اسلام آباد(بيورو رپورٽ) سپريم ڪورٽ سڄي ملڪ ۾ هڪ ئي وقت چونڊون ڪرائڻ بابت دفاع واري وزارت جي درخواست کي ناقابل قبول قرار ڏيندي حڪومت کي هدايت ڪئي آهي ته 27 اپريم تائين اليڪشن ڪميشن کي گهربل فنڊ مهيا ڪيا وڃن. ٻڌڻي دوران چيف جسٽس عمرعطا بنديال چيو آهي ته جيڪڏهن سياسي پارٽيون هڪ موقف تي اچن ۽اتفاق راءِ سان چونڊن جي تاريخ ڏين ته عدالت گنجائش ڪڍي سگهي ٿي. جيڪڏهن سياسي پارٽيون چونڊن جي تاريخ تبديل ڪرڻ چاهين ٿيون ته عدالت رستو ڪڍندي. عدالت سمورين سياسي پارٽين جي اڳواڻن کي نوٽيس جاري ڪري ڇڏيا آهن. سپريم ڪورٽ هڪ ڀيرو ٻيهر وفاقي حڪومت کان فنڊز جي فراهمي بابت جواب طلب ڪري ورتو، چيف جسٽس چيو ته چونڊن لاءِ فنڊ فراهم نه ڪيا ويا ته سنگين نتيجا نڪري سگهن ٿا. عدالت ملڪ ۾ هڪ ئي وقت چونڊون ڪرائڻ بابت بچاءَ واري وزارت جي درخواست کي ناقابل قبول قرار ڏنو. چيف جسٽس پاڪستان عمر عطا بنديال جي سربراهي ۾ 3 رڪني بينچ درخواستن جي ٻڌڻي ڪئي، 3 رڪني بينچ ۾ جسٽس اعجاز الاحسن ۽ جسٽس منيب اختر شامل آهن. بچاءَ واري وزارت ۽ ٻن شهرين سڄي ملڪ ۾ هڪ ئي وقت چونڊون ڪرائڻ لاءِ سپريم ڪورٽ ۾ درخواست داخل ڪرائي هئي. ڊي جي آءِ ايس آءِ، ڊي جي ملٽري انٽيليجنس ۽ سيڪريٽري دفاع 3 رڪني بينچ سان چيمبر ۾ 2 ڏينهن اڳ ملاقات ڪئي هئي. ٻڌڻي دوران جسٽس منيب اختر چيو ته پارليامينٽ جو وزيراعظم تي بي اعتمادي جا به نتيجا آهن. چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن چونڊن لاءِ فنڊ نه ڏنا ويا ته سنگين نتيجا ٿي سگهن ٿا، مولا اسان کي همت ڏي ته صحيح فيصلا ڪريون ۽ اسان کي سٺن ماڻهن ۾ شامل ڪيو ۽ جڏهن هليا وڃون ته سٺن لفظن ۾ ياد ڪيو وڃي. چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته معاملو ڊگهو ٿيندو پيو وڃي، حڪومت انتظامي اختيار پارليامينٽ کي ڪيئن ڏئي سگهي ٿي؟ جسٽس منيب اختر پڇاڻو ڪيو ته ڇا حڪومت ڪڏهن سپليمنٽري گرانٽ منظور ڪرائڻ ۾ ناڪام وئي آهي؟ اٽارني جنرل چيو ته 2013ع ۾ ڊيڊڪشن موشن منظور ٿي چڪو هو، موجوده ڪيس ۾ گرانٽ جاري ڪرڻ کان اڳ منظوري وٺڻ ضروري آهي. جسٽس منيب اختر چيو ته ناڻي واري وزارت جي ٽيم بار بار چيو ته سپليمنٽري گرانٽ جي منظوري بعد ۾ ورتي ويندي آهي، ناڻي واري وزارت آئين جي آرٽيڪل 84 جو حوالو ڏنو هو، ڇا توهان جو ڪيس اهو آهي ته حڪومت ان جي ادائيگي نٿي ڪرڻ چاهي؟ اٽارني جنرل چيو ته ذميواريون سنجيده آهن، پر پارليامينٽ منع ڪئي آهي؟ وزيراعظم کي چونڊن لاءِ فنڊن جي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي اڪثريت کي اعتماد ۾ وٺڻو پوندو هو، وزيراعظم ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو هوندو آهي.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته اميد آهي ته حڪومت آئيني عمل لاءِ فنڊز جي فراهمي تي مثبت جواب ڏيندي.امن امان جي صورتحال بابت ٻڌايو ويو آهي ته اليڪشن ڪميشن ڇو سمجهي ٿي ته هاڻ صورتحال ماضي کان وڌيڪ خراب آهي، ماضي ۾ دهشتگرديءَ دوران چونڊون ڪرايون ويون، محترمه بينظير ڀٽو جي شهادت واري سال ۾ به چونڊون ڪرايون ويون. جسٽس منيب اختر چيو ته وزيراعظم کي اسيمبلي ۾ اڪثريت هجڻ گهرجي، اٽارني جنرل سمجهڻ جي ڪوشش ڪري، معاملو انتهائي سنجيده آهي.چيف جسٽس چيو ته هن کان اڳ قومي اسيمبلي جي اسٽينڊنگ ڪميٽي کي انتظامي معاملا موڪلڻ جو ڪو مثال ناهي، چونڊ خرچ ضروري آهي، غير اهم ناهي، حڪومتي گرانٽ رد ٿيڻ جو خدشو اسيمبلي جي وجود خلاف آهي، ڪير ڪندو؟ ضمانت ڏيو ته 8 آڪٽوبر تي صورتحال پرامن ٿيندي؟ دفاع واري وزارت جو جواب تسلي بخش ناهي.چيف جسٽس چيو ته اليڪشن ڪميشن چوي ٿي آڪٽوبر تائين چونڊون نه ٿيون ٿي سگهن اليڪشن ڪميشن به هڪ ئي وقت چونڊون ڪرائڻ جو مطالبو ڪري ڇڏيو آهي. اليڪشن ڪميشن جي ان معاملي تي ڪيترائي سوال اڀري رهيا آهن، اليڪشن ڪميشن جي مشاهدي جو بنياد سيڪيورٽي جي عدم فراهمي آهي. ملڪ ۾ 1992ع کان دهشتگردي هلي رهي آهي، 1987ع، 1991ع، 2002ع، 2008ع، 2013ع ۽ 2018ع ۾ چونڊون ڪرايون ويون، هاڻي ڪهڙو منفرد خطرو آهي جو چونڊون نه ٿيون ٿين؟، اٽارني جنرل چيو ته اڳ ۾ سموريون سڪيورٽي فورسز گڏجي پنهنجا فرض سرانجام ڏينديون هيون، هاڻي ٻن صوبن ۾ الڳ الڳ چونڊون ڪرايون وينديون.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته بچاءَ واري وزارت به اندازو لڳايو آهي، حڪومت رڳو اندازن سان نٿي هلي سگهي.جسٽس اعجاز الحسن چيو ته برطانيا ۾ جنگي حالتن ۾ به چونڊون هڪ ڏينهن جي به دير نه ٿيون، ڇا آئين ۾ ڪٿي به چيو ويو آهي ته اسيمبلي ٽوڙڻ کانپوءِ ايندڙ سال چونڊون ڪرايون وڃن؟ عدالت کي اهو اختيار ڪٿي آهي ته هو ايندڙ سال چونڊون ڪرائڻ جو مطالبو ڪري؟ جسٽس منيب اختر چيو ته گذريل سال حڪومت ٽوڙي وئي، جيڪڏهن عدالت نوٽيس نه وٺي ها ته قومي اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي ها. قومي اسيمبليءَ جون چونڊون صوبائي اسيمبلين جي موجودگيءَ ۾ ٿيڻيون هيون، آئين ۾ چونڊن جو وقت اسيمبلي ٽوڙڻ وقت مقرر آهي. چيف جسٽس چيو ته اليڪشن بابت ڪيس جي ٻڌڻي 27 مارچ تي شروع ٿي، اسان 27 مارچ کان رياضي ۾ الجهيل هئاسين، ٽن کان چار جو تناسب ۽ بينچ ننڍي يا وڏي ٿي، بينچ کي ٽوڙيو ويو. سياسي پارٽين ايڪشن ورتو، بائيڪاٽ ڪيو، ان وقت اسان کي اهي سڀ سبب نه ٻڌايا ويا هئا، جناب اٽارني جنرل صاحب، ڊي جي ملٽري آپريشنز اسان کي توهان جي ذريعي بريفنگ ڏني، بريفنگ ۾ ڊي جي آءِ ايس آءِ ۽ ڊفينس سيڪريٽري به موجود هئا، بريفنگ ۾ ڊي جي آءِ ايس آءِ ۽ ڊفينس سيڪريٽري به موجود هئا. فوجي اختياريون سخت مضبوط هيون، بريفنگ مان معلوم ٿيو ته اصل صورتحال ڇا آهي، جڏهن ڪيس هلي رهيو هو ته ڪو به اسان کي بريفنگ ڏيڻ لاءِ نه آيو، اسان کي اڳتي وڌڻو آهي. جسٽس منيب اختر چيو ته آرٽيڪل 245 تحت ڇا فوج سول حڪومت جي مدد لاءِ ايندي آهي؟ اٽارني جنرل چيو ته آرٽيڪل 245 تحت بنيادي حق معطل آهن. جسٽس منيب اختر چيو ته 2018 جي چونڊن ۾ بنيادي حق معطل ڪيا ويا، وفاقي حڪومت آرٽيڪل 245 جو اختيار ڇو نه استعمال ڪري رهي آهي، ڇا آئين سپريم ناهي؟ هٿياربند فوج ملڪ لاءِ جانيون قربان ڪيون آهن، سڀني کي پاڪستان جي هٿياربند فوج جو شڪرگذار ٿيڻ گهرجي. چيف جسٽس چيو ته اليڪشن ڪميشن ۽ بچاءَ واري وزارت جون درخواستون فيصلو واپس وٺڻ لاءِ بي بنياد آهن. اليڪشن ڪميشن اڳ چيو ته وسيلا فراهم ڪري چونڊون ڪرايون وينديون، هاڻي اليڪشن ڪميشن چوي ٿي ته ملڪ ۾ انتشار پکڙجي ويندو. اليڪشن ڪميشن سمورو ڪيس ٻيهر کولڻ چاهي ٿي، بچاءَ واري وزارت جي رپورٽ ۾ عجيب و غريب درخواست آهي، ڇا بچاءُ واري وزارت گڏجي چونڊون ڪرائڻ جي درخواست ڪري سگهي ٿي؟ بچاءَ واري وزارت جي درخواست بي بنياد آهي، وزيرن کي ٽي وي تي اهو به چيو پيو وڃي ته آڪٽوبر ۾ اليڪشن ٿيڻ به مشڪل آهي. اٽارني جنرل عدالت کان سياسي پارٽين جي ڳالهين تائين مهلت گهري ورتي.اٽارني جنرل منصور عثمان چيو ته ڪالهه بلاول ڀٽو وزيراعظم سان ملاقات ڪئي، ملڪ ۾ سياسي ڳالهه ٻولهه شروع ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهيون، هڪ کانسواءِ سموريون حڪومتي پارٽيون پي ٽي آءِ سان ڳالهين لاءِ تيار آهن، اسان سان گڏجي ڳالهين لاءِ قائل ڪنداسين. ڳالهين ذريعي معاملا حل ٿي وڃن ته چونڊن لاءِ ايتري سڪيورٽي جي ضرورت نه پوي ها، سموريون سياسي پارٽيون ڳالهين لاءِ تيار آهن، امير جماعت اسلامي شهباز شريف ۽ عمران خان سان به ملاقات ڪئي، پارٽيون ٺهڻ گهرجن. ڳالهين لاءِ ڪميٽيون قائم ڪيون وڃن، جيڪڏهن عدالت ڪجهه مهلت ڏئي ته معاملو حل ٿي سگهي ٿو. چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته اٽارني جنرل جي لفظن ۾ وزن آهي، منجهيل سياسي نظام ڪم ڪرڻ شروع ڪري رهيو آهي، 14 مئي ويجهو آهي، جيڪڏهن سياسي پارٽيون هڪ موقف تي اچي وڃن ته پوءِ عدالت ڪمرو ٺاهي سگهي ٿي. تبديلي چاهيون ٿا، عدالت ساڻن گڏ آهي، آئيني عمل جاري رهڻ گهرجي، عيد جون 5 موڪلون اچي رهيون آهن، ان معاملي کي ڊگھو نه ڪيو وڃي، عيد جون 5 موڪلون به گهڻيون هيون، پر ساٿي ججن چيو ته حڪم جاري ڪيو وڃي. آرام ڪرڻ ضروري آهي.وڪيل شاهه خاور روسٽرم تي اچي هڪ ئي وقت چونڊون ڪرائڻ جي درخواست ڪئي. شاهه خاور چيو ته عدالتي فيصلي تي ڪڏهن به هڪ سبب ۽ ڪڏهن ٻئي سبب تي عمل نه ٿي سگهيو، عدالتي فيصلي تي عمل ڪرائڻ ضروري آهي، عوام مونجهاري ۽ پريشانيءَ جو شڪار آهي، عوام کي حالت زار مان ڪڍڻ لاءِ درخواست داخل ڪئي وئي آهي. چونڊون هڪ ئي وقت ٿيڻ گهرجن، جيڪڏهن الڳ الڳ چونڊون ٿيون ته ڪيتريون ئي پيچيدگيون پيدا ٿينديون، صوبن ۾ چونڊيل حڪومتون اليڪشن تي اثرانداز ٿينديون.چيف جسٽس چيو ته جڏهن بحث هلي رهيو هو ته اٽارني جنرل اهو نقطو ڇو نه اٿاريو؟، اٽارني جنرل 4/3 تي دليل ڏيندو رهيو، خبر ناهي ڪنهن چيو، اٽارني جنرل کان پڇندس ته کيس هن پوزيشن کي اپنائڻ کان ڪنهن روڪيو؟ وڪيل شاهه خاور چيو ته جيڪڏهن سياسي پارٽيون اڃا به متفق ٿين ته مثالي حالتون پيدا ٿينديون. چيف جسٽس چيو ته جيتريقدر ڳالهين جو تعلق آهي ته 8 آڪٽوبر جي مخالفت نه ٿي ڪري سگهجي، هڪ طرفي ڪجهه به نه ٿو ڪري سگهجي، سياسي پارٽين کي دل کولي ڏيڻي پوندي، آئين موجب چونڊن لاءِ 90 ڏينهن جو مدو 14 اپريل تي گذري ويو آهي. 90 ڏينهن اندر چونڊون ڪرائڻ ضروري آهي، اوهان جي چوڻ موجب هي سياسي انصاف جو معاملو آهي جنهن ۾ ماڻهو فيصلا ڪندا، اوهان جي صلاح آهي ته سياسي پارٽيون ڳالهيون ڪن، جڏهن عدالت ضمانت جو مطالبو ڪيو ته حڪومت جواب نه ڏنو. اڄ حڪومت پهريون ڀيرو مثبت ڳالهه ڪئي آهي، چونڊون ڪرائڻ جي درخواستن تي سياسي پارٽين کي هڪ ڏينهن جا نوٽيس جاري ڪيا ويا آهن. سياسي پارٽين کي سڀاڻي لاءِ نوٽيس جاري ڪندي نگران حڪومت جي 90 ڏينهن کان وڌيڪ برقرار رهڻ تي به سوال اٿاريا آهن.چيف جسٽس پي ٽي آءِ جي وڪيل فيصل چوڌري کان پڇاڻو ڪيو ته ڇا پي ٽي آءِ ڳالهين چاهي ٿي؟ ملڪ ۽ قوم جو درد ڏسڻو پوندو، تحريڪ انصاف جيڪڏهن ڪميٽي ٺاهي آهي ته ان کي توبه ڪرڻ گهرجي، جيڪڏهن سياسي اتفاق راءِ ٿيو ته 14 مئي جي فيصلي تي عمل ڪيو ويندو، جيڪڏهن سياسي عمل نه ٿيو. اڳواٽ، اليڪشن ۾ ٽڪراءُ ٿي سگهي ٿو.جسٽس اعجاز الحسن چيو ته فيصل چوڌري پنهنجي موکل کان هدايتون وٺي عدالت کي آگاهه ڪيو.سپريم ڪورٽ سمورين سياسي پارٽين جي اڳواڻن کي نوٽيس جاري ڪندي حڪم ڏنو آهي ته پرنٽ ۽ اليڪٽرانڪ ميڊيا کي اطلاع ڏنو وڃي ته جماعت اسلامي سميت ٻين سياسي پارٽين جا نامزد اڳواڻ پيش ٿين.عدالت ڪيس جي ٻڌڻي سڀاڻي ساڍي 11 وڳي تائين ملتوي ڪري ڇڏي.
