اسلام آباد(بيورو رپورٽ) اتحادي پارٽين جي اهم اڳواڻن گهرو وزير محسن نقوي طرفان ملڪ جي حڪومتي ڍانچي ۾ وڏي تبديلي آڻڻ ۽ نوان صوبا ٺاهڻ بابت ڏنل تجويز تي ردعمل ڏيندي چيو آهي ته کيس سڀ کان پهريان نيشنل ايڪشن پلان (NAP) تي عملدرآمد ڪرڻ گهرجي. اڳواڻن جو موقف هو ته پاڪستان ۾ حڪمراني جون ناڪاميون موجوده وفاقي يونٽن جي ڪري نه، پر آئين جي ڀڃڪڙين سبب پيدا ٿيون آهن.
دفاع واري وزير خواجا آصف، مسٽر نقوي جي بيان تي ايڪس تي هڪ پوسٽ ذريعي ردعمل ڏنو، جنهن ۾ هن ڊي جي آءِ ايس پي آر جي تبصرن جو به حوالو ڏنو.
خواجا آصف لکيو ته، ”محسن نقوي صاحب نظام جي خراب حالت بابت پنهنجا خيال ظاهر ڪيا آهن. ذاتي طور تي مان به گهڻي حد تائين انهن خيالن سان متفق آهيان.“ هن گهرو وزير کي ”پاور هائوس“ قرار ڏنو.
هن وڌيڪ چيو ته هڪ سياسي ڪارڪن جي حيثيت سان سندس خيال آهي ته ملڪ جي سياسي ارتقا ڪيترن ئي ڏهاڪن کان ”گروهي ۽ ذاتي مفادن جي قيد“ ۾ رهي آهي ۽ ان کي آزاد ڪرائڻ جي ضرورت آهي.
وفاقي وزير مسٽر نقوي کي صلاح ڏني ته حڪومتي ڍانچي ۾ تبديلي جو عمل پنهنجي ئي وزارت ذريعي نيشنل ايڪشن پلان تي عملدرآمد سان شروع ڪري.
هن مسٽر نقوي تي اهو به زور ڏنو ته هو پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ (PCB) ۾ ”انقلاب“ آڻي، جنهن جو هو گهرو وزير هجڻ سان گڏ چيئرمين پڻ آهي.
گذريل هفتي مسٽر نقوي چيو هو ته ملڪ جو حڪومتي نظام ”تباهه ٿي چڪو آهي“ ۽ پاڪستان کي نون انتظامي يونٽن يا صوبن جي ضرورت آهي، جيئن عوام کي بهتر سهولتون، احتساب ۽ انصاف تائين رسائي فراهم ڪري سگهجي. هن نئين قيادت جي ضرورت تي پڻ زور ڏيندي چيو هو ته ملڪ جا نوجوان وظيفن ۽ ليپ ٽاپن بدران انصاف، ميرٽ ۽ روزگار چاهين ٿا.
هڪ ڏينهن بعد فوج جي ترجمان به سياسي پارٽين تي زور ڏنو هو ته حڪمراني کي بهتر بڻائڻ لاءِ انتظامي ڍانچي ۾ نئين سر ترتيب ڏيڻ بابت غور ڪن. ترجمان جو موقف هو ته ملڪ جي سلامتي ۽ استحڪام جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته حڪومتي ڍانچي کي جديد دور جي ضرورتن ۽ وڌندڙ آباديءَ جي تقاضائن سان هم آهنگ ڪيو وڃي.
خواجا آصف چيو ته جيڪڏهن نظام کي مضبوط ڪرڻ ۽ بامعنيٰ سڌارا آڻڻا آهن ته ان لاءِ مناسب فورم پارليامينٽ آهي، جنهن جو مسٽر نقوي پاڻ ميمبر آهي، يا وفاقي ڪابينا آهي.
هن چيو ته، ”اهڙي طريقي سان اهي ادارا ۽ نظام مضبوط ٿيندا ۽ تبديلي هڪ آئيني عمل ذريعي ايندي.“
دفاع واري وزير اهو به نشاندهي ڪئي ته مسٽر نقوي ڪابينا جو ميمبر آهي، پر دعويٰ ڪئي ته هو پارليامينٽ يا ڪابينا جي اجلاسن ۾ تمام گهٽ شرڪت ڪندو آهي.
هن چيو ته، ”منهنجي راءِ ۾، انهن ادارن کي غير اهم سمجهڻ ۽ ملڪ جي ممتاز ۽ عزت وارن واپارين کي دعوت ڏئي هڪ اهڙي سامعين اڳيان ايترو وڏو بيان ڏيڻ، جيڪا رڳو ٻڌڻ لاءِ موجود هجي، ان جي اها اهميت نٿي رهي جيڪا ساڳيو بيان لاڳاپيل آئيني فورمن تي ڏيڻ سان پيدا ٿئي ها.“
خواجا آصف وڌيڪ چيو ته مسٽر نقوي گذريل ٽن سالن کان نظام اندر ”تمام طاقتور عهدي“ تي رهيو آهي.
هن چيو ته، ”جيڪڏهن هو چاهي ها ته هن عرصي دوران نظام ۾ تبديلي آڻڻ بابت ڳالهائي سگهي ها يا ان سلسلي ۾ اڳڀرائي ڪري سگهي ها.“
بعد ۾ ايڪس تي هڪ ٻي پوسٽ ۾ خواجا آصف مسٽر نقوي کي پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ ۾ سڌارا آڻڻ جي به صلاح ڏني.
هن لکيو ته، ”نقوي صاحب، نظام مسلسل ارتقا ڪندا رهن ٿا ۽ ائين ٿيڻ به گهرجي. مثال طور PCB ۾ انقلاب آڻيو. ڪرڪيٽ جا شوقين ان جي ڪارڪردگيءَ کان مطمئن ناهن.“
هن وڌيڪ چيو ته PCB ۾ ”سمورو اختيار اوهان وٽ آهي. نه وزيراعظم اوهان جي راهه ۾ آهي، نه پارليامينٽ ۽ نه ئي ڪو پراڻو نظام.“
نون صوبن جي مخالفت
ٻئي طرف اڳوڻي سينيٽ چيئرمين ميان رضا رباني نوان صوبا ٺاهڻ واري تجويز جي سخت مخالفت ڪندي چيو آهي ته پاڪستان ۾ حڪمراني جون ناڪاميون موجوده وفاقي يونٽن جي ڪري نه، پر آئين جي ڀڃڪڙين سبب پيدا ٿيون آهن.
هڪ تفصيلي بيان ۾ هن خبردار ڪيو ته انتظامي حدبندين ۾ تبديلي ڪرڻ سان ملڪ جون پاڙون مضبوط ڪري ويٺل نظامي مسئلا حل نه ٿيندا. سندس چوڻ هو ته حڪمراني جي بحران جا اصل سبب صوبائي خودمختياري جو خاتمو ۽ جمهوري ادارن جي ڪمزور ٿيڻ آهن.
تجربيڪار قانونساز موجب موجوده صورتحال پيدا ٿيڻ ۾ ڪيترن ئي عنصرن جو ڪردار آهي. انهن ۾ جمهوري عمل کي بار بار پٽڙي تان لاهڻ، سياسي ميدان سول ۽ عسڪري بيوروڪريسي حوالي ڪرڻ، اسلام آباد ۾ اختيارن جي مرڪزيت ذريعي وفاق کي ڪمزور ڪرڻ، آمرن کي پنهنجي مرضيءَ سان آئين ۾ ترميمون ڪرڻ جي اجازت ڏيڻ، 1947ع کان وٺي حڪمراني جي 10 کان وڌيڪ ماڊلن سان تجربا ڪرڻ، پارليامينٽ کان ٻاهر پاليسي فيصلا ڪرڻ ۽ پارليامينٽ کي غير ضروري بڻائڻ، آزاد ۽ منصفاڻي چونڊون نه ڪرائڻ، جيئن آئين ۾ تصور ڪيو ويو آهي، آئين جي کليل خلاف ورزي ڪندي حڪمراني ڪرڻ، اختيارن جي ٽن حصن ۾ ورهاست واري آئيني اصول کي نظرانداز ڪرڻ، ”قانون ذريعي حڪمراني“ بدران ”قانون جي حڪمراني“ جي اصول جي ابتڙ عمل ۽ صوبائي خودمختياري کان انڪار شامل آهن.
رضا رباني چيو ته، ”هي ته رڳو معمولي ڳالهيون آهن.“ تجربيڪار سياستدان ملڪ کي درپيش حڪمراني جي چئلينجن کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪيترائي قدم پڻ تجويز ڪيا.
انهن ۾ 1973ع جي آئين جي بالادستي کي سختي سان تسليم ڪرڻ، قانون جي حڪمراني برقرار رکڻ، 1973ع جي آئين تحت صوبن کي حاصل مڪمل خودمختياري تي سختي سان عمل ڪرڻ، اختيارن جي ٽن حصن ۾ ورهاست (وفاق، صوبا ۽ مڪاني ادارا) واري آئيني اصول تي سختي سان عمل ڪرڻ، ۽ آئين جي آرٽيڪل 140-A تحت چونڊيل مقامي حڪومتن کي سياسي، انتظامي ۽ مالي اختيار منتقل ڪرڻ شامل آهن.
