اعجاز ممنائي
ايران نواز يمني حوثين سعودي عرب جي ڏاکڻي شهرن تي “سڀ کان وڏو حملو” ڪيو آهي. انهن شهرن ۾ خَميس مُشيط ۾ ڪنگ خالد ايئر بيس کي نشانو بڻايو ويو. ان سان گڏ ابھا انٽرنيشنل ايئرپورٽ ۽ سعودي آرامڪو جون سهولتون، نجران جيڪو يمن جي سرحد تي واقع شهر آهي، ۽ جازان جيڪو لال سمنڊ جي اهم بندرگاهه آهي، وڏي ريفائينري ۽ پاور پلانٽ پڻ شامل آهن. سعودي اختيارين موجب تازي حملن ۾ 73 شهري زخمي ٿيا جن ۾ عورتون ۽ ٻار پڻ شامل آهن. آرامڪو جي سهولتن ۾ باهه ڀڙڪي اٿي. حوثين جو چوڻ هو ته انهن “درجنين بيلسٽڪ ميزائل ۽ ڊرون” فائر ڪيا. سعودي عرب ان کي “خطرناڪ ڪشيدگي” قرار ڏئي جوابي ڪارروائي جو اشارو ڏنو آهي.ياد رهي ته يمن ۾ جنگ بندي ٽٽي وئي هئي. هڪ ايراني جهاز جي بغير اجازت صنعا ۾ لينڊ ڪرڻ کان پوءِ ڪشيدگي وڌي وئي. ان کان پوءِ حوثين سعودي شپنگ تي بحري ناڪابندي جو اعلان ڪيو. حوثين جو چوڻ آهي ته اهي حملا يمن تي سعودي فضائي حملن ۽ صنعا ايئرپورٽ تي بمباري جو جواب آهن.جزائر ۽ باب المندب تي قبضي کانپوء عالمي شپنگ لاءِ خطرو وڌي ويو آهي۔
پيريم ٻيٽ Perim Island: حوثين باب المندب جي اندر واقع هن آتش فشاني ٻيٽ تي قبضو ڪري ورتو. هي ٻيٽ آبنائي کي ٻن حصن ۾ ورهائي ٿو ۽ ان تي ڪنٽرول رکندڙ لال سمنڊ ۾ ايندڙ ويندڙ جهازن کي ڌمڪائي سگهي ٿو.
مُخا Mokha: لال سمنڊ جي ساحلي اسٽريٽجڪ بندرگاهه تي پڻ حوثين قبضو ڪري ورتو.
هانش ٻيٽ Hanish Islands*: حوثي فورسز انهن ٻيٽن تي به تعيناتي شروع ڪري ڇڏي آهي. انهن ٻيٽن تي قبضو حوثين کي باب المندب جي ٽريفڪ تي وڌيڪ ڪنٽرول ڏيندو.
دُهباب Dhubab: باب المندب جي ساحل تي واقع هي قصبو پڻ حوثين جي قبضي ۾ اچي ويو.
هي پيشقدمي عالمي معيشت لاءِ خطرناڪ آهي ڇو ته باب المندب مان دنيا جي 12% واپار ۽ 25% ڪنٽينر ٽريفڪ گذري ٿي. حوثين اڳ ۾ ئي سعودي شپنگ جي ناڪابندي جو اعلان ڪري ڇڏيو آهي. ايران اڳ ۾ ئي آبنائي هرمز بند ڪري چڪو آهي. هاڻي حوثين جو باب المندب تي ڪنٽرول سعودي تيل جي برآمدات لاءِ ٻيو رستو به خطري ۾ وجهي رهيو آهي. برينٽ ڪروڊ جي قيمت 2% وڌي 99 ڊالر في بيرل تائين پهچي وئي. ماهرن موجب “حوثين جي پيشقدمي سبب سعودي عرب جي تيل برآمدات ۾ خلل جو خطرو وڌي ويو آهي”.
سعودي عرب “پنهنجي خودمختياري جي دفاع لاءِ سڀ ضروري قدم” کڻڻ جو حق محفوظ رکي ٿو. 3 کان 7 سيپٽمبر جي وچ ۾ سعودي فورسز تعز جي ڀرسان حوثين تي گهٽ ۾ گهٽ 15 حملا ڪيا. حوثي ترجمان يحيي سريع چيو “اهي حملا ۽ جارحيت بنا جواب جي نه رهندا”. 3 کان 7 سيپٽمبر جي وچ ۾ ويڙه ۾ 276 ماڻهو مارجي ويا.
حوثين جي هي ڪارروائي يمن جي جنگ کي هڪ نئين مرحلي ۾ وٺي وئي آهي. هڪ پاسي سعودي شهرن تي ميزائل حملا، ٻئي پاسي باب المندب جهڙي عالمي شپنگ جي “شاهه رڳ” تي قبضو. ماهر ان کي “جنرل اسڪيليشن” يعني وڏي جنگ جي شروعات جو خطرو قرار ڏئي رهيا آهن. سعودي عرب، پاڪستان ۽ ترڪي جي نئين مشترڪه دفاعي معاهدي لاءِ پڻ هي پهريون وڏو امتحان بڻجي ويو آهي.
ٻئي طرف آمريڪا يمن خلاف ڪارروائي ڪرڻ جي سعودي عرب جي درخواست رد ڪري ڇڏي. ٽرمپ محمد بن سلمان کي جواب ڏنو ته “اسان پاڻ آبنائي هرمز ۽ باب المندب ۾ ڦاٿل آهيون”. اهو ان وقت ٿيو جڏهن حوثين سعودي عرب جي 4 شهرن (ابھا، خَميس مُشيط، نجران ۽ جازان) تي وڏا ميزائل ۽ ڊرون حملا ڪيا ۽ بعد ۾ سعودي عرب آمريڪا کان فوري فوجي مداخلت جي درخواست ڪئي هئي. سعودي قيادت چيو ته حوثين “شهري ۽ معاشي تنصيبات” کي نشانو بڻايو آهي جنهن ۾ 73 شهري زخمي ٿيا. سعودي اتحاد جي ترجمان ترڪي المالڪي ان کي “سعودي عرب جي خودمختياري جي ڀڃڪڙي” قرار ڏنو. پر واشنگٽن هي درخواست رد ڪري ڇڏي.
آمريڪي موقف جي پويان ٽي وڏا سبب آهن
1. 2025 ۾ ريڊ سي مهم جي ناڪامي: آمريڪي ۽ اسرائيلي حملن 2025 ۾ حوثين جي ريڊ سي مهم کي عارضي طور دٻايو هو. هاڻي آمريڪا ڪنهن نئين ڊگهي جنگ ۾ ڦاسڻ نٿو چاهي.
2. ايران سان سڌي ڪشيدگي جو خطرو: فيبروري 2026 ۾ آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران خلاف جنگ کان پوءِ خطي ۾ ڪشيدگي اڳ ۾ ئي عروج تي آهي. آمريڪا يمن ۾ سڌي مداخلت سان ايران سان ٽڪر جو خطرو نٿو وٺڻ چاهي.
3. سياسي دٻاءُ: آمريڪا ۾ عوام ۽ ڪانگريس ٻئي “وچ اوڀر جي هڪ ٻي جنگ” جي خلاف آهن. وائيٽ هائوس جو چوڻ آهي ته هو “سفارتي حل ۽ دفاعي امداد” تائين محدود رهندو.
آمريڪا جي انڪار کان پوءِ سعودي عرب پاڻ “سڀ ضروري قدم” کڻڻ جو اعلان ڪيو آهي. ان دوران سعودي عرب، پاڪستان ۽ ترڪي نئون مشترڪه دفاعي معاهدو ڪيو آهي ته جيئن آمريڪا تي انحصار گهٽجي سگهي.آمريڪا جي پوئتي هٽڻ سان حوثين جو حوصلو وڌي ويو. انهن فوري طور “باب المندب” ۾ پيشقدمي ڪئي ۽ “پيريم ٻيٽ” ۽ “مخا بندرگاهه” تي قبضو ڪري ورتو. حوثين اعلان ڪيو ته اهي “سعودي شپنگ جي ناڪابندي” جاري رکندا. آمريڪا جي غير موجودگي سبب باب المندب ۽ آبنائي هرمز ٻئي هڪ ئي وقت خطري ۾ آهن. برينٽ ڪروڊ 99 ڊالر في بيرل تائين پهچي ويو. هن صورتحال ۾ فوجي تجزيه نگار چئي رهيا آهن ته آمريڪا جو هي فيصلو “خطي ۾ طاقت جي توازن جي تبديلي” جي علامت آهي. هاڻي سعودي عرب کي پنهنجي سلامتي لاءِ “علائقائي اتحادن” تي وڌيڪ انحصار ڪرڻو پوندو.
سعودي ترجمان چيو: “اسان پنهنجي شهرين جي دفاع لاءِ ڪنهن جي اجازت جا منتظر نه رهنداسين”. آمريڪا جي انڪار يمن جي جنگ کي مڪمل طور “علائقائي جنگ” بڻائي ڇڏيو آهي. هاڻي سعودي عرب بمقابله حوثي-ايران محاذ آهي، جنهن ۾ ٻاهران ضمانت ناهي. انهي ڪري حوثين جولاءِ 2026 ۾ جنگ بندي ٽٽڻ کان پوءِ سڀ کان وڏو حملو ڪيو ۽ هاڻي اهي “باب المندب” جهڙي عالمي شپنگ جي “شاهه رڳ” کي ڪنٽرول ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن.
