ڪراچي(ويب ڊيسڪ) دنيا تقريباً 50 ڏينهن اڳ شروع ٿيل ايران جنگ کان پوءِ اڃا تائين خام تيل جي پيداوار ۾ گهٽتائي سبب 50 ارب ڊالر کان وڌيڪ نقصان برداشت ڪيو آهي. ماهرن ۽ رائٽرز جي حساب موجب هن بحران جا اثر مهينن کان وٺي سالن تائين محسوس ڪيا ويندا.
ايران جي پرڏيهي وزيرعباس عراقچي جمعي ڏينهن چيو ته لبنان ۾ ٿيل جنگبندي واري معاهدي کان پوءِ هرموز کليل آهي، جڏهن ته آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو ته ايران جنگ ختم ڪرڻ لاءِ معاهدو “جلد” ٿي سگهي ٿو، پر وقت اڃا واضح ناهي.
فيبروري جي آخر ۾ بحران شروع ٿيڻ کان وٺي، ڪلپر ڊيٽا موجب عالمي مارڪيٽ مان 500 ملين بيرل کان وڌيڪ خام تيل ۽ ڪنڊينسيٽ آئل غائب ٿي چڪو آهي، جيڪو جديد تاريخ ۾ توانائي جي فراهمي جو سڀ کان وڏو خلل آهي.
ماهر آئن مووات جو چوڻ آهي ته ٻين لفظن ۾، مارڪيٽ مان 500 ملين بيرل تيل جو غائب ٿيڻ جو مطلب عالمي سطح تي هوائي سفر جي طلب کي 10 هفتن لاءِ گهٽائڻ، يا سڄي دنيا ۾ 11 ڏينهن لاءِ روڊ ٽرانسپورٽ بند ٿيڻ، يا 5 ڏينهن لاءِ عالمي معيشت وٽ تيل نه هجڻ.
هن چيو ته آمريڪا جي لڳ ڀڳ هڪ مهيني جي تيل جي طلب، يا يورپ لاءِ هڪ مهيني کان وڌيڪ تيل، رائٽرز جي اندازن مطابق.
آمريڪي فوج جي لڳ ڀڳ ڇهن سالن جي تيل جي استعمال جي برابر آهي.
اهو تيل جو مقدار دنيا جي بين الاقوامي شپنگ انڊسٽري کي لڳ ڀڳ چار مهينا هلائڻ لاءِ ڪافي آهي.
اهم حقيقتون:
• خليجي عرب ملڪن مارچ ۾ روزانو لڳ ڀڳ 8 ملين بيرل تيل جي پيداوار وڃائي، جيڪو دنيا جي وڏين ڪمپنين ايڪسون موبل ۽ شيورون جي گڏيل پيداوار جي برابر آهي.
• سعودي عرب، قطر، گڏيل عرب امارات، ڪويت، بحرين ۽ عمان مان جيٽ فيول جي برآمدات فيبروري ۾ 19.6 ملين بيرل مان گهٽجي مارچ ۽ اپريل ۾ گڏيل طور صرف 4.1 ملين بيرل رهجي ويون. اهو نقصان لڳ ڀڳ 20,000 نيويارڪ جيجان ايف ڪينيڊي ۽ لنڊن جي هيٿرو ايئر پورٽ وچ ۾ ايندڙ ويندڙ اڏامن جي برابر آهي.
• تيل جي قيمت جنگ دوران لڳ ڀڳ 100 ڊالر في بيرل رهڻ سبب، هن گهٽتائي سان لڳ ڀڳ 50 ارب ڊالر جي آمدني جو نقصان ٿيو. اهو ڪلپر جي ماهر Johannes Rauball چيو. اهو جرمني جي سالياني GDP ۾ هڪ سيڪڙو گهٽتائي جي برابر آهي، يا ننڍن ملڪن جهڙوڪليٽويا ۽ ايسٽونيا جي پوري معيشت جي برابر آهي.
مڪمل بحالي ۾ سال لڳي سگهن ٿا
جيتوڻيڪ وزير عراقچي چيو ته آبنائي هرمز کليل آهي، پر پيداوار ۽ فراهمي جي بحالي آهستي ٿيڻ جي اميد آهي. ڪلپر موجب اپريل ۾ زميني ذخيرن ۾ لڳ ڀڳ 45 ملين بيرل جي گهٽتائي ٿي آهي، جڏهن ته مارچ جي آخر کان پيداوار ۾ بندش روزانو لڳ ڀڳ 12 ملين بيرل تائين پهچي وئي آهي.
ڪويت ۽ عراق جا ڳرا تيل وارا فيلڊ معمول تي اچڻ لاءِ 4 کان 5 مهينا وٺي سگهن ٿا، جنهن ڪري اونهاري تائين ذخيرن ۾ گهٽتائي جاري رهندي. ريفائننگ سهولتن ۽ قطر جي راس لفان ايل اين جي ڪمپليڪس کي ٿيل نقصان سبب علائقي جي توانائي ڍانچي جي مڪمل بحالي ۾ سالن جو وقت لڳي سگهي ٿو.
