واشنگٽن (ويب ڊيسڪ)ماهرن جو خيال آهي ته جاسوسي جي دنيا ۾ مشاهدي ۽ نگراني لاءِ غبارن جي استعمال جي هڪ ڊگهي تاريخ آهي ۽ اڄ به جاسوسي لاءِ انهن جي استعمال جا ڪي اهم فائدا ۽ خاصيتون آهن. گذريل ڪجهه ڏينهن ۾ آمريڪا جي آسمان تي ترندڙ اڇي غباري عالمي سطح تي ڇڪتاڻ پيدا ڪري ڇڏي هئي. چين جو چوڻ هو ته اهو سندن پنهنجو غبارو هو جيڪو موسمياتي ڊيٽا گڏ ڪرڻ لاءِ هوا ۾ ڇڏيو ويو هو، جڏهن ته آمريڪا دعويٰ ڪئي آهي ته اهو غبارو چين طرفان جاسوسي جي مقصدن لاءِ آمريڪي فضائي حدن ۾ حساس هنڌن جي نگراني لاءِ استعمال ڪيو ويو هو.آمريڪا وچ ۾ تازو بحث ٿيو. ۽ چين هڪ ڀيرو ٻيهر جاسوسي غبارن ۽ جديد دور ۾ قديم ٽيڪنالاجي جي ڪردار ڏانهن دنيا جو ڌيان ڇڪايو آهي. هڪ آمريڪي فائٽر جيٽ ڇنڇر تي ڏکڻ ڪيرولينا جي ساحل کان هڪ چيني جاسوسي بالون کي ماريو، آمريڪي عملدارن چيو ته چين جي ارادن بابت مطالعي ۽ مشاهدي کانپوءِ چين جي غباري تي لڳل ڊوائيس جي ڳولا جاري آهي، مان تفصيل سان ڪجهه چئي سگهان ٿو. ٻئي طرف چين ان کي آمريڪا جو ”اوور رد عمل“ ۽ ”بين الاقوامي آداب“ جي سنگين خلاف ورزي قرار ڏئي رهيو آهي جنهن سان سياسي صورتحال خراب ٿيندي. جديد سيٽلائيٽس جي دور ۾ نگراني لاءِ اعليٰ ٽيڪنالاجيءَ جي سائنسي اوزارن سان ليس قديم غبارن جي استعمال جي حوالي سان يونيورسٽي آف ڪولوراڊو بولڊر ڊپارٽمينٽ آف ايرو اسپيس انجنيئرنگ سائنسز جي پروفيسر اين بوئڊ جو چوڻ آهي ته عام طور تي اهي غبارون فضا ۾ موسم جي نمونن جو مطالعو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. انهن جي هدايت ۽ سفر کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ ترقي يافته ’گائيڊنگ اپريٽس‘ پڻ نصب ڪيا ويا آهن، پر جاسوسي لاءِ انهن جي افاديت کان انڪار نٿو ڪري سگهجي.هن چيو ته جاسوسي جي نقطي نظر کان، سيٽلائيٽ صرف مخصوص طريقيڪار تحت مٿين سطح کان شين جي جانچ ڪرڻ جي قابل هوندا آهن، پر اهي غبار تمام گهٽ سطح تي مدار ۾ گردش ڪندڙ تيز رفتار سيٽلائيٽ جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻيون شيون ڏسڻ جي قابل آهن. واضح معلومات گڏ ڪرڻ، واضح تصويرون سميت، جيئن تيز رفتار سيٽلائيٽ 90 منٽن ۾ دنيا جي چوڌاري گردش ڪري ٿي.پروفيسر بوائڊ موجب هڪ ٻيو سيٽلائيٽ آهي جيڪو پنهنجي مدار ۾ ڌرتيءَ جي گردش جي رفتار سان هم وقت سازي ۾ هڪ ئي هنڌ کان مسلسل تصويرون وٺڻ جي صلاحيت رکي ٿو، پر اهو سيٽلائيٽ ڌرتيءَ کان تمام گهڻي مفاصلي تي آهي، جنهن سبب. ان جون تصويرون بلڪل واضح نه آهن.واشنگٽن ۾ نيشنل ڊفينس يونيورسٽي ۾ ويجھي اوڀر ۽ ڏکڻ ايشيا جي اسٽريٽجڪ اسٽڊيز جي پروفيسر ڊي روچ جي مطابق، اهي نگراني گبباري سيٽلائيٽ جي ڀيٽ ۾ اليڪٽرانڪ سگنل گڏ ڪرڻ ۽ مواصلات کي خراب ڪرڻ جي قابل آهن.پروفيسر ڊيروچ جي مطابق، آمريڪا طرفان ڦٽو ڪيل چيني بالون ۾ پڻ ڊوائيس شامل ٿي سگهن ٿا جيڪي معلومات گڏ ڪرڻ جي قابل آهن ته آمريڪا ڪهڙي قسم جا سگنل استعمال ڪري ٿو. تنهن ڪري اهو چئي سگهجي ٿو ته اهو ريڊار سگنلن کي ٽريڪ ڪرڻ جي قابل هوندو ۽ اهڙي معلومات اصل ۾ چين لاءِ آمريڪا تي حملو ڪرڻ لاءِ ڪارآمد ثابت ٿي سگهي ٿي.آمريڪي عملدارن غباري ۾ استعمال ٿيندڙ ٽيڪنالاجي بابت ڪا به تفصيل جاري نه ڪئي آهي، پر انهن جو چوڻ آهي ته هڪ چيني بيلون ٽن بسن جي سائيز ۾ 28 جنوري تي الاسڪا کان آمريڪي فضائي حدن ۾ داخل ٿيو. آفيسرن جو خيال آهي ته اهو هڪ جاسوسي غبارو هو ۽ اهو غبارو ”موٽرز ۽ پروپيلر“ سان ليس هو جيڪو ان جي هدايت کي ڪنٽرول ڪري سگهي ٿو.آمريڪي عملدار ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ جي خواهشمند هئا ته بيلون فضائي ٽرئفڪ، عوام يا زمين تي ڪنهن به ملڪيت کي خطرو نه بڻائيندو، ڪو به مقابلي کان وڌيڪ معلومات مهيا ڪرڻ جي قابل نه هوندو. آمريڪي عملدارن انڪشاف ڪيو آهي ته گذريل ڪجهه سالن ۾ آمريڪي فضائي حدن ۾ پرڏيهي غبارن جو داخل ٿيڻ نسبتاً عام ٿي ويو آهي، آمريڪي دفاعي ادارن جي هڪ اهلڪار ميڊيا کي ٻڌايو ته اڳوڻي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي دور ۾ به چين جا جاسوس غبارا ٽي ڀيرا آمريڪي فضائي حدن ۾ داخل ٿيا هئا.آمريڪي عملدارن اهو به انڪشاف ڪيو ته ان کان اڳ هڪ ٻيو چيني غبارو به گذريل هفتي ڏکڻ آمريڪا جي آسمان ۾ ڏٺو ويو هو.جاسوسي لاءِ استعمال ٿيندڙ غبارن جو پهريون مثال 19 صدي عيسويءَ جو آهي، جڏهن 1859ع جي فرانڪو-آسٽريائي جنگ دوران فرانسيسي عملدار غبارن کي استعمال ڪيو هو. ان کان پوء فوري طور تي، 1861 کان 1865 تائين آمريڪي گهرو ويڙهه دوران، انهن کي جاسوسي لاء غبار جي عملن طرفان استعمال ڪيو ويو.جاسوسي لاءِ انهن غبارن جو استعمال پهرين ۽ ٻي عالمي جنگ دوران تمام عام ٿي ويو. جنگ کان پوء، اهي گببارون جاپاني فوجن پاران آمريڪي سرزمين تي فائر بم اڇلائڻ لاء استعمال ڪيا ويا. انهن حملن ۾ جاپاني فوجون پنهنجي دفاعي هدفن کي نقصان نه پهچائي سگهيون، پر انهن ڌماڪن ۾ ڪجهه شهري مارجي ويا ۽ هڪ غبارو اوريگن جي ٻيلن ۾ ڪري پيو. ٻي مهاڀاري لڙائيءَ کان پوءِ، آمريڪا اونچائي تي ويندڙ غبارن جي ڳولها جي صلاحيتن کي ڳولڻ شروع ڪيو ۽ ان جي نتيجي ۾ ”پروجيڪٽ جينيٽڪس“ نالي هڪ مشن جو سلسلو شروع ٿيو. سرڪاري دستاويزن موجب، 1950 ع ۾، فوٽو گرافي غبار به سوويت بلاڪ جي سرحدن تي اڏامي ويا هئا.
