اسلام آباد(بيورو رپورٽ)سپريم ڪورٽ ۾ فوجي عدالتن ۾ شهرين جي قتل جو ڪيس هلائڻ خلاف درخواستن جي ٻڌڻي دوران چيف جسٽس چيو ته 9 مئي تي حملا بلاشبہ سنگين هئا. اهڙا حملا ڪڏهن به نه ٿيا پر عدالت انصاف ٿيڻ گهرجي.چيف جسٽس عمر عطابنديال جي سربراهي ۾ 6 رڪني بينچ ڪيس جي ٻڌڻي ڪئي، بينچ ۾ جسٽس اعجاز الاحسن، جسٽس يحيٰ آفريدي، جسٽس منيب اختر، جسٽس مظاهر علي اڪبر نقوي ۽ جسٽس عائشه ملڪ شامل آهن.اڄ ٻڌڻي شروع ٿي ته اٽارني جنرل منصور عثمان اعواڻ دليل شروع ڪيا. هن چيو ته مان پنهنجي لکيل جواب ۾ لاڳاپيل دليل ڏيندس.مان لکيل جواب پڙهندس ڇو ته مان 9 مئي جي واقعن جي ٽائيم لائن کي ترتيب ڏيڻ چاهيان ٿو. 9 مئي تي 3 کان 7 وڳي جي وچ ۾ مختلف علائقن ۾ فوجي تنصیبات ۽ ملڪيتن کي نقصان پهچايو ويو.ميانوالي ۾ ايم ڪيو ايم عالم جي استعمال جو جهاز ڪري تباهه ٿي ويو، ڪور ڪمانڊر هائوس لاهور کي سخت نقصان پهتو.پنجاب ۾ 62 هنڌن تي حملا ٿيا جن ۾ 52 ڄڻا زخمي ٿي پيا. 9 مئي تي 2.5 ارب رپين جي ملڪيتن کي نقصان پهچايو ويو، فوجي تنصيبات کي 1.5 ارب رپين جو نقصان پهچايو ويو. اٽارني جنرل چيو ته 9 مئي تي 149 گاڏيون خراب ٿيون. ان موقعي تي اٽارني جنرل 9 ۽ 10 مئي جي واقعن جون تصويرون عدالت ۾ پيش ڪيون.هن چيو ته حملي آور جي ايڇ ڪيو جي گيٽ نمبر هڪ مان حملو ڪري داخل ٿيا.جي ايڇ ڪيو ۾ سپاهي جي مجسمي کي ٽوڙي ڇڏيو، جي ايڇ ڪيو راولپنڊي ۾ آرمي هسٽري ميوزيم تي حملو ڪيو ويو. آرمي سگنل آفيسر ميس تي حملو ڪيو ويو. هٿياربند فوج جي انسٽيٽيوٽ آف ڪارڊيالوجي تي حملو، آءِ ايس آءِ حمزه ڪيمپ راولپنڊي ۾ حملو ڪيو.اٽارني جنرل ڪور ڪمانڊر هائوس لاهور جون تصويرون به بئنچ آڏو پيش ڪيون.هن چيو ته حملي آورن 9 مئي تي پيٽرول بم استعمال ڪيو. چيف جسٽس عمر عطا بنديال پڇاڻو ڪيو ته ڇا مظاهرين مسجد تي به حملو ڪيو؟ ان تي اٽارني جنرل چيو ته مظاهرين 9 مئي تي ڪور ڪمانڊر هائوس اندر مسجد تي به حملو ڪيو.حملي آورن مان هڪ ڪورڪ ڪمانڊر جي يونيفارم پهريل هو، فوجي آفيسر پوليس وانگر مظاهرين سان وڙهڻ جو مائل نه هئا.چيف جسٽس پاڪستان رمارڪس ڏيندي چيو ته ڇا توهان چئي رهيا آهيو ته سپاهي صرف گوليون هلائڻ ڄاڻن ٿا؟ان تي اٽارني جنرل چيو ته فوجي آفيسرن کي اهڙن گروپن کي منتشر ڪرڻ سيکاريو ئي ناهي.گوجرانوالا ۾ فوجي اڏن ۽ فيصل آباد ۾ آءِ ايس آءِ جي آفيس تي حملا ڪيا ويا. پشاور ۾ هاءِ ڪورٽ ويجهو ايمبولينسز کي باهه ڏني وئي، بنون ڪئمپ تي به حملو ڪيو ويو.سي ايم ايڇ ايبٽ آباد تي به حملو ڪيو ويو، موٽر وي ٽول پلازه کي به ساڙيو ويو. تصويرون ڏيکارڻ جو مقصد اهو آهي ته هي ڪو واقعو نه هو. اٽارني جنرل چيو ته 9 ۽ 10 مئي تي هڪ سوچيل سمجهيل منصوبي تحت حملا ڪيا ويا، ساڙي ۽ ساڙيو ويو، راولپنڊي بار ڪيس ۾ سول نوعيت جا ڏوهن کي آرمي ايڪٽ تحت آندو ويو.جسٽس مظهر نقوي چيو ته ان وقت صورتحال مختلف هئي، فوجي ايڪٽ تحت ٽرائل لاءِ آئيني ترميم ڪئي وئي. اٽارني جنرل چيو ته 9 مئي جي واقعن ۾ جن تي فرد جرم لاڳو ڪيو ويو اهي آرمي ايڪٽ تحت اچن ٿا.جسٽس مظهر نقوي پڇاڻو ڪيو ته توهان جن ماڻهن کي ٽرائل ڪرڻ چاهيو ٿا اهي سولين آهن، ڇا آرٽيڪل 175/2 تي غور ڪرڻ کانسواءِ شهري کي ٽرائل ڪري سگهجي ٿو؟چيف جسٽس چيو ته ڳالهه اها آهي ته توهان چئي رهيا آهيو ته 9 مئي جو واقعو پنهنجي نوعيت جو پهريون واقعو هو، توهان موجب 9 مئي کان اڳ ڪنهن به شهري فوجي تنصيبات تي حملو نه ڪيو هو، آئيني سوالن کان اڳ ڪجهه سوال پڇيا ويا هئا. جواب اهم آهي ته جيڪي 102 ماڻهو فوجي حراست ۾ آهن انهن جي حفاظت کي ڪيئن يقيني بڻايو ويندو، اتي اهو به سوال آهي ته مئجسٽريٽ جا اختيار ڪير استعمال ڪري سگهي ٿو؟ مان فوجداري معاملن جو ماهر ناهيان پر جيڪي شقون لڳايون ويون آهن، انهن کي به ڏسڻو پوندو، درخواست ڪندڙ اهو نه ٿا چون ته انهن ماڻهن کي آزاد ڪيو وڃي ۽ سزا نه ڏني وڃي، رڳو ٻڌايو وڃي ته انهن ماڻهن جي ڪيس کي غير جانبداري سان ڪيئن ڏٺو ويندو؟ چيف جسٽس عمر عطا بنديال پڇاڻو ڪيو ته ڪهڙيون شقون لڳايون ويون آهن؟ اٽارني جنرل چيو ته جوابدارن جا ڏوهه سول نوعيت جا ناهن، جوابدارن تي قلم 302 به لاڳو ڪيو ويو آهي.جسٽس مظاهر علي اڪبر نقوي پڇاڻو ڪيو ته ڇا ڪنهن آرمي آفيسر جو موت ٿيو آهي؟ اٽارني جنرل چيو ته ڪنهن به فوجي اهلڪار جي جاني نقصان جي خبر ناهي. جسٽس مظهر نقوي چيو ته جڏهن هڪ آرمي آفيسر جو موت ناهي ته قلم 302 ڪيئن لاڳو ڪيو ويو؟، اٽارني جنرل منصور عثمان اعواڻ چيو ته هي دليل هدايتن تي ٻڌل ناهي.چيف جسٽس آف پاڪستان چيو ته بهتر هوندو ته اوهان ان معاملي تي هدايتون وٺو. اٽارني جنرل چيو ته اڄ ڏنل حقيقتن جي بنياد تي چئي رهيو آهيان ته ڪيس جي ٻڌڻي لاءِ فل ڪورٽ جوڙي وڃي.جسٽس منيب چيو ته آفيشل سيڪريٽس ايڪٽ تحت ڏوهن جي سزا ۽ نوعيت مختلف آهي.جسٽس مظاهر علي اڪبر نقوي پڇاڻو ڪيو ته جاچ ۾ پرزائيڊنگ آفيسر ڪير هوندو؟ اٽارني جنرل چيو ته فيلڊ جنرل ڪورٽ مارشل جو پرزائيڊنگ آفيسر هوندو، فيلڊ جنرل ڪورٽ مارشل جو ٽرائل نه ٿيندو، سمري ڪورٽ مارشل فيلڊ ڪورٽ مارشل آهي پر اها ٻي ڳالهه آهي.جسٽس مظهر چيو ته پهريون سوال اهو آهي ته شهرين کي آرمي ايڪٽ جي دائري ۾ ڪيئن آندو وڃي؟ اٽارني جنرل چيو ته ڪالهه جمع ڪرايو ويو ته آرٽيڪل 175-3 چوي ٿو ته ايگزيڪيوٽو ۽ عدليه الڳ آهن. چيف جسٽس اٽارني جنرل کي چيو ته هاڻي توهان آئيني نقطا اٿاري رهيا آهيو، 9 مئي جي حقيقتن کانپوءِ ٻڌايو ته ٽرائل ڪيئن شفاف ٿيندو. جيڪڏهن راولپنڊي بار ڪيس ۾ فوجي عدالتن جي فيصلي خلاف اپيل ڪرڻ جو حق هو ته ٽرائل خلاف اپيل ڪرڻ جو حق ڇو نه آهي؟ مون کي ياد ناهي ته فوجي تنصيبات تي اهڙا حملا اڳ ڪڏهن ٿيا هجن، بلاشڪ 9 مئي جو حملو انتهائي سنگين نوعيت جو آهي، گرفتار ٿيل ماڻهو ٽرائل لاءِ تيار آهن پر ٽرائل منصفاڻي ٿيڻ گهرجي.جسٽس يحيٰ آفريدي چيو ته توهان کي آرمي ايڪٽ تحت اپيل جو حق ڏيڻ گهرجي، آئيني ترميم آڻيو، توهان عدالت کان اپيل جو حق ڇو گهري رهيا آهيو؟ چيف جسٽس عمر عطا بنديال پڇاڻو ڪيو ته فوجي عدالتن ۾ سيڪشن 7 جي سزا ڪيتري آهي؟ اٽارني جنرل چيو ته سيڪشن 7 ۽ 9 تحت فوجي عدالتن ۾ سزا 2 سال قيد آهي.جسٽس مظهر نقوي چيو ته توهان راولپنڊي بار ۽ لياقت حسين ڪيس ۾ ڏنل هدايتن تي عمل ڪريو.چيف جسٽس چيو ته ڪلڀوشن ياديو ڪيس ۾ هاءِ ڪورٽ ۾ اپيل جو حق ڏنو ويو؟ اٽارني جنرل چيو ته 2021ع ۾ آرڊيننس ذريعي فوجي عدالت جي فيصلي خلاف مخصوص ڪيسن ۾ اپيل جو حق ڏنو ويو.جسٽس عائشه ملڪ چيو ته آئين هر فرد جي بنيادي حقن جو تحفظ ڪري ٿو، موجوده ڪيس ۾ بنيادي حقن جي فراهمي به اهم سوال آهي، سموري عمل ۾ گرفتار سمورن ماڻهن جي بنيادي حقن جو تحفظ ٿيڻ گهرجي ها، جنهن بابت ڄاڻ ڏني وئي آهي. گرفتار ٿيل ماڻهو ڪٿي آهن ۽ نه ئي انهن جا نالا ظاهر ڪيا ويا آهن. جسٽس منيب چيو ته آرمي ايڪٽ انهن ماڻهن لاءِ ٺاهيو ويو جن تي بنيادي حق لاڳو ناهن، آرمي ايڪٽ ۾ ڪا به غلطي ناهي، قانون ڪجهه ماڻهن لاءِ ٺاهيو ويو هو، هاڻي انهن ماڻهن کي به آرمي ايڪٽ تحت گھيريو وڃي. جن جي بنيادي حقن کي آئين ۾ محفوظ ڪيو ويو آهي، آرمي ايڪٽ جي ڊيزائن، پيرا ميٽرز ۽ ضرورتن ۾ فرق آهي، توهان جيڪي ڊيٽا پيش ڪيا آهن، ان جي حقيقت، الزامن جي نوعيت تمام سنگين آهي.جسٽس مظاهر چيو ته فوجي عدالتون رڳو فيصلن ۾ لکنديون آهن ته ڏوهه ثابت ٿيو آهي يا نه. چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته فوجي عدالتن ۾ تفصيلي دليل ڏنا ويندا. اٽارني جنرل چيو ته جيڪڏهن سپريم ڪورٽ ڪو حڪم ڏئي ته تفصيلي سبب به فوجي عدالتن جي فيصلي ۾ شامل ڪيا ويندا.چيف جسٽس چيو ته توهان کي مطمئن ڪرڻو پوندو ته ٽرائل کانپوءِ اپيل جو حق هوندو، جاسوسي جي الزام ۾ گرفتار ڪيل ڪلڀوشن کي هاءِ ڪورٽ ۾ اپيل جو حق ڏنو ويو.اٽارني جنرل منصور عثمان چيو ته قانون سازي ذريعي کين اجنبي جو حق ڏنو ويو، جسٽس اعجاز الاحسن مسڪرائيندي رمارڪس ڏنا ته هو اجنبي آهي يا ڀارتي؟ ڌارين لفظ جي معنيٰ ۽ تشريح آهي.چيف جسٽس چيو ته مان توهان کي هڪ صلاح ڏيان ٿو، آرمي ايڪٽ تي هدايتون وٺو، آرمي ايڪٽ هڪ مخصوص طبقي تي لاڳو ٿئي ٿو، سڀني تي نه، توهان هڪ ٻه ڏينهن وٺو.عدالت ڪيس جي ٻڌڻي جمعي جي صبح ساڍي 9 وڳي تائين ملتوي ڪري ڇڏي.
