اسلام آباد(رپورٽ اياز مهر)پاڪستان ۽ سعودي عرب اڱاري تي اقتصادي تعاون فريم ورڪ (Economic Cooperation Framework) جاري ڪيو آهي، جيڪو ٻنهي ملڪن جي گڏيل اقتصادي مفادن تي ٻڌل آهي. فريم ورڪ هيٺ واپار ۽ سيڙپڪاري لاڳاپن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي خواهش کي ورجايو ويو آهي. پاڪستان جي پرڏيهي کاتي جي ترجمان پاران جاري ڪيل بيان مطابق، هي فيصلو سومر ڏينهن وزيراعظم شهبار شريف ۽ سعودي ولي عهد شھزادي محمد بن سلمان جي وچ ۾ رياض ۾ ٿيل ملاقات دوران ڪيو ويو، جيڪا نائين فيوچر انويسٽمينٽ انيشيئيٽو جي موقعي تي ٿي. هي عالمي سيڙپڪاري اجلاس “The Key to Prosperity: Unlocking New Frontiers of Growth” جي موضوع هيٺ منعقد ٿيو، جتي عالمي اڳواڻ، سيڙپڪار، پاليسي ٺاهيندڙ ۽ اقتصادي ماهر گڏ ٿيا ۽ نوان واڌارا، پائيداري، معاشي شموليت ۽ جيوپوليٽيڪل تبديلين تي بحث ڪيوويو. بيان ۾ چيو ويو ته فريم ورڪ تحت اقتصاديات، واپار، سيڙپڪاري ۽ ترقيءَ جي شعبن ۾ ڪيترائي حڪمت عملي وارا ۽ اثرائتا منصوبا غور هيٺ آيا. جيڪي ٻنهي حڪومتن جي تعاون کي وڌائڻ، نجي شعبي جي ڪردار کي اهم بڻائڻ ۽ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ واپار جي مٽاسٽا ۾ اضافو آڻڻ ۾ مدد ڪندا. معاهدن ۾ توانائي، صنعت، کاڻين، انفارميشن ٽيڪنالاجي، سياحت، زراعت ۽ خوراڪ جي تحفظ جهڙا شعبا ترجيحي طور شامل ڪيا ويا آهن. ان سان گڏوگڏ، اسلام آباد ۽ رياض ٻنهي ملڪن ۾ بجلي جي رابطي (electricity interconnection) ۽ توانائي جي ميدان ۾ گڏيل منصوبا به تيار ڪري رهيا آهن. بيان ۾ چيو ويو ته، “هي فريم ورڪ ٻنهي ملڪن جي ڀائپي لاڳاپن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ڪوششن جو تسلسل آهي ۽ هڪ پائيدار اقتصادي، واپاري ۽ سيڙپڪاري ڀائپي جي تعمير لاءِ گڏيل وزن کي ٻيهر پختو ڪري ٿو، جيڪو ٻنهي قومن جي ڀائرانه ماڻهن جي اميدن مطابق آهي.” سڌ سماءَ واري وزير عطاالله تارڙ ان اعلان کي تاريخي قرار ڏيندي چيو: “پاڪستان-سعودي لاڳاپن ۾ هڪ نئون تاريخي باب کوليو ويو آهي۔” هن چيو ته هي ترقي ٻنهي ملڪن جي ڀائپي ۾ هڪ اهم موڙ آهي، جيڪو واپار، توانائي ۽ سيڙپڪاري لاڳاپن کي وڌيڪ مضبوط بڻائيندو.
فيوچر انويسٽمينٽ انيشيئيٽو جي نائين ايڊيشن ۾ وزيراعظم جو خطاب
وزيراعظم شهبار شريف رياض ۾ FII9 ۾ شرڪت ڪندي چيو ته پاڪستان وسيلن سان مالا مال ملڪ آهي. هن تسليم ڪيو ته ماضي ۾ “سچيون غلطيون” ٿيون، پر ملڪ انهن مان سکيو آهي. هن چيو، “اصل ڳالهه آهي غلطي مان سکڻ، ۽ اسان اهو ئي ڪري رهيا آهيون. هن وقت اسان بنياديسڌارا ۽ ڊيجيٽل ٽيڪس نظام (FBR digitisation) جهڙا قدم کڻي رهيا آهيون ته جيئن ڪرپشن کي گهٽائي سگهجي.” وزيراعظم چيو ته پاڪستان موسمي تبديلي جي اثرن کان سخت متاثر ٿيندڙ ملڪن مان آهي، جڏهن ته ان جا ڪاربان اخراج “صفا معمولي” آهن. هن چيو ته ملڪ بار بار آيل سيلابن ۽ قدرتي آفتن سبب معاشي ڏکيائين ۾ ڦاٿل آهي ۽ اهو سلسلو هاڻي برداشت لائق ناهي. شهبار شريف زور ڏنو ته “انساني ترقي لاءِ گڏيل تعاون ضروري آهي، قرض اڪيلو حل ناهي.” هن چيو ته دنيا کي اڳتي وڌڻ لاءِ گڏجي هلڻو پوندو، پنهنجا وسيلا ۽ مسئلا گڏجي ورهائڻا پوندا. وزيراعظم چيو ته سندس حڪومت پاڪستان کي ٽيڪنالاجي ۽ مصنوعي ذهانت (AI) جي ذريعي اڳتي وٺي وڃي رهي آهي، پر هن ان جي خطري بابت خبردار پڻ ڪيو. هن زور ڏنو ته گلوبل اتر ۽ ڏکڻ ملڪي وسيلن جي منصفاڻي ورهاست تي گڏجي فيصلو ڪن، ته جيئن هڪ برابري واري عالمي معيشت قائم ٿي سگهي.
ڊپٽي وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار جي ملاقات
ساڳئي ڏينهن، ڊپٽي وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار رياض ۾ پنهنجي سعودي هم منصب شھزادي فيصل بن فرحان آل سعود سان ملاقات ڪئي. ٻنهي اڳواڻن ٻطرفي لاڳاپن، علائقائي ۽ عالمي حالتن تي ڳالهايو. پرڏيهي آفيس موجب، ٻنهي اڳواڻن غزه ۾ انساني بحران تي به ڳالهايو ۽ گڏيل قومن (UN) سميت عالمي ادارن ۾ گڏيل تعاون جاري رکڻ جو عزم ظاهر ڪيو. هنن اتفاق ڪيو ته پاڪ-سعودي ڀائپي کي سڀني شعبن ۾ وڌيڪ مضبوط ڪيو ويندو ۽ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ ڀائپي ۽ ڀائيچاري جا رشتا وڌيڪ ويجها ڪيا ويندا.
پاڪ-سعودي لاڳاپن جو پسمنظر
پاڪستان ۽ سعودي عرب جي وچ ۾ لاڳاپا فوجي، اقتصادي ۽ مذهبي تعاون تي ٻڌل آهن. رياض هميشه اسلام آباد لاءِ مالي امداد ۽ تيل جو وڏو ذريعو رهيو آهي. گذريل مهيني ٻنهي ملڪن رياض ۾ اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو (Strategic Mutual Defence Agreement) تي صحيحون ڪيون، جنهن مطابق ڪنهن به هڪ ملڪ تي حملو ٻنهي تي حملو تصور ڪيو ويندو. وزيراعظم هائوس جي بيان موجب، هي معاهدو ٻنهي ملڪن جي سلامتي ۽ دفاعي تعاون کي وڌائڻ ۽ خطه ۽ دنيا ۾ امن ۽ استحڪام جي لاءِ گڏيل عزم جو عڪاس آهي. سال 2024 ۾، اسلام آباد ۽ رياض 34 يادداشتن (MoUs) تي صحيحون ڪيون، جن جي ماليت 2.8 بلين ڊالر هئي، جڏهن ته ان کان اڳ 27 MoUs تي 2.2 بلين ڊالر جا معاهدا به ٿي چڪا هئا.
