لنڊن(ويب ڊيسڪ)اسرائيلي حڪومت غزه سان لاڳاپيل معاهدي جي پهرين مرحلي جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي، جنهن هيٺ جنگبندي، يرغمالين ۽ قيدين جي آزادي جو عمل شروع ٿيندو. اسرائيلي وزيراعظم بنيامين نيتن ياهو جمعي جي صبح پليٽفارم X تي چيو: “حڪومت ڪجهه لمحا اڳ سڀني يرغمالين، جيئرا ۽ فوت ٿيلن جي آزاديءَ لاءِ فريم ورڪ منظور ڪيو آهي.
فوجي پوزيشن
اسرائيلي فوج هاڻي هڪ اهڙي لڪير تائين واپسي ڪندي، جنهن سان اها غزه جي لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو حصي تي ڪنٽرول برقرار رکندي. حماس کي لازمي طور 72 ڪلاڪن اندر 20 جيئرا يرغمالي آزاد ڪرڻا پوندا، جنهن کان پوءِ 28 فوت ٿيل يرغمالين جا لاش واپس ڪيا ويندا. بي بي سي کي هڪ فلسطيني ذريعي ٻڌايو ته ان جي بدلي ۾ اسرائيل لڳ ڀڳ 250 فلسطيني عمر قيد جا قيدي ۽ 1,700 غزه وارن نظر بند ماڻهن کي آزاد ڪندو.
امداد ۽ انساني صورتحال
اقوام متحده مطابق، اسرائيل سوين امدادي ٽرڪن کي غزه ۾ داخلا جي اجازت ڏيندو. جن ۾ خوراڪ، دوائون ۽ تيل غزه ۾ پهچايو ويندو، جتي لڳ ڀڳ 20 لک ماڻهو بي گهر ٿي چڪا آهن ۽ ڪيترائي خيمن يا ٽٽل عمارتن جي ملبن ۾ پناهه وٺي رهيا آهن. هڪ اعليٰ فلسطيني عملدار بي بي سي کي ٻڌايو ته اسرائيل پهرين پنج ڏينهن ۾ روزانو 400 امدادي ٽرڪون داخل ٿيڻ جي اجازت ڏيندو، ۽ پوءِ اهو انگ آهستي آهستي وڌايو ويندو.
آمريڪي ۽ علائقائي ڪردار
آمريڪي عملدارن مطابق، آمريڪا وچ اوڀر ۾موجود 200 فوجي اسرائيل منتقل ڪري رهيو آهي، جيڪي هڪ بين الاقوامي سيزفائر مانيٽرنگ فورس سان گڏ ڪم ڪندا. هن فورس ۾ مصر، قطر ۽ ترڪي جا اهلڪار به شامل هوندا، جيڪي جنگبندي جي نگراني ڪندا ۽ ممڪنه ڀڃڪڙين بابت رپورٽ ڏيندا. آمريڪي عملدارن واضح ڪيو آهي ته ڪنهن به آمريڪي فوجي کي غزه ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت نه هوندي. هي ٽاسڪ فورس يو ايس سينٽرل ڪمانڊ جي اڳواڻي ۾ ڪم ڪندو ۽ انساني امداد جي هم آهنگي ۾ مدد ڪندو.
مستقبل جو امڪاني قدم
يرغمالين ۽ قيدين جي مٽا سٽا مڪمل ٿيڻ بعد هڪ بين الاقوامي “استحڪام فورس” (International Stabilisation Force) قائم ڪرڻ جو ارادو آهي، پر اهو مرحلو اڃا ٻنهي ڌرين ۾ مڪمل طور تي طئي نه ٿيو آهي.
اسرائيلي حڪومت جي منظوري
هي معاهدو اسرائيلي ڪابينا جي ڊگهي گڏجاڻي کان پوءِ منظور ڪيو ويو، جيڪا جمعي جي صبح سوير تائين جاري رهي. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جو ناٺي جيرڊ ڪشنر ۽ خصوصي نمائندو اسٽيو وِٽڪوف نيتن ياهو سان ملاقات بعد ڪابينا جي گڏجاڻي ۾ شامل ٿيا. رجعت پسند ڌر جي وزير اِيتمار بن گوئر ووٽ کان اڳ چيو ته هو هن معاهدي جي مخالفت ڪندو، ڇاڪاڻته ان سان اهڙا قيدي آزاد ٿيندا، جن تي قتل جا الزام آهن. هن وڌيڪ چيو ته جيڪڏهن حماس کي مڪمل طور ختم نه ڪيو ويو، ته هو حڪومت کي ڊاهڻ لاءِ ووٽ ڏيندو.
ٽرمپ جي امن منصوبي جو حصو
هي معاهدو ٽرمپ جي 20 نڪتن واري امن منصوبي جو صرف هڪ حصو آهي. اڃا تائين حماس جي غير هٿياربند (disarmament) ۽ غزه جي مستقبل جي حڪومت بابت فيصلا نه ٿيا آهن. حماس جو چوڻ آهي ته هو پنهنجا هٿيار تڏهن ڇڏيندا، جڏهن فلسطيني رياست جو قيام ٿيندو، جڏهنته ٽرمپ جي منصوبي مطابق، غزه کي عارضي طور تي ٽيڪنوڪريٽ حڪومت هلائيندي، جيڪا پوءِ فلسطيني اٿارٽيءَ حوالي ڪئي ويندي.
عوامي ردعمل
جنگبنديءَ جي اعلان کان پوءِ، اسرائيل ۽ غزه ٻنهي ۾ خوشيءَ جا منظر ڏٺا ويا. تل ابيب جي Hostages’ Square ۾ ماڻهن اسرائيلي ۽ آمريڪي جهنڊا لهرايا ۽ “هو گهر واپس پيا اچن!” جا نعرا هنيا، جڏهنته آسمان ۾ آتشبازي جا شعلا به روشن ٿيا. ڏکڻ غزه ۾، حنا المدهون نالي ٽن ٻارن واري عورت بي بي سي کي ٻڌايو ته هوءَ “سڪون ۽ اميد” محسوس ڪري رهي آهي ۽ چاهي ٿي ته پنهنجي اتر غزه واري گهر واپس وڃي.
پس منظر
اسرائيل غزه تي جنگ 7 آڪٽوبر 2023 تي شروع ڪئي، جڏهن حماس جي حملي ۾ 1,200 ماڻهو ماريا ويا ۽ 251 يرغمال بڻايا ويا. ان کان پوءِ، حماس جي وزارت صحت موجب، اسرائيلي حملي ۾ غزه ۾ 67,194 فلسطيني مارجي چڪا آهن، جن مان 20,179 ٻار شامل آهن. اهي انگ اکر اقوام متحده ۽ ٻين عالمي ادارن پاران قابلِ اعتبار سمجهيا وڃن ٿا. وزارت جو چوڻ آهي ته 460 ماڻهو غذائي کوٽ سبب فوت ٿيا، جن مان 182 تڏهن کان ماريا ويا، جڏهن اقوام متحده جي ماهرن آگسٽ ۾ غزه شهر ۾ ڏڪار (famine) جي تصديق ڪئي.
اقوام متحده جو ردعمل
اقوام متحده ۽ برطانيه جي اڳوڻي پرڏيهي وزير ڊيوڊ لامي چيو آهي ته هي صورتحال “انساني هٿن سان پيدا ڪيل بحران” آهي، جيڪو اسرائيلي امدادي پابندين سبب پيدا ٿيو، جن ۾ 11 هفتن جي مڪمل ناڪابندي به شامل هئي، جيڪا اسرائيل موجب حماس تي دٻاءُ وجهڻ لاءِ ڪئي وئي ته جيئن يرغمالي آزاد ڪيا وڃن. اسرائيل اقوام متحده جي رپورٽ کي “ڪوڙو” قرار ڏئي چيو هو ته هو هاڻي امدادي سامان تي پابندي نٿو لڳائي.
