ليکڪ: جيانگ زائدونگ
گذريل سال سيپٽمبر ۾، جڏهن عالمي فاشزم خلاف جنگ ۾ فتح جي 80هين سالگرهه ۽ گڏيل قومن جي قيام جي 80هين سالگرهه جو اهم تاريخي موقعو هو، تڏهن صدر شي جن پنگ شنگهائي تعاون تنظيم (ايس سي او) جي تيانجن سربراهي اجلاس ۾ عالمي حڪمراني جي قدم (GGI) جو باضابطا اعلان ڪيو هو. هن قدم ذريعي گهڻ طرفي نظام جو جهنڊو بلند رکڻ، يڪجهتي جي طاقت گڏ ڪرڻ ۽ هڪ منصفاڻي مستقبل لاءِ ڪوشش ڪرڻ جو واضح پيغام ڏنو ويو هو. اهو قدم عالمي لاڳاپن ۾ وڌيڪ جمهوريت جي وقت جي تقاضائن سان هم آهنگ آهي، عالمي برادري جي گهڻ طرفي نظام تي عمل ڪرڻ واري پختي اعتماد کي مضبوط ڪري ٿو ۽ عالمي حڪمراني کي بهتر بڻائڻ لاءِ هڪ واضح ۽ قابلِ عمل رستو فراهم ڪري ٿو. اهڙيءَ ريت هي قدم بحرانن سان ڀريل دنيا ۾ قيمتي استحڪام ۽ مثبت توانائي پيدا ڪري رهيو آهي.
عالمي حڪمراني جي قدم جو بنيادي تصور هڪ جامع ۽ منطقي طور مضبوط فڪري نظام تي ٻڌل آهي. رياستن جي خودمختيار برابري ان جي بنيادي شرط آهي. سڀني ملڪن کي، چاهي اهي ننڍا هجن يا وڏا، طاقتور هجن يا ڪمزور، امير هجن يا غريب، عالمي حڪمراني ۾ برابر حيثيت سان حصو وٺڻ، فيصلا ڪرڻ ۽ ان جا فائدا حاصل ڪرڻ گهرجن. بين الاقوامي قانون جي بالادستي بنيادي ضمانت آهي. بين الاقوامي قانونن ۽ ضابطن جو لاڳو ٿيڻ سڀني لاءِ هڪجهڙو ۽ يڪسان هجڻ گهرجي؛ ٻٽو معيار اختيار نه ڪيو وڃي ۽ ڪجهه ملڪن جا پنهنجا ”گهريلو ضابطا“ ٻين ملڪن تي مڙهڻ کان پاسو ڪيو وڃي. گهڻ طرفو نظام بنيادي رستو آهي. اسان کي وسيع صلاح مشوري، گڏيل حصيداري ۽ گڏيل فائدي جي اصول تي قائم رهڻ گهرجي ۽ گڏيل قومن جي حيثيت ۽ اختيار جو پختي نموني تحفظ ڪرڻ گهرجي.
ماڻهن کي مرڪز ۾ رکڻ بنيادي قدر آهي. حڪمراني جا نتيجا سڀني ملڪن جي عوام لاءِ وڌيڪ وسيع ۽ منصفاڻا فائدا آڻين ۽ اتر ۽ ڏکڻ جي وچ ۾ ترقي جي فرق کي گهٽائڻ ۾ مدد ڏين. عمل تي ٻڌل طريقيڪار نتيجا حاصل ڪرڻ جي اهم ڪنجي آهي. اسان کي منظم منصوبابندي ۽ مجموعي اڳڀرائي تي عمل ڪرڻ، وڌيڪ واضح ۽ عملي نتيجا پيدا ڪرڻ ۽ عملي تعاون ذريعي حڪمراني ۾ دير ۽ ٽڪراءَ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.
گذريل هڪ سال دوران عالمي حڪمراني جي هن قدم کي وڌندڙ حمايت حاصل ٿي آهي ۽ اهو چين جي هڪ تجويز مان تبديل ٿي عالمي عملي صورت اختيار ڪري چڪو آهي، جنهن سان ان جي مضبوط حياتي، اثر ۽ ڪشش ظاهر ٿئي ٿي. هن قدم جي اعلان کان پوءِ لڳ ڀڳ 160 ملڪن ۽ عالمي تنظيمن طرفان تيزيءَ سان حمايت ۽ ردعمل سامهون آيو. نيويارڪ، جنيوا ۽ ويانا ۾ عالمي حڪمراني جي دوست ملڪن جا گروپ قائم ڪيا ويا، جن ۾ 60 کان وڌيڪ ملڪ شامل ٿي مختلف عالمي حڪمراني وارن معاملن تي ڀرپور سهڪار ۽ هم آهنگي لاءِ ڪم ڪري رهيا آهن.
صدر شي جن پنگ ورچوئل برڪس سربراهه اجلاس، عورتن بابت عالمي اڳواڻن جي اجلاس ۽ عالمي مصنوعي ذهانت ڪانفرنس ۾ اهم خطاب ڪيا، جن ذريعي عالمي حڪمراني کي وقت جي تقاضائن سان اڳتي وڌائڻ جي راهه هموار ڪئي وئي. چين عالمي حڪمراني جي قدم بابت تصوراتي دستاويز ۽ ”وڌيڪ منصفاڻي ۽ برابري واري عالمي حڪمراني: چين جا اصول، تجويزون ۽ عمل“ جي عنوان سان سفيد ڪتاب پڻ جاري ڪيا، جن ۾ ان جا مقصد، اصول ۽ عملي منصوبا وڌيڪ واضح ڪيا ويا.
چين جي هانگ ڪانگ ۾ بين الاقوامي ثالثي واري تنظيم باضابطا طور ڪم شروع ڪيو ۽ ڪاميابي سان پنهنجو پهريون بين الاقوامي سامونڊي تڪرار حل ڪيو. عالمي ڊيٽا تنظيم ۽ عالمي مصنوعي ذهانت تعاون تنظيم (WAICO) پڻ چين ۾ هڪ کان پوءِ ٻي قائم ڪيون ويون. گڏيل قومن جي موسمياتي سربراهي اجلاس ۾ چين 2035ع لاءِ پنهنجا قومي طئي ڪيل هدف به اعلان ڪيا. شنگهائي تعاون تنظيم ۽ برڪس جي مسلسل واڌ سان عالمي ڏکڻ جي نمائندگي ۽ آواز وڌيڪ مضبوط ٿي رهيو آهي.
اهي حاصل ڪيل نتيجا مڪمل طور تي ظاهر ڪن ٿا ته وسيع صلاح مشورو، گڏيل حصيداري ۽ گڏيل فائدو عالمي برادري جي خواهش آهي، گهڻ طرفو نظام عالمي اتفاقِ راءِ بڻجي چڪو آهي ۽ وڌيڪ منصفاڻي ۽ برابري واري عالمي حڪمراني جو نظام قائم ڪرڻ اسان سڀني جي گڏيل اميد آهي.
گذريل هڪ سال دوران پاڪستان مسلسل عالمي حڪمراني جي هن قدم جي حمايت ۽ عملي پيروي ڪئي آهي. صدر شي جن پنگ پاران عالمي حڪمراني جو قدم پيش ڪرڻ کان پوءِ وزيراعظم شهباز شريف موقعي تي ئي ان جي پختي حمايت جو اظهار ڪيو ۽ چيو ته هي قدم عالمي امن، ترقي ۽ استحڪام لاءِ وڏي اهميت رکي ٿو. هن ان کي گهڻ طرفي نظام کي وڌيڪ مضبوط بڻائڻ ڏانهن هڪ تاريخي قدم قرار ڏنو، جيڪو عالمي حڪمراني جي نظام کي ترقي پذير ملڪن جي ضرورتن سان وڌيڪ هم آهنگ بڻائڻ ۽ انسانيت کي درپيش گڏيل چئلينجن کي منهن ڏيڻ ۾ مدد ڪندو.
علائقائي صورتحال جي پيچيده ۽ تيزيءَ سان بدلجندڙ مرحلي دوران صدر شي جن پنگ وچ اوڀر ۾ امن ۽ استحڪام کي گڏيل طور اڳتي وڌائڻ لاءِ چار نقاطي تجويز پيش ڪئي، جنهن کي وزيراعظم شهباز شريف امن جي قيام لاءِ رهنمائي ڪندڙ منصوبي طور ڀرپور ساراهيو. چين ۽ پاڪستان گڏيل طور خليج ۽ وچ اوڀر واري خطي ۾ امن ۽ استحڪام بحال ڪرڻ لاءِ پنج نقاطي قدم پڻ پيش ڪيو، جنهن ذريعي عالمي حڪمراني جي اصولن تي عملي طور عمل ڪيو ويو.
وزيراعظم شهباز شريف سان ملاقات دوران صدر شي جن پنگ وچ اوڀر ۾ امن بحال ڪرڻ لاءِ پاڪستان جي فعال ڪردار ۽ ثالثي جي ڪوششن کي ساراهيو. عالمي مصنوعي ذهانت تعاون تنظيم جي باني ميمبر طور پاڪستان هڪ منصفاڻي ۽ برابري واري عالمي مصنوعي ذهانت حڪمراني وارو نظام قائم ڪرڻ لاءِ سرگرم ڪوششون ڪري رهيو آهي. اهو چوڻ مناسب ٿيندو ته پاڪستان عالمي حڪمراني جي هن قدم تي عمل ڪرڻ ۾ هميشه اڳين صفن ۾ رهيو آهي.
مستقبل کي نظر ۾ رکندي، اسان پاڪستان سان گڏجي چين ۽ پاڪستان جي دوستي کي مسلسل وڌيڪ گهرو بڻائڻ ۽ عالمي حڪمراني جي قدم تي عملدرآمد ۾ وڌيڪ گهري ۽ عملي اڳڀرائي لاءِ تيار آهيون.
پهريون: اسان عالمي حڪمراني ۾ ڀائيوار ۽ عالمي ڏکڻ جي تعاون ۾ اڳواڻ بڻجنداسين. اسان پاڪستان سميت عالمي برادري سان گڏجي حقيقي گهڻ طرفي نظام تي مضبوطي سان عمل ڪرڻ ۽ گڏيل قومن کي مرڪز بڻائيندڙ عالمي نظام ۽ بين الاقوامي قانون تي ٻڌل عالمي نظام جي حفاظت ڪرڻ لاءِ پرعزم آهيون. اسان ٻي عالمي جنگ ۾ حاصل ڪيل فتح جي ثمرن جو پختي نموني تحفظ ڪنداسين ۽ فاشزم ۽ عسڪريت پسندي کي ٻيهر زنده ڪرڻ جي هر ڪوشش جي سخت مخالفت ڪنداسين.
اسان برابري ۽ منظم نموني تي ٻڌل گهڻ قطبي دنيا ۽ سڀني لاءِ فائدي مند ۽ جامع معاشي عالمگيريت کي هٿي ڏينداسين، آزاد واپار ۽ گهڻ طرفي واپاري نظام جي اصولن جي مضبوطي سان حمايت ڪنداسين. اسان عالمي موسمياتي حڪمراني ۾ سرگرم حصو وٺنداسين ۽ مصنوعي ذهانت سميت مختلف شعبن ۾ ضابطن ۽ نظامن جي جوڙجڪ ۾ حصو وٺنداسين. عالمي ڏکڻ کي اتحاد ذريعي مضبوط ٿيڻ ۾ مدد ڏينداسين ۽ ترقي پذير ملڪن جي مفادن، عالمي انصاف ۽ برابري جو گڏيل تحفظ ڪنداسين.
ٻيو: اسان گهڻ طرفي تعاون جو مثالي نمونو بڻجنداسين ۽ شنگهائي تعاون تنظيم جي ترقي کي مضبوط ڪنداسين. پاڪستان باضابطا طور شنگهائي تعاون تنظيم جي گردشي صدارت سنڀالي ورتي آهي. اهو ايس سي او خاندان ۽ پاڪستان جي سفارتڪاري ٻنهي لاءِ هڪ اهم واقعو آهي ۽ اسان پاڪستان کي دل جي گهراين سان مبارڪباد پيش ڪريون ٿا.
چين ٻين ميمبر ملڪن سان گڏ پاڪستان جي گردشي صدارت جي سرگرم حمايت لاءِ تيار آهي. اسان ايس سي او جي دائري اندر پاڪستان سان مثالي تعاون ڪرڻ ۽ عالمي حڪمراني جي قدم تي عمل ڪرڻ لاءِ تيار آهيون. اتحاد ۽ مقابلي بدران ڀائيواري ۽ ڳالهين کي ترجيح ڏيندي، وسيع صلاح مشوري، گڏيل حصيداري ۽ گڏيل فائدي جي اصول تي قائم رهندي، اسان سڀني ميمبر ملڪن جي برابري واري شرڪت ۽ گڏيل فائدن کي هٿي ڏينداسين ۽ ايس سي او جي عملي قدمن ذريعي عالمي حڪمراني جي سڌاري ۽ بهتري جي رهنمائي ڪنداسين.
ٽيون: اسان گڏيل ترقي جا اڳواڻ بڻجنداسين ۽ چيني ۽ پاڪستاني عوام جي ڀلائي کي وڌيڪ بهتر بڻائينداسين. اسان پاڪستان سان گڏجي ”سي پيڪ 2.0“ جي تعمير کي تيز ڪرڻ لاءِ تيار آهيون. صنعت، زراعت، معدنيات ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجي جهڙن اهم شعبن تي ڌيان ڏيندي، اسان گڏيل طور ترقي، روزگار ۽ عوامي سهولتن، جدت، ماحول دوست ترقي ۽ کليل معيشت جا پنج رستا تعمير ڪنداسين.
اسان وڏن ۽ اهم منصوبن کي عوام جي روزمره زندگي سان لاڳاپيل ”ننڍن پر خوبصورت“ منصوبن سان هم آهنگ ڪنداسين، جن ۾ بلوچستان صوبي جو ”هڪ لک، هڪ هزار، هڪ لک“ پروگرام پڻ شامل آهي. ان پروگرام تحت 100 پاڻي جون سهولتون تعمير ڪرڻ، 1,000 ڪلاس رومن کي بهتر بڻائڻ ۽ هڪ لک اسڪولي سامان جا پيڪٽ ورهائڻ شامل آهي.
اهڙي ريت يقيني بڻايو ويندو ته سمورن علائقن جا ماڻهو چين ۽ پاڪستان جي تعاون مان فائدو حاصل ڪن. ان سان ماڻهن کي مرڪز ۾ رکڻ واري سوچ ۽ عملي قدمن جي اصولن کي اهڙن واضح ۽ عوام تائين پهچندڙ نتيجن ذريعي عملي جامو پهرايو ويندو.
چيني چوڻي آهي ته ”جيڪڏهن دنيا جو وهڪرو اڳتي نه وڌندو ته پوئتي هٽندو؛ جيڪڏهن عالمي حڪمراني اڳتي نه وڌندي ته اها پوئتي هٽي ويندي.“
عالمي حڪمراني هڪ نئين موڙ تي پهچي چڪي آهي: اڳڀرائي نه ٿيڻ جو مطلب پوئتي وڃڻ آهي، ۽ ايتري قدر جو سست رفتاري سان اڳتي وڌڻ به هڪ لحاظ کان پوئتي وڃڻ برابر آهي.
اسان پنهنجي فولادي دوست پاڪستان سان گڏجي عالمي منظرنامي جي غير يقينيت کي چين ۽ پاڪستان جي لاڳاپن جي يقين سان منهن ڏيڻ لاءِ تيار آهيون. اسان عالمي حڪمراني جي هن قدم تي عملدرآمد ۾ هميشه اڳين صفن ۾ رهنداسين، پاڙيسري ملڪن سان گڏ گڏيل مستقبل واري برادري جي تعمير لاءِ هڪ روشن مثال قائم ڪنداسين ۽ انسانيت لاءِ گڏيل مستقبل واري برادري جي تعمير ۾ نيون ۽ وڌيڪ وڏيون خدمتون سرانجام ڏينداسين. (ليکڪ پاڪستان ۾ چين جو سفير آهي ۽ سندس هي مضمون دي نيشن اخبار ۾ 10 سيپٽمبر تي شايع ٿيو، جيڪو سندن ٿورن سان اسين پنهنجي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪريون ٿا. ادارو)
