اسلام آباد(رپورٽ اياز مهر) سپريم ڪورٽ پنجاب ۽ خيبرپختونخواهه ۾ چونڊ ملتوي ڪرڻ بابت ڪيس جو فيصلو ٻڌائيندي اليڪشن ڪميشن جي چونڊون ملتوي ڪرڻ واري فيصلي کي ڪالعدم قرار ڏئي ڇڏيو.چيف جسٽس آف پاڪستان عمر عطا بنديال فيصلي جي شروعات قرآن پاڪ جي آيت سان ڪئي. فيصلو ٻڌائيندي چيف جسٽس چيو ته تفصيلي فيصلو بعد ۾ جاري ڪيو ويندو.سپريم ڪورٽ 8 آڪٽوبر تي رٿيل چونڊون ملتوي ڪرڻ واري اليڪشن ڪميشن جي 22 مارچ واري حڪم کي غير آئيني قرار ڏئي ڇڏيو. صدر طرفان ڏنل تاريخ جو فيصلو بحال ڪيو وڃي ٿو، آئين ۽ قانون چونڊن جي تاريخ ملتوي ڪرڻ جو اختيار اليڪشن ڪميشن کي نٿو ڏئي. ان وقت چونڊ عمل پنجين مرحلي تي هو، اليڪشن ڪميشن جي حڪم تي 13 ڏينهن ضايع ٿي ويا، اليڪشن ڪميشن غير آئيني فيصلو ڪيو ان ڪري چونڊ شيڊول تي جتان عمل معطل ٿيو هو ان مرحلي کان اڳتي وڌايو وڃي. عدالت پرڻي شيڊول ۾ ترميم ڪندي حڪم ڏنو آهي ته 10 اپريل تي اميدوارن جا ڪاغذ منظور ڪرڻ يا رد ڪرڻ خلاف اپيلون رٽرننگ آفيسر ٻڌندا، اپيلن تي فيصلا 17 اپريل تائين اڪلايا وڃن، 18 اپريل تي اميدوارن جي لسٽ جاري ڪئي وڃي، 19 اپريل تي اميدوارن جي هٿ کڻڻ جو آخري ڏينهن هوندو ۽ حتمي لسٽ پڌري ٿيندي، 20 اپريل تي چونڊ نشان الاٽ ٿيندا ۽ 14 مئي تي پولنگ ٿيندي. عدالت حڪم ۾ چيو آهي ته حڪومت 10 اپريل تائين اليڪشن ڪميشن کي 21 ارب روپيا جاري ڪري، اليڪشن ڪميشن 11 اپريل تي فنڊ ملڻ بابت عدالت ۾ رپورٽ پيش ڪري، اليڪشن ڪميشن پهرين ترجيع طور اهي فنڊ پنجاب ۾ اليڪشن لاءِ خرچ ڪندي، جيڪڏهن ڪي پي ۾ چونڊ لاءِ فنڊ وڌيڪ گهربل آهن ته ان لاءِ عدالت کي آگاهه ڪري. عدالت پنجاب جي نگران حڪومت، چيف سيڪريٽري ۽ آءِ جي پنجاب کي چونڊ لاءِ عملي ۽ سيڪورٽي لاءِ گهربل اهلڪار مهيا ڪن. وفاقي حڪومت آئين موجب اليڪشن ڪميشن کي پنجاب ۽ ڪي پي ۾ چونڊ ڪرائڻ لاءِ فوج ۽ ايف سي سميت اهلڪارن سميت مڪمل تعاون فراهم ڪري. ان ڏس ۾ وفاقي حڪومت 17 اپريل تائين اليڪشن ڪميشن کي پلان پيش ڪري.عدالت چيو آهي ته جيڪڏهن وفاقي حڪومت ۽ پنجاب حڪومت اليڪشن ڪميشن کي گهربل تعاون نه ڪن ته عدالت کي آگاهه ڪيو وڃي. عدالت چار جي مقابلي ۾ ٽن ججن جي اقليتي فيصلي واري حڪم کي رد ڪري ٿي ڇو ته اهو قانون جي نظر ۾ غلط آهي ۽ هي عدالت ان فيصلي کي ٽن جي ڀيٽ ۾ ٻن جو اڪثريتي فيصلو قرار ڏئي ٿي. عدالت جسٽس قاضي فائز عيسيٰ جي سربراهي ۾ ڏنل 3 رڪني بينچ جو فيصلو اسانجي ٻڌل ازخود ڪاروائي واري ڪيس تي لاڳو نٿو ٿئي. عدالت چيو آهي ته ڪي پي ۾ چونڊ بابت گورنر جي وڪيل پاران درخواست واپس وٺڻ سبب اسين چئون ٿا ته ان بابت درخواست گزار مناسب فورم سان رابطو ڪن.
اليڪشن ڪميشن 8 آڪٽوبر جي تاريخ ڏئي پنهنجي حد کان وڌي وئي: فيصلو
سپريم ڪورٽ اليڪشن ڪميشن کي 8 آڪٽوبر تي چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ ڏئي پنهنجي حد کان وڌيڪ حدف قرار ڏئي ڇڏيو آهي، ريٽرننگ آفيسر جي فيصلي خلاف اپيلون داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ 10 اپريل هوندي، اليڪشن ٽربيونل اپيلن تي فيصلو 8 آڪٽوبر تي ڪندو. 17 اپريل، حتمي لسٽ 18 اپريل تي پڌري ڪئي ويندي، چونڊ نشان 20 اپريل تائين الاٽ ڪيا ويندا. سپريم ڪورٽ پنجاب ۾ چونڊون شفاف، غير جانبداري ۽ قانون موجب ڪرائڻ جو حڪم ڏئي ڇڏيو، وفاقي حڪومت 10 اپريل تائين اليڪشن ڪميشن کي 21 ارب رپين جا فنڊ جاري ڪري، اليڪشن ڪميشن رپورٽ پيش ڪري. چيمبر ۾ بينچ جي ميمبرن کي فنڊ ڏنا وڃن، فنڊ نه ملڻ جي صورت ۾ سپريم ڪورٽ لاڳاپيل اختيارين کي هدايتون جاري ڪندي. فيصلي ۾ حڪم ڏنو ويو آهي ته پنجاب حڪومت اليڪشن ڪميشن کي سڪيورٽي پلان فراهم ڪري، پنجاب جي نگران ڪابينا ۽ چيف سيڪريٽري اليڪشن ڪميشن کي 10 اپريل تائين رپورٽ پيش ڪن، چونڊ عملي جي سڪيورٽي نگران حڪومت فراهم ڪري. پنجاب ۾ چونڊن لاءِ اليڪشن ڪميشن کي سمورا وسيلا ۽ وسيلا فراهم ڪيا وڃن، وفاقي حڪومت چونڊن لاءِ وسيلا ۽ سهڪار فراهم ڪري.فيصلي ۾ چيو ويو آهي ته وفاقي حڪومت چونڊن لاءِ فورسز، رينجرز، ايف سي ۽ ٻيا اهلڪار فراهم ڪري، وفاق 17 اپريل تائين اليڪشن ڪميشن کي سڪيورٽي پلان فراهم ڪري، جيڪڏهن وفاق ۽ پنجاب جي نگران حڪومت نه ٺهندي. عدالتي حڪم تي عمل ڪيو وڃي، ڪميشن عدالت کي آگاهه ڪري.
پهرين مارچ تي ٽن کان ٻن جي تناسب سان فيصلو ڏنوويو: سپريم ڪورٽ
سپريم ڪورٽ جو چوڻ آهي ته عدالت جو فيصلو 3 ۽ 2 جي تناسب سان پهرين مارچ تي ڏنو ويو، سپريم ڪورٽ جو ڌيان ٻن اقليت واري نوٽيس ڏانهن ويو، خان صاحب جي فيصلي جي ڪا به قانوني حيثيت ناهي.
ڪيس ڪي پي ڪي جي حد تائين ٻڌڻي هيٺ رهندو: فيصلو
فيصلي ۾ چيو ويو ته ڪي پي ڪي ۾ چونڊون ڪرائڻ لاءِ گورنر عدالت ۾ پيش نه ٿيو، ڪيس ڪي پي ڪي جي حد تائين ٻڌڻي هيٺ رهندو، ڪي پي ڪي ۾ چونڊن لاءِ گورنر عدالت ۾ پيش نه ٿيو، ڪي پي ڪي ۾ چونڊن جي تاريخ آهي. ڪي پي ڪي جو معاملو لاڳاپيل فورم ڏانهن اماڻيو وڃي، ڪي پي ۾ چونڊن لاءِ درخواستگذار عدالت سان رجوع ڪري سگهن ٿا
Punjab and KP polls delay case
فيصلي تي غور لاءِ وزيراعظم جي صدارت ۾ هنگامي ڪابينا جو اجلاس طلب
فيصلي تي غور لاءِ وزيراعظم جي صدارت ۾ هنگامي ڪابينا جو اجلاس ٿي رهيو آهي. عدالت ڪالهه پي ٽي آءِ جي اپيل تي محفوظ ڪيل فيصلو اڄ ٻڌايو. ياد رهيي ته 9 ججن مان جج گهٽجي رڳو 3 تائين محدود ٿي ويا. بينچ تي حڪومت ۾ شامل سڀني پارٽين عدم اعتماد ظاهر ڪيو هو. ان موقعي تي ريڊ زون ۾ سيڪورٽي سخت ڪئي وئي آهي. چيف جسٽس پاڪستان جي سربراهي ۾ 3 رڪني بينچ ڪيس جي ٻڌڻي ڪئي.سپريم ڪورٽ ۾ اڄ ٻڌڻي جي موقعي تي سڪيورٽي وڌائي وئي ۽ رڳو انهن ماڻهن کي سپريم ڪورٽ ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي جن جا ڪيس ٻڌڻي هيٺ هئا.ٻڌڻي شروع ٿيڻ کان اڳ اٽارني جنرل آف پاڪستان طرفان سپريم ڪورٽ ۾ ڌار ڌار درخواست داخل ڪئي وئي.اٽارني جنرل طرفان داخل درخواست ۾ استدعا ڪئي وئي ته چيف جسٽس پاڪستان عمر عطا بنديال جي سربراهي ۾ 3 رڪني بينچ ڪيس جي ٻڌڻي نه ڪري.اٽارني جنرل جي 7 صفحن تي ٻڌل متفرق درخواست ۾ استدعا ڪئي وئي آهي ته اليڪشن نوٽيس ڪيس جي ٻڌڻي نه ڪندڙ ججن تي ٻڌل عدالتي بئنچ جوڙي وڃي.. بچاءَ واري وزارت طرفان سيل بند لفافي ۾ سپريم ڪورٽ ۾ رپورٽ جمع ڪرائي وئي آهي، رپورٽ ۾ چونڊن لاءِ فوج جي عدم موجودگي جا سبب بيان ڪيا ويا آهن.چيف جسٽس بينچ جي ٻن ميمبرن سان گڏ چيمبر ۾ رپورٽ جو جائزو وٺندو، جنهن کانپوءِ اليڪشن بابت فيصلو لکيو ويندو ۽ فيصلي جو وقت ٻڌايو ويندو.
گذريل ٻڌڻي دوران حڪومتي اتحاد جو عدالتي بائيڪاٽ جو اعلان
حڪمران اتحاد فل ڪورٽ نه ٺهڻ جي صورت ۾ سپريم ڪورٽ جي ڪارروائي جو بائيڪاٽ ڪرڻ جو اعلان ڪيو هو.پهرين اپريل تي ٿيل اجلاس کانپوءِ حڪمران اتحادي پارٽين جي پڌرنامي ۾ حڪمران اتحاد ٽي رڪني بينچ تي بي اعتمادي جو اظهار ڪندي مطالبو ڪيو ته موجوده عدالتي ڪارروائي 4 رڪني اڪثريتي فيصلي کي منظور ڪندي ڪالعدم قرار ڏنو وڃي. سپريم ڪورٽ حڪومتي اتحاد جي وڪيلن جا دليل ٻڌڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو اڄ ٻڌڻي شروع ٿي ته پاڪستان پيپلز پارٽي جو وڪيل فاروق ايڇ نائيڪ روسٽرم تي آيو ۽ درخواست ڪئي ته مان ڪجهه چوڻ چاهيان ٿو.چيف جسٽس چيو ته ڇا توهان ڪيس جو حصو بڻجي رهيا آهيو؟ ڇا توهان بائيڪاٽ نه ڪيو؟ پيپلز پارٽي جي وڪيل فاروق ايڇ نائيڪ چيو ته اسان بائيڪاٽ ناهي ڪيو. چيف جسٽس چيو ته توهان اسان سان صلاح ڪري اسان کي ٻڌايو، لکت ۾ ٻڌايو ته بائيڪاٽ نه ڪيو ته اسان کي ٻڌايو، اخبارن ۾ آيو آهي ته پيپلز پارٽي به بائيڪاٽ ڪيو آهي.فاروق ايڇ نائيڪ چيو ته سياسي پارٽين کي بئنچ تي تحفظات آهن، هنن بائيڪاٽ نه ڪيو. جسٽس منيب اختر چيو ته هو بائيڪاٽ ڪري دليل ڏيڻ آيو آهي، اجلاس ۾ چيو ويو آهي ته بينچ تي بي اعتمادي ناهي. فاروق ايڇ نائيڪ چيو ته سياسي پارٽين جو خيال آهي ته ان تي لارجر بينچ جوڙڻ گهرجي.
وڪيلن جو عدالت ۾ اچڻ تي اعتماد جو اظهار آهي: وڪيل ن ليگ اڪرم شيخ
وڪيل ن ليگ اڪرم شيخ چيو ته عدالتي ڪارروائي جو بائيڪاٽ نه ڪيو ويو، اسان وڪيل جا ڪاغذ واپس نه ورتا، اسان کي بينچ تي تحفظات آهن، وڪيل عدالت ۾ اچڻ تي اعتماد جو اظهار ڪن ٿا. فاروق ايڇ نائيڪ چيو ته بينچ جي دائري اختيار تي تحفظات آهن.جسٽس منيب اختر چيو ته سياسي پارٽين جو اجلاس ٿي چڪو آهي، 48 ڪلاڪن کان قومي پريس ۾ بائيڪاٽ جو اعلان هلي رهيو آهي، جيڪڏهن توهان کي اسان تي اعتبار ناهي ته پوءِ ٻڌايو، جيڪڏهن توهان کي اسان تي اعتبار ناهي. توهان دليل ڪيئن ٿا ڏيو، ها، جيڪڏهن اعلان واپس ورتو وڃي ته پوء اسان توهان کي ٻڌون ٿا.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته جيڪڏهن توهان بائيڪاٽ ڪرڻ چاهيو ٿا ته عدالتي ڪارروائي جو حصو نه بڻجو. جسٽس اعجاز الحسن چيو ته جنهن بينچ تي بي اعتمادي ڪئي، انهن ئي وڪيلن کي اختيار ڏنو.چيف جسٽس آف پاڪستان چيو ته اٽارني جنرل کي ٻڌڻ کانپوءِ جيڪڏهن سياسي پارٽيون عدالتي ڪارروائي جو بائيڪاٽ نه ڪن ته لکت ۾ ٻڌايو.
1 مارچ جو فيصلو چار کان ٽي آهي: اٽارني جنرل
اٽارني جنرل چيو ته پهرين مارچ جو فيصلو چار کان ٽن جي تناسب ۾ آهي، جنهن تي چيف جسٽس چيو ته ان نقطي تي اڳ به ڳالهايو آهي.اٽارني جنرل چيو ته اليڪشن ڪميشن کي چونڊن جي تاريخ وڌائڻ جو اختيار آهي، حڪومت آئين موجب ڪم ڪري ٿي، ان تي چيف جسٽس رمارڪس ڏنا ته سنجيده اٽارني جنرل کان به اهڙي ئي ڳالهه جي اميد آهي.جسٽس اعجاز الحسن چيو ته سپريم ڪورٽ فيصلو ڏنو، سپريم ڪورٽ جي فيصلي کانپوءِ اليڪشن ڪميشن تاريخ ڪيئن اڳتي وڌائي سگهي ٿي؟ سپريم ڪورٽ جو حڪم ايگزيڪيوٽو سميت سمورن ادارن تي لاڳو ٿيندو.اٽارني جنرل چيو ته پهرين مارچ جو فيصلو سپريم ڪورٽ جو به هو، 9 رڪني بينچ جوڙي وئي، جنهن مان 4 ججن درخواستون رد ڪيون، 4 جج تفصيلي فيصلا جاري ڪيا آهن.
جسٽس اطهرمن الله درخواستون رد نه ڪيون: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته جسٽس يحيٰ آفريدي درخواستون رد ڪيون، جسٽس اطهر من الله درخواستون رد نه ڪيون، ان تي اٽارني جنرل چيو ته جسٽس اطهر من الله جسٽس يحييٰ آفريدي جي فيصلي سان اتفاق ڪيو آهي، 9 رڪني لارجر بينچ ڪيس جي ٻڌڻي ڪئي. 2 ڏينهن تائين ٻڌو ويو.ان دوران اليڪشن ڪميشن جو وڪيل عرفان قادر روسٽرم تي آيوچيف جسٽس چيو ته ججن 27 فيبروري جي حڪم نامي ۾ بينچ جوڙڻ جو معاملو مون ڏانهن موڪليو آهي، ٻڌايو ڪو اهڙو فيصلو جنهن ۾ چيف جسٽس کي نئين بينچ ٺاهڻ کان روڪيو ويو هجي؟ ان تي اٽارني جنرل چيو ته پشاور جو ڪيس آهي جنهن ۾ چيف جسٽس کي بينچ کان پنهنجي مرضي تي روڪيو ويو. چيف جسٽس چيو ته پشاور ڪيس جو آرڊر عدالت جو حڪم ناهي. اٽارني جنرل چيو ته پهرين مارچ جو عدالت جو حڪم اڃا جاري ناهي ٿيو، چيف جسٽس چيو ته ڪهڙو قانون يا ضابطو عدالت جو حڪم جاري ڪرڻ جو پابند آهي؟ ڇا توهان 4 ججن جي فيصلي کي عدالتي حڪم مڃيو ٿا؟ جيڪڏهن 4 ججن جو فيصلو مڃي به وڃي ته ڇا چيف جسٽس کانسواءِ ڪنهن کي بئنچ ٺاهڻ جو اختيار آهي؟ اٽارني جنرل چيو ته پهرين مارچ تي عدالت جو ڪو حڪم ناهي. چيف جسٽس چيو ته ڇا توهان اهو چوڻ چاهيو ٿا ته 5 رڪني بينچ ڪڏهن نه ٺاهي وئي؟ اٽارني جنرل چيو ته عدالت فيصلي ۾ پنجاب لاءِ صدر ۽ ڪي پي ڪي جي گورنر کي تاريخ ڏيڻ جو چيو هو.
قانون ڪنهن کي به چونڊ ملتوي ڪرڻ جو اختيار نٿو ڏئي: چيف جسٽس
چيف جسٽس آف پاڪستان چيو ته قانون ڪنهن کي اختيار نٿو ڏئي ته اليڪشن ملتوي ڪري، عدالت رڳو اليڪشن جي تاريخ اڳتي وڌائي سگهي ٿي، اوهان جنهن حڪم جو حوالو ڏئي رهيا آهيو ان تي عمل ٿي چڪو آهي.جسٽس اعجاز الحسن چيو ته اصل مسئلو اليڪشن ڪميشن جو حڪم آهي، اليڪشن ڪميشن تي عدالتي حڪم لازمي هو. اليڪشن ڪميشن جو حڪم برقرار رهيو ته باقي درخواستون ختم ٿي وينديون. اٽارني جنرل منصور عثمان چيو ته ڪيس جي پهرين مرحلي ۾ 9 رڪني بينچ ٻڌڻي ڪئي، ٻڌڻي جو حڪم 21 فيبروري تي آيو، ٻنهي ججن وچ ۾ اختلافن جا تفصيل سامهون اچي ويا آهن. ٻن ججن پهرين ڏينهن ئي درخواستون رد ڪري ڇڏيون هيون.چيف جسٽس چيو ته سپريم ڪورٽ جي ڪارروائي عوام جي مفاد لاءِ آهي، ججن جي راءِ مختلف آهي، سپريم ڪورٽ ۾ اسان جا مختلف رايا آهن، پر مشاورت به ٿيندي آهي، بينچ کانسواءِ اسان جي ڳالهه ٻولهه به ٿيندي آهي.جواد. ايس خواجا ان حوالي سان پنهنجون ياداشتون به لکي ڇڏيون آهن، جنهن دوران اليڪشن ڪميشن جو وڪيل عرفان قادر پنهنجي سيٽ تان اٿي بيٺو ۽ چيو ته توهان ان جو حوالو نه ڏيو، هو ڪوڙ آهي.
سڀ جج متفق آهن ته چيف جسٽس کي بينچ ٺاهڻ جو اختيار آهي
اٽارني جنرل چيو ته اسان سمجهون ٿا ته ججن جي اڪثريت پاڻمرادو نوٽيس رد ڪري ڇڏيو آهي. چيف جسٽس چيو ته توهان 5 رڪني بئنچ جي حڪم کي نظرانداز ڪري رهيا آهيو جنهن چيف جسٽس ڪوبنچ ٺاهڻ جو اختيار ڏنو هو، هڪ الڳ حڪم پڻ جاري ڪيو، سمورا جج متفق آهن ته چيف جسٽس کي بئنچ ٺاهڻ جو اختيار آهي.جسٽس اعجاز الحسن چيو ته چيف جسٽس جو اختيار انتظامي آهي عدالتي نه، ڪيس جي ٻڌڻي ميرٽ تي ڪئي وئي.اٽارني جنرل چيو ته جسٽس اطهرمن الله چيو هو ته چيف جسٽس چاهي ته مون کي ٻيهر بينچ ۾ شامل ڪري سگهي ٿو، جسٽس منيب چيو ته جڏهن جج چيو ته چيف جسٽس جي مرضي آهي ته مون کي بينچ تي رکي ته پوءِ چيف جسٽس جي مرضي آهي. معاملو ختم ٿي ويو، ڪيس ۾ ائين ٿيو ته هڪ ڏينهن جج درخواست رد ڪري ڇڏي ۽ ٻئي ڏينهن ساڳئي بينچ تي ويٺو؟ چيف جسٽس چيو ته سپريم ڪورٽ لاءِ ججن ۾ ڪوآرڊينيشن تمام ضروري آهي، ججن جا پاڻ ۾ ڪيترائي مسئلا هوندا آهن، عدالتي ڪارروائي عوامي هوندي آهي پر ججن جي مشاورت نه هوندي آهي، تفصيلي اختلافي نوٽ ۾ بينچ جي ٻيهر جوڙجڪ جو نقطو به شامل ناهي.اٽارني جنرل چيو ته نوٽيفڪيشن موجب بينچ جي بحالي انتظامي قدم هو.چيف جسٽس آف پاڪستان چيو ته نوٽيس موجب پاڻ کي بينچ کان الڳ ڪري ڇڏيو، 9 رڪني بينچ جو فيصلو ڪٿي به نه لکيو ويو ته ڪير رضاڪارانه طور تي الڳ ٿي رهيو آهي، ٻن ججن جي راءِ کانپوءِ نئين بينچ جوڙي وئي آهي. ٻڌڻي بار بار ڪئي وئي، بينچ جي ميمبرن ٻڌڻي ۾ ٻن ججن جي ميمبر هجڻ جي ڳالهه به نه ڪئي. اٽارني جنرل چيو ته چئني راءِ موجب درخواستون خارج ڪيون ويون آهن. چيف جسٽس چيو ته فوٽ نوٽ ۾ اهو به لکيل آهي ته ٻن ججن جا رايا فيصلي جو نه پر رڪارڊ جو حصو آهن، رڪارڊ ۾ مختلف درخواستون ۽ آرڊر پڻ شامل ڪيا ويا آهن، هينئر تائين توهان کي نه ملي سگهيو آهي. اسان کي هن نقطي تي قائل ڪرڻ لاءِ حڪم واضح ناهي.
سپريم ڪورٽ جي ڪنهن به بينچ جو حڪم سڀني تي لاڳو هوندو: اٽارني جنرل
اٽارني جنرل چيو ته سپريم ڪورٽ جي ڪنهن به بينچ جو حڪم سڀني تي لاڳو هوندو آهي. جسٽس منيب چيو ته توهان موجوده ڪيس جي ڳالهه ڪريو ته ان ڪيس ۾ اهڙي ڪا به درخواست ناهي، ٻن ججن فيصلو ڏنو، توهان ان کي پڙهڻ چاهيو ٿا.چيف جسٽس چيو ته توهان جيڪو ڪجهه چئي رهيا آهيو اهو مفروضن تي ٻڌل آهي، تمام اهم معاملن تي پاڻمرادو نوٽيس ورتو ويندو آهي، بينچ جي تناسب واري معاملي تي توهان جي ڳالهه سمجهه ۾ اچي ٿي، اميد آهي ته توهان به اسان جي ڳالهه سمجهي رهيا آهيو، ٻه اڳوڻا اسپيڪر صوبائي اسيمبلي جي ميمبر هئا. درخواستون داخل ڪيون ويون آهن، ٻن صوبن جون اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون آهن.اٽارني جنرل چيو ته اڄ فل ڪورٽ ٺاهڻ جي درخواست کڻي آيو آهيان، ميڊيا ٻڌايو ته توهان فل ڪورٽ کي رد ڪيو، توهان جي حڪم ۾ اهڙي ڪا به ڳالهه ناهي. جسٽس منيب اختر اٽارني جنرل کان پڇاڻو ڪيو ته توهان ڪيس ملتوي ڪرڻ چاهيو ٿا؟هڪ طرف توهين عدالت جي ڳالهه ڪري رهيا آهيو ته ٻئي طرف توهين عدالت جي ڪريو پيا چيف جسٽس چيو ته توهان پنهنجي دليل کي گمان تي ٻڌل ڪري رهيا آهيو، هي عدالت پاڻمرادو نوٽيس تي تمام گهڻي محتاط آهي، هن وقت تائين هي عدالت به پاڻمرادو نوٽيس تي تمام گهڻي محتاط رهي آهي، پاڻمرادو نوٽيس مان ڇا ٿو ظاهر ٿئي ته ٻي ڌر هوندي يا نه؟ اچو يا نه اچو، اسپيڪر جي استدعا کان علاوه ٻن ججن پاڻمرادو نوٽيس وٺڻ جي درخواست ڪئي، توهان پاڻ کي پالش ڪري شيون پيش ڪري رهيا آهيو، اختيارن جو استعمال ڪيو.اٽارني جنرل منصور عثمان درخواست ڪئي ته ڪيس جي ٻڌڻي ملتوي ڪئي وڃي. ان تي جسٽس منيب چيو ته توهان فيصلو ڪري وٺو عدالت مان ڇا چاهيان. هڪ طرف توهان فل ڪورٽ جي ڳالهه ڪري رهيا آهيو ته ٻئي طرف ڪيس ملتوي ڪرڻ جو مطالبو ڪري رهيا آهيو.اٽارني جنرل چيو ته منهنجي ڄاڻ ۽ ميڊيا رپورٽن موجب فل ڪورٽ جي درخواست رد ڪئي وئي آهي، پهرين ٻڌڻي ۽ جمعي تي به فل ڪورٽ جي درخواست قبول نه ڪئي وئي. فل ڪورٽ رد ڪرڻ جو معاملو به فرمان ۾ ناهي.
فل ڪورٽ بعد ۾ ڏسندس، درخواست رد ناهي ڪئي وئي: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته اسان چيو هو ته فل ڪورٽ بعد ۾ ڏسنداسين، درخواست رد نه ڪئي وئي، سرڪيولر مان ڪو به فيصلو واپس نه ورتو ويو، جسٽس فائز عيسيٰ جي فيصلي ۾ انتظامي هدايتون ڏنيون ويون، ڪيس 184/3 جو هو. ٻڌڻي ملتوي ڪرڻ واري معاملي تي 31 مارچ جي سرڪيولر ۾ لکيو ويو آهي ته 5 رڪني بينچ جي فيصلي جي ڀڃڪڙي ڪئي وئي، ڪيس ٻڌڻي لاءِ مقرر نه ڪرڻ جو انتظامي حڪم جاري ڪيو ويو آهي، ٻڌڻي روڪيو وڃي. عوام جو مفاد ڪيسن جي فيصلي ۾ آهي نه ته ٻڌڻ ۾ دير ڪرڻ ۾، فيصلي ۾ ٽين ڪيٽيگري آهي بنيادي حق، بنيادي حق هر ڪيس جي 184/3 ۾ آهن.جسٽس منيب پڇاڻو ڪيو ته ڇا هي آئيني درخواست ناهي جنهن ۾ ضابطا هجن؟ ان تي اٽارني جنرل چيو ته موجوده ڪيس ۾ بنيادي حقن جو ذڪر ڪيو ويو آهي، موجوده ڪيس جسٽس فائز عيسيٰ جي فيصلي جي ٽئين ڪيٽيگري ۾ اچي سگهي ٿو، ٻڌڻي 184/3 جي قانون موجب ٿيڻ تائين ملتوي ڪئي وڃي.
ٻڌڻي کان سواءِ ڪجهه ججن فيصلو ڪيو ته درخواستن کي ٻڌڻ نه گهرجي
چيف جسٽس چيو ته هو گذريل 3 ڏينهن کان سپريم ڪورٽ جي سينيئر ججن سان صلاح مشورا ڪري رهيا آهن، 1 مارچ تي اڪثريتي فيصلو 2 کان 3 هوندو آهي، فيصلو انهن ججن ڏنو جنهن ڪيس ٻڌو، ڪجهه ججن بغير ٻڌڻ جي. فيصلو ڏنو آهي ته درخواستون نه ٻڌيون وڃن، الڳ ٿيل ججن جي فيصلي تي عمل ڪيئن ٿيندو؟
فيصلو لکندڙ جج ڪيس ڪيئن ٻڌندو؟ چيف جسٽس
اٽارني جنرل چيو ته 4 ججن درخواستون رد ڪيون، سندن فيصلو اڪثريت جو آهي، 4 ججن جي فيصلي تي نظرثاني ڪئي وڃي. چيف جسٽس چيو ته جن ججن ڪيس نه ٻڌو انهن جي فيصلن کي گڏ ڪري اڪثريتي فيصلو ڪيئن ٿي سگهي ٿو؟ ڪيس ٻڌڻ کان سواءِ ڏنو ويو فيصلو تمام محدود هوندو آهي، ٻڌڻ کانپوءِ ڏنل فيصلي جو الڳ وجود هوندو آهي، نظرثاني تڏهن ئي ٿيندي آهي جڏهن اهو فيصلو هلندڙ هجي، اختلاف رکون ٿا ته هي ڪيس ٻين 184/3 ڪيسن کان مختلف آهي، جسٽس فائز عيسيٰ فيصلي تي صحيحون ڪيون. فيصلي تي پاڻ کي بينچ کان الڳ ڪري ڇڏيو، فيصلو لکندڙ جسٽس فائز عيسيٰ ڪيس ڪيئن ٻڌندو؟، جسٽس امين الدين خان رڳو فيصلي تي صحيح ڪئي، سمورا 15 جج مختلف راين جي ڪري هڪ ڪيس جي ٻڌڻي نه ٿا ڪري سگهن، توهان معاملي کي سمجهو ٿا. فل ڪورٽ ۾ ٻيهر اپيل ڪندي، توهان جي وڌ ۾ وڌ اپيل وڏي بينچ ڏانهن ٿي سگهي ٿي. اٽارني جنرل چيو ته هو لارجر بينچ جي درخواست تي اڳتي وڌندا، هنن صاحبن (سيڪريٽري آف ڊفينس، ناڻي واري سيڪريٽري) کي ڪجهه حساس معلومات ڏني وڃي، انهن کي به ڪجهه پيشيون ڏنيون وڃن جيڪي حساس نوعيت جون آهن، ڇو؟ ٻڌڻ کي ڪئميرا ۾ نه رکڻ گهرجي.چيف جسٽس چيو ته اهڙي صورت ۾ توهان اسان کي سيل ٿيل پيپر ڪاپي ڏيو، ڪنهن جج کي بينچ مان نه هٽايو ويو آهي ۽ نه ئي ڪنهن رضاڪارانه استعيفيٰ ڏني آهي، 9 ميمبرن معاملو چيف جسٽس ڏانهن موڪلي ڇڏيو آهي، ڏيکاريو ڪنهن استعيفيٰ ڏني آهي؟ بينچ 27 فيبروري تي 9 ججن جي حڪم تي. عدالتي رڪارڊ موجب ڪنهن به جج پاڻ کي ٻڌڻي کان معافي نه ڏني، جسٽس فائز عيسيٰ جو حڪم خوبصورت انداز ۾ لکيل آهي، فل ڪورٽ ملاقات فائديمند ٿي سگهي ٿي پر فل بينچ نه، جيڪڏهن توهان لارجر بينچ جي نقطي تي دليل ڏيڻ چاهيو ٿا ته ضرور ڪريو.
جيڪي جج 9 رڪني بينچ جو حصو نه هئا انهن کي بينچ جو حصو بڻايو وڃي: اٽارني جنرل
اٽارني جنرل استدعا ڪئي ته 9 رڪني بينچ جو حصو نه بڻجندڙ ججن تي ٻڌل بينچ جوڙي وڃي، باقي 2 ججن مان 3، 2 ۽ 4 جو فيصلو ڪيو وڃي، موجوده صورتحال تمام ڏکي آهي.اٽارني جنرل چونڊن جي سڪيورٽي جي معاملي تي ان چيمبر ۾ ٻڌڻي جي درخواست ڪئي، جنهن تي چيف جسٽس چيو ته اسان کي سيل ٿيل رپورٽون ڏيو، پڙهي وٺنداسين، اسان رڳو فوج جي ڳالهه نه ڪري رهيا آهيون، هٿياربند فوج به شامل آهي. هوائي فوج ۽ نيوي، جيڪڏهن اسان جي فوج کي حساس علائقن ۾ مقرر ڪيو وڃي ته اسان کي انهن ٻنهي جي باري ۾ پڻ ڄاڻ ڏني وڃي، هٿياربند فوجن ۾ نيوي ۽ ايئر فورس شامل آهن، جيڪڏهن پاڪ فوج مصروف آهي ته ٻين خدمتن مان اهلڪار کڻي سگهجن ٿا. انهن لاءِ ورتو وڃي جيڪي حالت جنگ ۾ نه آهن، مون کي ٻڌايو ته اليڪشن لاءِ ڪيتري سيڪيورٽي گهربل آهي؟ جيڪي حساس هوندا آهن انهن کي انهن چيمبرن مان ٻڌو ويندو.
دفاع وارو سيڪريٽري عدالت ۾ پيش
دفاعي سيڪريٽري ليفٽيننٽ جنرل رٽائرڊ حمود الزمان عدالت ۾ پيش ٿيو ۽ چيف جسٽس پڇاڻو ڪيو ته ڇا پنجاب ۾ امن امان جي صورتحال سنگين آهي؟ بچاءَ واري سيڪريٽري چيو ته چيمبر کي پنجاب ۾ سڪيورٽي بابت بريفنگ ڏيندو، جيڪڏهن عدالت ۾ ڪجهه چيو ته دشمن معلومات ليڪ ڪري سگهي ٿو، ڪجهه حساس معلومات آهي جيڪا چيمبر ۾ ٻڌائي ويندي.تحريڪ انصاف جي وڪيل علي ظفر چيو ته منهنجي خيال ۾ سڪيورٽي واري معاملي کي هاڻ ڇڏي وڃڻ گهرجي. چيف جسٽس پڇاڻو ڪيو ته چونڊن لاءِ سڪيورٽي ڪير ڏيندو؟ وڪيل علي ظفر چيو ته اليڪشن واري ڏينهن ٻين فورسز کان سڪيورٽي وٺي سگهجي ٿي.
حڪومت کي ڪيئن يقين آهي ته 8 آڪٽوبر تي صورتحال ٺيڪ ٿي ويندي: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته حڪومت کي ڪيئن يقين آهي ته 8 آڪٽوبر تي صورتحال ٺيڪ ٿي ويندي؟ وڪيل علي ظفر چيو ته اليڪشن ڪميشن چيو آهي ته سڪيورٽي ۽ فنڊز موجود آهن ته اليڪشن لاءِ تيار آهيون، سڪيورٽي لاءِ رٽائرڊ فوجي به وٺي سگهجن ٿا.چيف جسٽس بچاءَ واري سيڪريٽري کان پڇاڻو ڪيو ته ڇا توهان وٽ ريٽائرڊ جوانن کي گهرائڻ جو ڪو طريقو آهي؟ بچاءَ واري سيڪريٽري چيو ته رٽائرڊ فوجي جوان رزروسٽ هوندا آهن جن کي خاص حالتن ۾ گهرايو ويندو آهي.
اليڪشن ڊيوٽي لاءِ ويڙهاڪ فوجي نه گهرجن: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته اليڪشن ڊيوٽي لاءِ جنگي سپاهين جي ضرورت نه آهي، رٽائرڊ فوجي به سڪيورٽي ڏئي سگهن ٿا، پيرا ملٽري فورسز به سڪيورٽي ڏئي سگهي ٿي جيڪي گهرو وزارت جي ماتحت آهن.بچاءَ واري سيڪريٽري چيو ته ريزرو فورس جي ڀرتي ۾ وقت لڳندو آهي، ريزرو فورس جي تربيت به ڪئي ويندي آهي. چيف جسٽس چيو ته فوج جو وڏو انگ به سرحدن تي مقرر آهي، سڀاڻي اليڪشن نه ٿيندي، مڪمل شيڊول اچي ويندو، انهن علائقن جي نشاندهي ڪئي وڃي جتي سڪيورٽي جي صورتحال حساس آهي، اليڪشن ڪميشن 45 سيڪڙو ووٽن جو اعلان ڪري ڇڏيو آهي. پولنگ اسٽيشنز کي حساس قرار ڏنو وڃي.عدالت بچاءَ واري سيڪريٽري کي ڪجهه ڪلاڪن بعد يا سڀاڻي صبح تائين رپورٽ پيش ڪرڻ جو حڪم ڏئي ڇڏيو. چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن خراب فوج مصروف آهي ته نيوي ۽ ايئر فورس کان مدد وٺي سگهجي ٿي، اليڪشن ڪميشن جو چوڻ آهي ته 50 سيڪڙو پولنگ اسٽيشنون محفوظ آهن.اٽارني جنرل چيو ته اليڪشن ڪميشن پنهنجي فيصلي ۾ ڪجهه دليل ڏنا آهن.اٽارني جنرل چيو ته سيڪريٽري جي بيماري سبب ايڊيشنل سيڪريٽري فنانس رپورٽ جمع ڪرائي ڇڏي آهي.چيف جسٽس چيو ته ايڊيشنل سيڪريٽري صاحب توهان آءِ ايم ايف پروگرام بابت ٻڌايو، توهان ڪرنٽ اڪائونٽ ۽ مالياتي خسارو گهٽائي رهيا آهيو، اليڪشن لاءِ 20 ارب رپيا گهربل آهن، ٻڌايو ته 20 ارب کان گهٽ ڪهڙو منصوبو آهي، ايترا ارب؟ اهڙن روڊن ۽ منصوبن لاءِ رکيا ويا آهن، علي ظفر چيو ته ايم اين ايز کي فنڊن جي صورت ۾ 170 ارب ڏنا پيا وڃن. جسٽس منيب اختر چيو ته توهان 20 ارب رپيا ڏيو ته ڪيترا سيڪڙو ٿيندا؟ جيڪڏهن توهان کي 20 ارب ڏيڻا آهن ته ڇا اربين رپين جي بجيٽ وارو ملڪ اهو نٿو ڏئي سگهي؟ فيڊرل ڪنسوليڊيٽيڊ فنڊ ۾ اربين رپيا رکيل هوندا.چيف جسٽس رمارڪس ڏيندي چيو ته ناڻي واري سيڪريٽري جي چوڻ تي پيٽروليم شين جي اگهن ۾ سود ۽ خسارو وڌي ويو آهي، توهان اسان کان شروع ڪريو، خرچ ڇو نه گهٽايو، ادارن جا خرچ ٿورو گهٽ ڪريو، هي هڪ آهي. پيٽ ڀرڻ واري شيءِ، 5 سيڪڙو. خرچ گھٽائڻ سان ڪم ٿيندو.
توهان پهريان ڪيئن حڪم ڏنو ته اسان کي اليڪشن ڪرائڻي آهي: ايڊووڪيٽ اليڪشن ڪميشن
اليڪشن ڪميشن جي وڪيل عرفان قادر چيو ته توهان پهريان ڪيئن حڪم ڏنو ته اسان کي اليڪشن ڪرائڻي آهي، پهرين مون کي ٻڌو ته پهرين مارچ تي فيصلو چار کان ٽي آهي، ڇا توهان اڳ ۾ ئي فيصلي بابت ٻڌايو؟ چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته اسان اڳ ۾ ڪو به فيصلو ناهي ڪيو.
پي ٽي آءِ اڳواڻ اسد عمر روسٽرم تي آيو
اسد عمر چيو ته مان اڳوڻو ناڻي وارو وزير آهيان، هن سال جي بجيٽ خسارو 4.9 سيڪڙو آهي، اليڪشن لاءِ 20 ارب ڏنا وڃن، بجيٽ خساري تي ٿورو فرق پوندو، هن سال جي ترقياتي بجيٽ 700 ارب رپيا آهي، ان ۾ پهرين 8 مهينا 229 ارب رپيا خرچ ٿيڻا آهن، ايم اين ايز کي خاص فنڊ جاري ڪيا ويندا، آئيني ذميواري پوري ڪرڻ لاءِ 20 ارب رپيا نه ڏيڻ جو عذر مذاق هوندو.چيف جسٽس عمر عطا بنديال رمارڪس ڏيندي چيو ته حڪومت 8 مهينن ۾ 229 ارب خرچ ڪيا، ان جو مطلب کٽيو ويو آهي، ڌيان ڪنهن ٻئي طرف آهي، ترقياتي بجيٽ نه گهٽايو، غير ترقياتي بجيٽ گهٽ ٿيڻ گهرجي، حڪومت معاشي بهتري لاءِ سٺا قدم کڻي رهي آهي. وقفي کانپوءِ ٻڌڻي شروع ٿي ته ناڻي واري ايڊيشنل سيڪريٽري ٻڌايو ته 170 ارب رپيا گڏ ڪرڻ لاءِ نوان ٽيڪس لڳايا ويا. جسٽس منيب چيو ته ناڻي واري وزير جو چوڻ هو ته فيبروري ۾ 500 ارب کان وڌيڪ پئسا گڏ ٿيا، پيٽروليم شين تي حڪومت جو نقصان 157 ارب رپيا آهي، جيڪڏهن 177 ارب ٿئي ها ته ڇا ٿئي ها؟ ايڊيشنل ناڻي واري سيڪريٽري چيو ته آءِ ايم ايف سان خسارو طئي ٿي ويو آهي. چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن خرچ گهٽ ڪرڻ ۾ ڪا قانوني رڪاوٽ آهي ته عدالت ان کي ختم ڪندي، اليڪشن ڪميشن کي به خرچ گهٽ ڪرڻ جو چيو ويندو.اليڪشن ڪميشن جي وڪيل عرفان قادر چيو ته جيڪڏهن عدالت پنهنجو ذهن ٺاهي ڇڏيو آهي ته پوءِ ٻڌايو، اسان جو موقف ٻڌو ۽ پوءِ سيڪريٽري سان ڳالهايو، عدالت کي سوشل ميڊيا تي جيڪو ڪجهه ٿي رهيو آهي ان جو به نوٽيس وٺڻ گهرجي.چيف جسٽس چيو ته هو سوموٽو نه وٺندا، توهان درخواست ڏيو، حڪومت تڪڙ ۾ آهي، حڪومت چيو هو ڪنهن سان نه ڳالهائيندا، عدالت فيصلو ڪري، 450 ارب رپيا خرچ نه ڪرڻ جو سبب خرچن ۾ گهٽتائي آهي، حڪومت خرچن ۾ گهٽتائي ڪئي وئي آهي ان لاءِ قدم کنيا ويا آهن.اٽارني جنرل چيو ته آرٽيڪل 254 آئيني تقاضا پورا ڪرڻ لاءِ موجود آهي. چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن اهو مثال بڻجي وڃي ته اليڪشن هميشه مالي مشڪلاتن تي نه ٿيندي.
اليڪشن ڪميشن جي وڪيل عرفان قادر جا دليل
وڪيل عرفان قادر چيو ته بنيادي حق هڪ طرف درخواست ڏيندڙ سياسي پارٽي جا آهن ۽ ٻئي پاسي حڪومت آهي، ٽي رڪني بينچ ٺاهڻ بابت سوشل ميڊيا تي ڪيتريون ئي ڳالهيون ٿيون آهن، لفظن جو اضافو ڪيو پيو وڃي، پي ٽي ايم مطالبو ڪيو آهي ته هڪ طرف فل ڪورٽ جو ملاقات نه ٿي آهي، سڀ بينچ جي تعصب جي ڳالهه ڪري رهيا آهن، پٽا پتا بوتا بوتا هليو ته سارا جاني هي، جائي نا جا گل هي نه جايون باغ توسارا، توهان کي خبر آهي، انصاف ٿيڻ گهرجي، اهو ٿيندو ڏٺو وڃي. مون کي انصاف ٿيندو نظر نٿو اچي ۽ ان جو مطلب اهو ناهي ته مان بينچ جي وقار کي مجروح ڪري رهيو آهيان، ڏسڻو پوندو ته اهو چار رڪني فيصلو هو يا ٽي رخي، اڄ هڪ تمام تيز بحث آهي. عدالت ۾ ٻڌڻي ٿي، 9 ججن چونڊن واري معاملي جي ٻڌڻي ڪئي، 4 برطرف ۽ 3 اليڪشن ڪميشن کي بينچ ججن وچ ۾ اختلاف ختم ڪرڻ جو حڪم ڏئي ڇڏيو، ججن ۾ نه رڳو اندروني پر فيصلي تي اختلاف آهي ته ڪيئن ٿي سگهي ٿو؟ سپريم ڪورٽ جي فيصلي تي هڪ سرڪيولر لاڳو؟ ڪيس ٻڌڻ لاءِ فل ڪورٽ نه هجڻ باوجود وڌيڪ جج شامل ڪيا وڃن، عوام جي اعتماد لاءِ بينچ ۾ هر طرف کان ججن کي شامل ڪرڻ ضروري آهي، سياسي پارٽي جا بنيادي حق عوام جا بنيادي حق نٿا ٿي سگهن.
عدالت چونڊن جو معاملو اليڪشن ڪميشن تي ڇڏڻ گهرجي، وڪيل عرفان قادر
عرفان قادر چيو ته گذريل ڪيترن ئي سالن ۾ عام ۽ صوبائي چونڊون هڪ ئي ڏينهن ٿينديون رهيون آهن، سڄي ملڪ ۾ هڪ ئي وقت چونڊون ڪرايون وڃن، بهتر آهي ته ملڪ جي مالياتي صورتحال کي نظر ۾ رکندي چونڊون هڪ ئي وقت ڪرايون وڃن. چونڊون ڪرائڻ عدالت جو ڪم آهي اهو اليڪشن ڪميشن تي ڇڏڻ گهرجي، چئن ججن چيو آهي ته هاءِ ڪورٽ چونڊن جي معاملي تي فيصلو ڏئي، ڪي پي ڪي ۾ گورنر ۽ پنجاب ۾ صدر کي چونڊن جي تاريخ ڏيڻ جو حڪم آهي. اليڪشن ايڪٽ جي خلاف ورزي، چيف جسٽس کي اپيل آهي ته ججن جا اندروني اختلاف ختم ڪيا وڃن، نتيجي ۾ جسٽس فائز عيسيٰ جو فيصلو ضروري نه هو ته اوهان جي راءِ ۾ لاڳو ٿئي.چيف جسٽس چيو ته توهان سوشل ميڊيا جو حوالو ڏئي رهيا آهيو، ڪالهه جسٽس فائز عيسيٰ سان ملاقات ٿي هئي، توهان کي ٻڌائڻ جي ضرورت ناهي، ملاقات ۾ فل ڪورٽ جي ڳالهه ڪئي وئي، ان جو حصو نه ٿو بڻجي سگهان، جلد فل ڪورٽ ميٽنگ سڏائينداسين، توهان جو نقطو نوٽ ڪيو ويو آهي پر نه ٻڌائڻ جي ٻي صورت ۾ توهان ان تي تمام گهڻو اڳتي ويندا.اليڪشن ڪميشن جي وڪيل چيو ته هن وقت سوشل ميڊيا تي صاحب ٽريڊ ڪري رهيو آهي. هڪ ڳالهه عالمي سطح تي گواهي آهي، پرويز الاهي جي آڊيو مان آن رڪارڊ آيو، هو اسيمبلي ٽوڙڻ نه چاهيندو هو، جيڪڏهن پنجاب جو گورنر يا وڏو وزير پنهنجي مرضيءَ سان اسيمبلي نه ٽوڙيو ته سوال ئي پيدا نٿو ٿئي. چونڊن جي، ڪرڻ سان شفافيت ايندي.چيف جسٽس چيو ته ڪو سبب ڏيو ته جسٽس اعجاز الحسن بينچ ۾ ڇو نه وڃي، مان نٿو سمجهان ته مان پنهنجي انتظامي اختيارن جي حوالي سان اوهان آڏو جوابده آهيان.
توهان مون کي نه پر قوم کي جوابده آهيو: عرفان قادر جو چيف جسٽس سان ڳالهه ٻولهه
عرفان قادر چيو ته اوهان مون کي نه پر قوم کي جوابدار آهيو. چيف جسٽس چيو ته هو عدالتي حڪمن جو جوابده آهي پر انتظامي حڪمن جو نه، ڇا جسٽس اعجاز الحسن کي ڪيس جي ٻڌڻي کان معافي ڏيڻ جو ڪو دستخط ٿيل حڪم آهي؟ جسٽس منصور پنهنجي فيصلي ۾ تمام سٺي ڳالهه ڪئي، جسٽس منصور چيو ته جج بينچ ۾ شامل ٿئي ته کيس هٽائي نٿو سگهجي.اليڪشن ڪميشن جي وڪيل چيو ته ڪيترائي ڀيرا ائين ٿيو آهي ته جج جي دستخط کان اڳ ئي فيصلا عام ڪيا ويا. چيف جسٽس چيو ته ان جو ڪو دستاويزي ثبوت ڏيکاريو، ٻڌايو ويو آهي ته ون مين شو جي ڳالهه منهنجي نه پر عام ڳالهه ڪئي وئي.اليڪشن ڪميشن جي وڪيل عرفان قادر جا دليل مڪمل ٿيڻ بعد چيف جسٽس فاروق ايڇ نائيڪ کان پڇاڻو ڪيو ته سياسي پارٽين کي ڪهڙيون هدايتون وٺڻ گهرجن؟ فاروق نائيڪ جواب ڏنو ته سياسي پارٽين جي اعلان ۾ عدالتي ڪارروائي جي بائيڪاٽ جو ڪو به ذڪر ناهي.مسلم ليگ ن جي اڳواڻ اڪرم شيخ چيو آهي ته وڪيل قانون تي عمل ڪندي غلام نٿو بڻجي.چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن توهان وڪيل ذاتي حيثيت ۾ اچن ها ته ٻي ڳالهه هجي ها، هتي توهان هڪ سياسي پارٽي جي نمائندگي ڪري رهيا آهيو، حڪمران پارٽيون 3 رڪني بينچ تي بي اعتمادي جو اظهار ڪري چڪيون آهن.
ڇا مون کي پنهنجي ٻڌڻ لاءِ اخبار ۾ مضمون لکڻو پوندو؟ ايڊووڪيٽ مسلم ليگ ن
اڪرم شيخ چيو ته مان هتي 6 ڏينهن کان ويٺو آهيان، ڇا منهنجي ٻڌڻ لاءِ اخبار ۾ آرٽيڪل لکڻو پوندو؟ عدالت ۾ مون کي خوار ڪيو پيو وڃي، هاڻي پاڻ کي ذليل نه ڪندس. چيف جسٽس هدايت ڪئي ته توهان پنهنجا دليل لکت ۾ ڏيو. چيف جسٽس چيو ته سٺي ڳالهه آهي ته چونڊن بابت ڪو به ڪيس هاءِ ڪورٽن ۾ التوا ۾ ناهي. چيف جسٽس آف پاڪستان اٽارني جنرل کي هدايت ڪئي ته حڪومت ۽ پي ٽي آءِ سياسي ڳالهيون ڪن، حل ڳولين، پاڪستاني قوم جي ڀلائي لاءِ سياسي ڳالهه ٻولهه ڪئي وڃي، سياسي نتيجي تي پهچون، هر ڪنهن کي رڳو سياسي مفاد حاصل ڪرڻ گهرجن، هو پنھنجا جج به پاڻ چونڊڻ چاھين ٿا؟، ائين ڪڏھن به نه ٿيو آھي ته جج پاڻ چونڊيا ويا آھن انھن جا ڪيس ٻڌڻ لاءِ، صبر ۽ تحمل جو مظاھرو ڪرڻو پوندو آھي، پارليامينٽ ۽ حڪومت جو گھڻو احترام ڪرڻو پوندو آھي، چونڊون ھڪ خيال سان ٿينديون آھن. گڏ ٿيڻ وڏي ڳالهه آهي، ان معاملي ۾ ٻه اسيمبليون ٽوڙي چڪيون آهن، وفاقي حڪومت کي يقين ڏياريو وڃي.
بائيڪاٽ سبب اتحادي پارٽين جي وڪيلن جي نه ٿا ٻڌي سگهون: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته ملڪ ۾ سياسي ڳالهه ٻولهه نه ٿي رهي آهي، سمورو بار وفاقي حڪومت تي آهي، جيڪڏهن وفاقي حڪومت چونڊون ڪرائڻ جو يقين ڏياري ته پوءِ ڪجهه سوچي سگهجي ٿو. ڇا صدر وزيراعظم سان مشاورت کانسواءِ تاريخ ڏئي سگهي ٿو؟ اٽارني جنرل سيگلا هاءِ ڪورٽ 4/3، 3/2 جي ڪيسن ۾ ڦاٿل آهي، هن اهڙو اهم سوال نه اٿاريو، اسان انصاف لاءِ سپريم ڪورٽ ۾ ويٺا آهيون، اتحادي پارٽين عدالت جو بائيڪاٽ سبب انهن جي وڪيلن جي ڳالهه نه ٻڌي سگهيا آهيون. پي ٽي آءِ جي وڪيل بئريسٽر علي ظفر چيو ته اليڪشن ڪميشن جي دائري اختيار تي ڪنهن به ڳالهه ناهي ڪئي، اليڪشن ڪميشن ناهي ٻڌايو ته اليڪشن ملتوي ڪرڻ جو اختيار ڪٿان آيو؟ چيف جسٽس چيو ته اليڪشن ڪميشن جي وڪيل سجيل سواتي سيڪشن 58 جو حوالو ڏنو هو.وڪيل علي ظفر چيو ته اليڪشن ايڪٽ آئين کان مٿانهون نٿو ٿي سگهي، اليڪشن ڪميشن پنهنجي حڪم ۾ آرٽيڪل 218/3 جو حوالو ڏنو، اليڪشن ڪميشن آئين کان ٻاهر ڪجهه نٿو ڪري سگهي، اليڪشن ڪميشن پنهنجي مرضيءَ سان چونڊن جي تاريخ تبديل نٿي ڪري سگهي. اليڪشن ڪميشن جو چوڻ آهي ته هو پنهنجي ذميواري پوري ڪرڻ لاءِ تيار آهي، پر وسيلا گهربل آهن.عدالت دليل مڪمل ٿيڻ بعد فيصلو محفوظ ڪري ورتو، چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته فيصلي جو وقت بعد ۾ ٻڌايو ويندو.
