ڪراچي (اسٽاف رپورٽر) سنڌ ڪابينا ٽول پلازن تي آٽوميٽڪ نمبر پليٽ ريڪگنيشن (ANPR) ڪيمرائون لڳائڻ لاءِ 1.567 ارب رپين جي منظوري ڏني جڏهن ته قتل ۽ ڀنگ عيوض اغوا جي ڪيسن ۾ في 5 لک رپيا هيڊ مني جي منظوري سميت ڦرلٽ ۽ پوليس مقابلن لاءِ 2 لک رپيا ۽ وڌ ۾ وڌ هڪ ڪروڙ رپيا انعام ڏيڻ جو فيصلو ڪيو ويو آهي. سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه جي صدارت هيٺ وزيراعليٰ هائوس ۾ ڪابينا جو اجلاس ٿيو جنهن ۾ صوبائي وزيرن، صلاحڪارن، خاص مددگارن، چيف سيڪريٽري سهيل راجپوت، چيئرمين پي اينڊ ڊي حسن نقوي، وڏي وزير جو پرنسپل سيڪريٽري فياض جتوئي ۽ ٻين لاڳاپيل آفيسرن شرڪت ڪئي. ٽول پلازن تي سي سي ٽي وي ڪيمرائون لڳائڻ: گهرو کاتي ڪابينا کي بريفنگ ڏني ته صوبائي حڪومت سنڌ جي سمورن ٽول پلازن جي داخلي ۽ خارجي رستن تي آٽوميٽڪ نمبر پليٽ ريڪگنيشن (اي اين پي آر) ڪيمرا لڳائڻ جو فيصلو ڪيو آهي. پروجيڪٽ اي اين پي آر ڪيمرا سسٽم تحت سنڌ جي ٽول پلازن جي سمورن داخلي ۽ خارجي رستن تي سمارٽ نگراني ڪيمرائون لڳايون وينديون. ڪيمرائون گاڏين جي رجسٽريشن نمبر پليٽ ۽ فرنٽ سيٽ مسافرن جون تصويرون ڪڍندا. حاصل ڪيل تصويرون ان وقت ئي سينٽرل پوليس آفيس جي سينٽرل مانيٽرنگ ڪنٽرول روم ڏانهن منتقل ٿي وينديون. ڪيمرائون گاڏين جي سڃاڻپ ڪرڻ لاءِ نمبر پليٽ جا اکر پڙهندا ۽ منهن جي سڃاڻپ جي خاصيتن کي استعمال ڪندي مسافرن جي سڃاڻپ ڪندا. ڪابينا کي ٻڌايو ويو ته منصوبو ڏوهن جي روڪٿام ۽ ڄاڻ ۾ مدد ڪندو جنهن سان ڏوهن/غيرقانوني سرگرمين (چوري/ڌڪ هڻي ڀڄڻ وارن حادثن) ۾ ملوث گاڏين جي نشاندهي ٿيندي. منصوبي تحت شهر ۾ داخل ٿيندڙ شڪي گاڏين جي اڳواٽ وارننگ ڏئي دهشتگردي جي سرگرمين کي ڳولي لهڻ ۽ روڪڻ ۾ مدد ٿيندي. منصوبي جي ٽيڪنالوجي ۾ اها صلاحيت به هوندي ته هڪ خاص گاڏي سان لاڳاپيل شڪي ماڻهن کي سڃاڻي سگهجي جنهن ۾ منهن جي سڃاڻپ ۽ سندن حرڪت کي ٽريڪ ڪيو ويندو. سنڌ جي وڏي وزير چيو ته ٽول پلازن تي سي سي ٽي وي لڳائڻ جي اسڪيم تي 1.567 ارب رپيا لاڳت ايندي. هن چيو ته جيڪڏهن ڪابينا منصوبي جي منظوري ڏئي ته فنڊز جو بندوبست ڪرڻ لاءِ تيار آهيان. مراد علي شاهه چيو ته سنڌ پوليس جو خيال آهي ته منصوبي جي حساس نوعيت سبب ان کي M/S NRTC ذريعي گورنمنٽ ٽو گورنمنٽ (G-2-G) جي بنياد تي لاڳو ڪري سگهجي ٿو ته جيئن ان جي سالميت ۽ سسٽم جي سيڪيورٽي کي برقرار رکي سگهجي ٿو. ڪابينا منصوبي جي منظوري ڏني ۽ وڏي وزير چيف سيڪريٽري کي هدايت ڪئي ته ڪنسلٽنٽ کي فوري طور تي مقرر ڪيو وڃي ۽ هڪ مهيني اندر ڪانٽريڪٽ جاري ڪيو وڃي. انعام/ هيڊ مني مقرر ڪرڻ: سيڪريٽري گهرو کاتو سعيد مڱڻيجو ڪابينا کي ٻڌايو ته ڊي آءِ جي پوليس رينڪ جي آفيسر جي اڳواڻي ۾ ڪميٽي ڏوهن جي نوعيت ۽ جوابدارن خلاف ايف آءِ آرز جي انگ جي بنياد تي انعامن جي تجويزن کي گڏ ڪيو آهي. هن وڌيڪ چيو ته آءِ جي پوليس رٿ جي منظوري ڏئي جائزي لاءِ گهرو کاتي ڏانهن موڪليو آهي. ڪابينا کي ٻڌايو ويو ته هڪ ڀيرو ڏوهاري جي گرفتار يا قتل ٿيڻ کانپوءِ پوليس کاتو اعلان ڪيل انعام جي دعويٰ لاءِ هڪ نوٽ پُٽ اپ ڪندو آهي ۽ منظور ڪيل رقم ورهائڻ لاءِ جاري ڪئي ويندي آهي. گهرو سيڪريٽري چيو ته تازو ان ڳالهه جي نشاندهي ڪئي وئي آهي ته جڏهن پاليسي ۾ انعام جو ذڪر ڪيو ويو ته وڌ ۾ وڌ رقم تي بحث نه ڪيو ويو. هن ٻڌايو ته آءِ جي پوليس پاران موڪليل هيڊمني/ انعام جي رقم مقرر ڪرڻ لاءِ آءِ جي پوليس جي سفارشن دوران اهڙو نوٽيس ورتو ويو هو ته تجويز ڪيل رقم ڏوهن ۽ Cr.P.C تحت ڪيسن جي تعداد جي معقوليت جي کوٽ هئي. گهرو سيڪريٽري مثال ڏيندي ٻڌايو ته گھوٽڪي ضلعي ۾ قتل ۽ ڀنگ عيوض اغوا جي هڪ ڪيس ۾ ملوث جوابدار جي هيڊمني/ انعام لاءِ 20 ملين رپيا انعام جي سفارش ڪئي وئي آهي جڏهن ته شڪارپور ضلعي ۾ قتل جي 29 ڪيسن ۾ ملوث ڏوهاري لاءِ 10 لک رپيا انعام جي تجويز ڏني وئي آهي. سنڌ جي وڏي وزير انصاف جي اصولن کي نظر ۾ رکندي عوام جو پئسو خرچ ڪرڻ لاءِ ڏوهن/ سنگين ڏوهن جهڙوڪ قتل، اغوا ۽ پوليس مقابلن وغيره ۾ ملوث جوابدارن تي نقد انعام جي حد مقرر ڪرڻ جي تجويز ڏني آهي. هي تجويز دستياب پاليسي ۾ موجود خال کي ڀريندي. گهرو کاتي پاران هر هڪ قتل ۽ اغوا ڪيس لاءِ 5 لک رپيا ۽ ڦر ۽ پوليس مقابلي لاءِ في 2 لک رپيا ڏيڻ جي تجويز ڏني وئي آهي. کاتي پاران وڌ ۾ وڌ 10 ملين رپين جي تجويز پڻ ڏني جيڪا ڪابينا بحث کانپوءِ منظور ڪيو آهي. ڪاربن مارڪيٽ منصوبو: ٻيلي کاتي واري وزير تيمور ٽالپر ڪابينا کي ڄاڻ ڏني ته سندس کاتو (ٻيلو کاتي) انڊس ڊيلٽا ۾ مينگروو جا ٻه منصوبا جوڙيا آهن جنهن ۾ ڊيلٽا بليو ڪاربن-1 (DBC-I) ۽ ڊيلٽا بليو ڪاربن-2 (DBC-II) تي عملدرآمد شامل آهي. هن وڌيڪ چيو ته DBC-I تحت اٽڪل 3.1 MtCO2e پارٽنرز جي مدد الڳ ڪري واپار ڪيو ويو جڏهن ته DBC-II تحت وڻڪاري جي منظوري ڪابينا 2019ع ۾ ڏني هئي ۽ اها 2023ع کان شروع ٿي ويندي. تيمور ٽالپر جو چوڻ هو ته ٻن منصوبن ۾ ڪاربن جي ورهاست جي گنجائش لڳ ڀڳ ٽي MTCO2e في سال آهي جنهن ۾ 10-15 ملين ڊالرن جي آمدني جي صلاحيت آهي ان کان علاوه 350000 هيڪٽرن جي ٻيلن، انهن جي بحالي ۽ تحفظ لاءِ محفوظ سيڙپڪاري پڻ ڪئي وئي آهي. وفاقي حڪومت جي موسمياتي تبديلي واري وزارت (MoCC) 2021 ۾ نظرثاني ٿيل نيشنل ڊيٽرمينڊ ڪنٽريبيوشنز (NDCs) جو اعلان ڪيو ته ملڪ ۾ پيدا ٿيندڙ ڪاربن ڪريڊٽ جو 15 سيڪڙو رضاڪاراڻي طور NDCs جو حصو شامل آهي جيڪو اٽڪل 240 MTCO2e هر سال اٽڪل 15 سيڪڙو ٺهندو آهي. تيمور ٽالپر چيو ته سنڌ حڪومت ان ڳالهه تي اتفاق نه ڪندي خطن ذريعي اعتراض ڪيو ته DBC-I ۽ DBC-II منصوبن کي اين ڊي سيز تحت ڪيل واعدن کان اڳ لاڳو ڪيو وڃي يعني ساڳئي ايڊجسٽمينٽ تحت ڄاڻايل منصوبن مان 240 MTCO2e جو هڪ سيڪڙو گهٽ آهي، اهڙيءَ ريت انهن کي NDCs ۾ شموليت کان استثنيٰ ڏئي سگهجي ٿو. ٻيلي کاتي واري وزير تيمور ٽالپر جي تجويز تي ڪابينا DBC-I ۽ DBC-II ٻنهي منصوبن مان پيدا ٿيندڙ ڪاربن ڪريڊٽ کي تاحيات يا گهٽ ۾ گهٽ 2043 تائين NDC لاءِ قانوني ذميواريون پوريون ڪرڻ جي منظوري ڏني. اي ڊي پي 2022-23 جي وچ واري سال جو جائزو: چيئرمين پي اينڊ ڊي حسن نقوي ڪابينا کي ٻڌايو ته پي اينڊ ڊي 23-2022ع جي اي ڊي پي جي ترقياتي رٿائن جو جائزو وٺڻ لاءِ ترقياتي پورٽ فوليو جو مڊ-ييئر جائزو (MYR) ڪيو آهي جنهن سان اسڪيمن جي اڳڀرائي ٿي سگهي ٿي. انهن ۾ صوبائي تحت 459.658 ارب رپين سميت 332.165 ارب رپيا شامل آهن، ضلعي اي ڊي پي ۾ 30.000 ارب رپيا ۽ پرڏيهي منصوبن لاءِ 91.468 ارب رپيا رکيل آهن جڏهن ته وفاقي گرانٽ 6.025 رپيا شامل آهن. ADP جي جائزي جي بنياد تي P&D ھيٺ ڏنل گڏيل MYR رپورٽ کي حتمي شڪل ڏني آھي: سنڌ ۾ جولاءِ-آگسٽ 2022ع ۾ آيل ٻوڏ سبب ڪيتريون ئي جاري رٿائون گهڻيون متاثر ٿيون تنهنڪري صوبائي اي ڊي پي مان 87 ارب رپيا ٻوڏ سبب تباهه ٿيل انفراسٽرڪچر جي ڪمن جي بحالي ۽ مرمت لاءِ خرچ ڪيا ويا. اهڙيءَ ريت سالياني ترقياتي پروگرام (ADP) جو ڪاٿو 31 مارچ 2023ع تائين 332.165 ارب رپين مان 267.652 ارب رپيا ڪيو ويو آهي (31.12.2022 تائين 253.041 ارب رپيا هو). صوبائي اي ڊي ۾ 31.12.2022 تائين اسڪيمن تي عملدرآمد لاءِ 135.129 ارب رپيا (نظرثاني کانپوءِ مختص 50 سيڪڙو) جي نتيجي ۾ 267.652 ارب رپيا جاري ڪيا ويا جڏهن ته مارچ 2023ع جي آخر تائين169.539 ارب رپيا جاري ڪيا ويا جيڪو نظرثاني ٿيل مختص جو 63 سيڪڙو آهي. صوبائي اي ڊي پي جا 61.020 ارب رپيا (45 سيڪڙو رليز) 31 ڊسمبر 2022 تائين استعمال ڪيا ويا. چيئرمين پي اينڊ ڊي ڪابينا کي ٻڌايو ته 1515 (ايل ٽي بي سي) اسڪيمون مڪمل ٿيڻ جو امڪان آهي پر مڪمل رقم مختص ڪرڻ باوجود رڳو 796 اسڪيمون مڪمل ٿي سگهيون. سنڌ ڪابينا گهرو سيڪريٽري سعيد مڱڻيجو جي خدمتن کي ساراهيو جيڪو 1 مئي 2023ع تي رٽائر ٿي رهيو آهي.
