ڪراچي(ويب ڊيسڪ)امريڪا جو صدر ڊونلڊ ٽرمپ دعويٰ ڪري ٿو ته سندس ملڪ وٽ اهم هٿيارن جو “تقريبن لامحدود اسٽاڪ” آهي. ايران جي دفاعي وزارت چوي ٿي ته هن وٽ “دشمن جي مقابلي ۾ مزاحمت ڪرڻ جي صلاحيت” آهي، جيڪا آمريڪا جي منصوبي کان وڌيڪ وقت تائين هلندي.
هٿيارن جا ذخيرا ۽ سپلاءِ اڪيلا ئي هن تڪرار جو نتيجو طئي نه ڪندا. يوڪرين کي روس جي مقابلي ۾ ڊگهي عرصي کان تعداد ۽ طاقت ۾ گهٽ آهي، پر اهو يقيناً هڪ اهم عنصر آهي.
آپريشنز جي رفتار شروع کان ئي تيز رهي آهي. ٻنهي پاسن کي اڳ ۾ ئي هٿيار پيداوار کان وڌيڪ تيزيءَ سان استعمال ڪري رهيا آهن.
تل ابيب ۾ قائم انسٽيٽيوٽ فار نيشنل سيڪيورٽي اسٽڊيز (INSS) جو اندازو آهي ته آمريڪا ۽ اسرائيل اڳ ۾ ئي 2,000 کان وڌيڪ حملا ڪري چڪا آهن، جن ۾ هر هڪ ۾ ڪيترائي هٿيار استعمال ٿيا آهن.
INSS موجب ايران اڳ ۾ ئي 571 بالسٽڪ ميزائل ۽ 1,391 ڊرون لانچ ڪري چڪو آهي. انهن مان ڪيترائي روڪيا ويا هوندا. ٻنهي پاسن لاءِ، هن سطح جو جنگي عمل جيترو وڌيڪ وقت هلندو، اوترو ئي برقرار رکڻ مشڪل ٿيندو.
ايران جي صورتحال جو اندازو
مغربي آفيسرن جو چوڻ آهي ته ايران جي فائر ڪيل ميزائلن جي تعداد ۾ گهٽتائي ڏٺي وئي آهي. جنگ جي پهرين ڏينهن ۾ سئو کان وڌيڪ کان هاڻي ڪجهه درجن تائين گهٽجي وئي آهي.
جنگ کان اڳ، اندازو هو ته ايران وٽ 2,000 کان وڌيڪ شارٽ رينج بيلسٽڪ ميزائلن جو اسٽاڪ آهي. ڪو به فوجي ادارو پنهنجي هٿيارن جو درست تعداد شايع نه ڪندو آهي، ڇو ته اهڙا انگ اکر دشمنن کي اندازو نه ٿي سگهي.
Photo courtesy BBC
آمريڪا جي اعليٰ ڪمانڊر، جنرل ڊين ڪين چيو ته اربع ڏينهن تي ايران جي بيلسٽڪ ميزائل لانچ ۾ پهرين ڏينهن جي جنگ جي ڀيٽ ۾ 86 سيڪڙو گهٽتائي آئي آهي. يو ايس سينٽرل ڪمانڊ (Centcom) موجب آخري 24 ڪلاڪن ۾ 23 سيڪڙو گهٽتائي آئي آهي.
ايران کي يقين هو ته جنگ کان اڳ هن هزارين شاهد ون-وي اٽيڪ ڊرون وڏي تعداد ۾پيدا ڪيا هئا. هن ٽيڪنالاجي روس کي به برآمد ڪئي آهي، جيڪو يوڪرين ۾ انهن جي ورزن کي تباهي واري اثر سان استعمال ڪري رهيو آهي. آمريڪا به ان ڊيزائن کي نقل ڪيو آهي.
Photo courtesy BBC
پر ڪين چيو ته ايران جي ڊرون لانچ ۾ پهرين ڏينهن کان 73 سيڪڙو گهٽتائي آئي آهي. ايران کي تيز رفتار آپريشن برقرار رکڻ ۾ مشڪلات پيش اچي رهي آهي.
اهو ممڪن آهي ته هي تيز گهٽتائي اسٽاڪ محفوظ رکڻ جي ڪوشش هجي، پر پيداوار برقرار رکڻ وڌيڪ مشڪل ٿيندو.
آمريڪا ۽ اسرائيلي جهازن هاڻي ايران تي هوائي برتري حاصل ڪري ورتي آهي. ايران جي اڪثر هوائي دفاعي نظام تباهه ٿي ويا آهن.
Photo courtesy BBC
هن وٽ هاڻي معتبر هوائي فورس ناهي. Centcom جو چوڻ آهي ته جنگ جو ايندڙ مرحلو ايران جي ميزائل ۽ ڊرون لانچرز، هٿيارن جي ذخيرن ۽ انهن کي پيدا ڪندڙ فيڪٽرين کي تباهه ڪرڻ تي فوڪس آهي.
هاڻي آمريڪا ۽ اسرائيل لاءِ ايران جي جنگي صلاحيت کي گهٽائڻ آسان ٿي سگهي ٿو. پر سڀني هٿيارن جي ذخيرن کي مڪمل تباهه ڪرڻ مشڪل هوندو.
Photo courtesy BBC
ايران فرانس کان ٽيڻ تي وڏو ملڪ آهي. هٿيار اڃا به آسمان کان لڪائي سگهن ٿا.
تازي تاريخ به هوائي جنگ جي محدوديت ڏيکاري ٿي. اسرائيل جي فوج غزه ۾ حماس کي ٻن سالن جي تيز بمباريءَ باوجود تباهه نه ڪري سگهي آهي. يمن ۾ حوثي باغين آمريڪي بمباريءَ جي هڪ سال کان وڌيڪ وقت تائين برداشت ڪئي ۽ انهن جا به ڪجهه هٿيار بچي ويا.
آمريڪا جي هٿيارن بابت اندازو
آمريڪا دنيا جي سڀ کان طاقتور فوج آهي. ان جا روايتي ذخيرا ڪنهن به ٻئي ملڪ کان وڌيڪ آهن.
پر آمريڪي فوج اڃا به مهانگن گائيڊيڊ هٿيارن تي ڀاڙي ٿي، جيڪي محدود مقدار ۾ پيدا ٿين ٿا. ٽرمپ هن هفتي جي آخر ۾ دفاعي ڪاروبارين سان ميٽنگ سڏائي آهي ته پيداوار تيز ڪن. اهو اشارو آهي ته آمريڪا جي وسيلا به دٻاءَ هيٺ آهن.
ڪجهه دٻاءُ گهٽ ٿي سگهي ٿو هاڻي جڏهن آمريڪا کي ويجهي رينج تان حملن جي آزادي ملي آهي.
ڪين چيو ته آمريڪا “اسٽينڊ آف هٿيار” وڌيڪ مهانگا ۽ جديد لانگ رينج هٿيار جهڙوڪ ٽاماهاڪ ڪروز ميزائل کان گهٽ رينج وارن هٿيارن ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي. آمريڪي ايئر فورس هاڻي گهٽ قيمتي “اسٽينڊ ان” هٿيار استعمال ڪري رهي آهي. جهڙوڪ JDAM بم، جيڪي ٽارگيٽ مٿان ڦٽا ڪري سگهجن ٿا.
مارڪ ڪينشين، واشنگٽن ۾ قائم سينٽر فار اسٽريٽيجڪ اينڊ انٽرنيشنل اسٽڊيز (CSIS) ۾ ڪم ڪري ٿو، جيڪوسابق يو ايس ميرين ڪرنل آهي، هو چوي ٿو ته ابتدائي طور پري کان حملي کان پوءِ، آمريڪا “هاڻي گهٽ قيمتي ميزائل ۽ بم استعمال ڪري سگهي ٿو”.
هن جو چوڻ آهي ته آمريڪا هن سطح جو جنگي عمل “تقريبن لامحدود وقت” تائين هلائي سگهي ٿو. جنگ جيتري وڌيڪ دير هلندي، ٽارگيٽن جي فهرست به ننڍي ٿيندي – مطلب آپريشنن جي رفتار ۾ آهستي آهستي سستي ايندي.
هوائي دفاع
مارڪ ڪينشين جو چوڻ آهي ته آمريڪا وٽ JDAM بم ڏهه هزار کن آهن، پر مهانگا هوائي دفاعي نظام گهٽ آهن. تڪرار جي ابتدائي مرحلن ۾، اهي ايراني جوابي حملن جي خطري کي روڪڻ لاءِ ضروري هئا.
پيٽرياٽ ميزائلن جي طلب وڌيڪ آهي، نه رڳو آمريڪا کان پر عرب اتحادين ۽ يوڪرين کان به. هر انٽرسيپٽر ميزائل ($4 ملين) کان وڌيڪ قيمتي آهي ۽ آمريڪا اهي ميزائيل ساليانو 700 پيدا ڪري ٿو. جيڪڏهن ايران اڃا به بيلسٽڪ ميزائل لانچ ڪري سگهي ٿو، ته اهو انهن محدود ذخيرن کي کائي ويندو.
CSIS جي ماهر ڪينشين جو اندازو آهي ته آمريڪا وٽ تقريبن 1,600 پيٽرياٽ ميزائلن جو اسٽاڪ آهي. جيڪي تازن ڏينهن ۾ گهٽجي ويا هوندا. جڏهن ته هو چوي ٿو ته آمريڪا هوائي-زميني جنگ کي “ڊگهي وقت” تائين هلائي سگهي ٿو، پر هوائي دفاعي جنگ “وڌيڪ غير يقيني” آهي.
“جيڪڏهن صدر ٽرمپ پيٽرياٽن جي تعداد گهٽائڻ لاءِ تيار آهي، ته پوءِ اسان ايرانين کان وڌيڪ وقت تائين برداشت ڪري سگهون ٿا، پر اهو پئسفڪ تڪرار ۾ خطري جي قيمت تي هوندو.”
اها حقيقت ته ٽرمپ هن هفتي جي آخر ۾ آمريڪي دفاعي ڪمپنين سان ملاقات ڪرڻ وارو آهي، اهو نشان آهي ته هٿيارن جي ذخيرن بابت ڪجهه خدشو آهي. پر آمريڪي دفاعي سيڪريٽري پيٽ هيگسيٿ جو زور آهي ته “ايران اسان کان وڌيڪ وقت نه برداشت ڪري سگهندو”. هن معاملي تي، هو شايد صحيح آهي. (نوٽ، هي تجزياتي رپورٽ بي بي سي انگريزي ۾ Jonathan Beale جوناٿن بيلي جي نالي سان شايع ٿي، جيڪا سندن ٿورن سان پنهنجي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪريون ٿا. ادارو)
