علي نواز راهمون
ڪجهه ماڻهو پنهنجي حياتي گذاري ويندا آهن، پر ڪجهه ماڻهو پنهنجي زندگيءَ کان اڳتي نڪري هڪ روايت، هڪ ياد ۽ هڪ روشن مثال بڻجي ويندا آهن. ٿرپارڪر جي تاريخ ۾ ڊاڪٽر حاجي شفيع محمد ميمڻ به اهڙي ئي شخصيت جو نالو آهي، جنهن لاءِ طب رڳو روزگار جو ذريعو نه، پر انسانيت جي خدمت جو هڪ مقدس فرض هو.
”حاجي شفيع“ جي نالي سان محبت ۽ احترام سان سڏجندڙ ڊاڪٽر شفيع محمد ميمڻ ٿر جي ماڻهن لاءِ صرف هڪ ڊاڪٽر نه هئا؛ هو هڪ شفقت ڀريو والدانه ڪردار، مسيحا، ڀرجھلو ۽ ڏکئي وقت جو ساٿي هئا. سندن نالو ٻڌندي ٿر جي ڪيترن ئي نسلن کي علاج سان گڏ اُهو اطمينان به ياد اچي ٿو، جيڪو ڪنهن همدرد انسان جي موجودگيءَ سان پيدا ٿيندو آهي.
ڊاڪٽر شفيع محمد ميمڻ 31 آڪٽوبر 1941ع تي ٿرپارڪر جي تاريخي شهر ڏيپلي ۾ هڪ ميمڻ خاندان ۾ جنم ورتو. سندن ننڍپڻ ۽ ابتدائي تعليم ڏيپلي ۾ ئي ٿي. اهو دور هو، جڏهن ڏيپلو ٿرپارڪر جو هڪ اهم معاشي، سماجي ۽ تعليمي مرڪز سمجهيو ويندو هو. هن ننڍڙي شهر مان ڪيترن ئي نسلن جا پڙهيل، قابل ۽ خدمتگار ماڻهو نڪتا، جن مختلف شعبن ۾ پنهنجو نالو پيدا ڪيو.
ڊاڪٽر شفيع محمد به انهيءَ علمي روايت جو حصو بڻيا. هنن لياقت ميڊيڪل ڪاليج، ڄامشورو مان 1967ع ۾ ايم بي بي ايس جي ڊگري حاصل ڪئي. ڏيپلي جي طبي روايت جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته مقامي طور تي چيو وڃي ٿو ته هن شهر مان لڳ ڀڳ چار سئو ڊاڪٽر تعليم حاصل ڪري ملڪ ۽ دنيا جي مختلف حصن ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون آهن.
پر ڊاڪٽر شفيع محمد جي ڪهاڻي هتي ختم نه ٿي؛ اصل ڪهاڻي ته ان کان پوءِ شروع ٿي.
طبي تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ هنن به آسانيءَ سان ڪنهن وڏي شهر جو رخ ڪري سگهيو ٿي. ڪراچي، حيدرآباد يا ڪنهن ٻئي شهري مرڪز ۾ بهتر سهولتون، بهتر آمدني ۽ وڌيڪ موقعا سندن انتظار ۾ هئا. پر هنن ٿر کي چونڊيو.
هي انتخاب رڳو هڪ پيشاور فيصلو نه هو؛ هي پنهنجي مٽيءَ سان وفا جو فيصلو هو.
پنهنجي والد جي ڪيل واعدي کي نڀائيندي ڊاڪٽر شفيع محمد ٿر ۾ رهڻ ۽ ٿر جي انهن ماڻهن جي خدمت ڪرڻ جو عزم ڪيو، جيڪي غربت، ڏڪار، فاصلي ۽ صحت جي سهولتن جي کوٽ سبب علاج کان محروم رهندا هئا.
اهو زمانو اڄ کان بلڪل مختلف هو. 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ٿر جي ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ صحت جون سهولتون نالي ماتر هيون. نه ڊاڪٽر، نه تربيت يافته عملي جي مناسب موجودگي، نه جديد طبي سهولتون. بيماريءَ جو مطلب ڪيترن ئي غريب خاندانن لاءِ ڊگهو سفر، قرض ۽ ڪڏهن ڪڏهن زندگيءَ ۽ موت جي وچ ۾ بي وسي هوندو هو.
اهڙي ماحول ۾ ڊاڪٽر شفيع محمد جو ٿر ۾ رهڻ ڪنهن قربانيءَ کان گهٽ نه هو.
ڄمڻ کان مرڻ تاءِ وهي جي واٽ تي وکون وڌائيندڙ هر ساهسي کي وچ رستي تي ڪيترين ئي بيمارين جون بلائون ڏنگينديون آهن.
ٻيا ساهوارا بي زبان هوندي پيڙائن جي گهاڻي ۾ پيڙهجي موت کي ڀانڪرن ۾ ڀريندا آهن ۽ انسان ويچارو شعوري سگه سهاري وبائن جي واسينگن کان پاڻ بچائڻ لئه ويڄن ۽ طبيبن وٽ ويندو آهي جيڪي پنهنجي وس ۽ وت آهر وسيلو بڻجي انسان جي درد جو دارون ڪندا آهن.
وبائن ۽ ويڄن جي تاريخ ڪائنات جي وجود جيتري پراڻي آهي زمانن جي تبديلين سان گڏ بيماريون بدلجنديون رهيون آهن ۽ سندن ڦڪين ۾ ڦيرو ايندو رهيو آهي ۽ طبيبن جا تپاسڻ وارا طريقا به تبديل ٿيندا رهيا آهن تاريخ ۾ اهڙن مسيحائن جو به ذڪر ٿيل آهي جن جون آڱريون اسٽيٿواسڪوپ ۽ اکيون ايڪسري مشين جو ڪم ڪنديون هيون سندن شفا خانن ٻاهران لڳل تختين تي سندن نالن هيٺيان شد مد سان ڊگرين جا نالا قطعي ڪونه لکيل هوندا هيا پر انهن ڊاڪٽرن جا نانءُ ئي ڊگريون هوندا هيا.
هو مريضن سان شفيقن جيئان پيش ايندا هئا ۽ سندن قربت جو ڪمال اگهي لاءِ اڌ اعلاج مثل هوندو هو.
سندن تجربو ۽ علم کين ڀَري گورين جي لکڻ کان روڪيندو هو بس مرض مطابق پنهنجي دواخاني ۾ رکيل مڪسچر مان مريض کي معمولي معاوضي عيوض دوا ڏيئي روانو ڪندا هئا يا وري هڪ ٻه وڙ دوائن جا لکي ڏيندا هئا
لکين مريضن کي صحتيابي جي سوغات ارپيندڙ ٿرين جي ان مسيحا کي ٿريا ڊاڪٽر حاجي شفيع جي نانءُ سان سڃاڻين ٿا توڙي جو هو پاڻ اڪيلائي جي عذاب ۽ پيري جي پريشاني سبب بيماري جي بستري تي عمر جون آخري هچڪيون کڻي رهيو آهي پر سندس نالي کڻڻ سان اڄ به هزارين چپن مان دُعائن جا پوپٽ اُڀ ڏي اڏرڻ لڳن ٿا.
هن مرد قلندر جي پوري ڄمار اگهين جو آڌار ٿيندي گُذري آهي هن پنهنجي پيشي سان عشق به ڪيو آهي ۽ عبادت به….!
ڊاڪٽر شفيع ميمڻ جي انهي نرالپ کيس مسيحائن جي هيڏي وڏي هجوم مان منفرد ۽ يگانو بڻايو آهي جو هُن پنهنجي مريض کي ڪڏهن به اجاين ميڊيڪل ٽيسٽن جي چڪر ۾ ليبارٽرين ڏانهن ناهي ڊوڙايو. هو نه صرف ماهر نبض شناس رهيو آهي پر انهي سان گڏ ماڻهوئن جي مزاجن جي علم جو به وڏو پارکو آهي.
ڪيريئر دوران ڪنهن به وڏي ماڻهو جي پرواهه نه ڪندڙ هن اڏول شخص متعلق ٿريا قصا ۽ ڪهاڻيون ايئن ٻڌائيندا آهن جيئن يونان جا ماڻهو پرديسين کي ديومالائي داستان سڻائيندا هئا.
بطور ميڊيڪل آفيسر مُلڪ جي مختلف ماڳن تي خدمتون سرانجام ڏيندڙ ڊاڪٽر شفيع ميمڻ هر وستي ۽ واهڻ ۾ پنهنجي لاءِ دعائن جا هزارين هٿ اُڀا ٿيندي ڏٺا ۽ انهي حسين ماضي جو ذڪر ڪندي سندس اکيون اڄ به ڏُک ۽ خوشي مان اشڪبار ٿي پون ٿيون…
ملڪيت ميڙڻ جي ڏانوڻ ۾ ڦاسجڻ کان بچي ويل هن جهور جهوني سڄي ڄمار مفت ۾ يا معمولي فيس تي انهن هزارين ماڻهن کي موت جي مُنهن مان ڪڍي حياتي جي هنج حوالي ڪيو جن کي مُلڪ جي مشهور ادارن جي ماهر ڊاڪٽرن لااعلاج ڪري روانا ڪيا.
پنهنجي پينشن کان وٺي زندگي جي ڪُل ڪمائي مسڪينن حوالي ڪندڙ هن ديومالائي ڪردار سان وابسته وڏڙن کان ٻُڌل ڪافي ڳالهيون منهنجي هانءُ ۾ هُرن ٿيون دل چاهي ٿي اوهان سان اوري ڇڏيان.
ڊاڪٽر شفيع کي جيئن ئي ٻاهرين ماجرا جو پتو پيو ته يڪدم ٻاهر اچي بيمارن کي تپاسڻ لڳو.
مريض ڏسندي سندس نظرون پرتي ويٺل نوجوان تي پيون کيس اشارو ڪري ڀر ۾ ويهاريائين نبض تي آڱريون رکندي کيس پيشاني تي پگهر اچي ويو.
نوجوان جي مائٽن کان پڇيائين هن ڇوڪري کي ٻه ٽي مهينا پهرين ڪُتي ڪونه کاڌو آهي؟ وارثن وراڻيو بلڪل ساءِ ٽي مهينا پهرين ڪتي چڪ هنيو هئس.
چيائين 24 ڪلاڪن ۾ اگر ڦلاڻي سُئي کيس لڳي وئي ته هي جوان بچي سگهي ٿو..
ڊاڪٽر شفيع هون ته سخت مزاج ۽ نرم دل رکندڙ انسان آهي اڪثر طور تي پنهنجي ڌُن ۽ ڪرت ۾ مصروف رهڻ دوران کل ڀوڳ نه ڪرڻ برابر ڪندڙ ڪڏهن ڪڏهن اهڙو منفرد مزاح ڪري وجهندو آهي جو ماڻهو کي کلي کلي پيٽ ۾ سور پئجيو وڃن.
ڊاڪٽر جي صحبت ۾ رهندڙ ڏيپلي جي هڪڙي پيرسن ٻڌايو ته هڪڙي دفعي آئون حاجي شفيع وٽ ويٺو هئس تيستائين هڪ همراهه
ڊاڪٽر وٽ چڪاس ڪرائڻ آيو ڪپڙا صفا ميلهاڻا وارن ۾ چيڙهه پيل اسان ڏسندي پرکيوسين ته همراهه کي وهنتي ڪي ڏينهن ٿيا هوندا بخار ۾ سندس هڙٻاٽيون پئي ڏڪيون ڊاڪٽر شفيع کائنس پُڇيو بابا ڇا ڪندو آهين؟بخار ڪڏهن آيو اٿئي؟
سائين ڍڳيون چاريندو آهيان اڄ ڏهون ڏينهن آهي ٻَري صفا لاهه ڪڍي ڇڏيا آهن.
ڊاڪٽر پرچي تي ڪجه لکي مريض سان گڏ آيل شخص کي ڏئي چيائين هي دوائون استعمال ڪجو مُڙس مرندو ڪونه..
اهو پرچي کڻي جيئن سامهون ميڊيڪل اسٽور تي پهتو ته اسٽور واري جا ٽهڪ اسان جي ڪنن جا پردا ڦاڙڻ لڳا ڊاڪٽر به ٿورڙو مُرڪيو ۽ آئون ٻاهر هليو ويس.
اسٽور وارو کلندي کلندي چئي رهيو هو هن پرچي تي دوا ٻوا ڪجه ڪونهي لکيل بس اهو لکيل آهي ته ٻه بالٽيون پاڻي جون صبح سان ۽ ٻه شام ٽاڻي مريض مٿان هاريو پاڻهي چڱو ڀلو ٿي ويندو.
هو ڏيپلي ۽ مٺي جي اسپتالن ۾ ميڊيڪل سپرنٽينڊنٽ جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏيندا رهيا. پر سندن خدمت سرڪاري عهدي جي حدن تائين محدود نه هئي. اسپتال جي دروازي کان ٻاهر به سندن دل انهن ماڻهن سان گڏ هئي، جيڪي علاج جي خرچ جو بار برداشت ڪرڻ جي سگهه نه رکندا هئا.
غريب مريضن لاءِ حيدرآباد يا ڪراچي وڃڻ اڪثر هڪ ناممڪن خواب هوندو هو. ڊاڪٽر شفيع محمد ان درد کي سمجهيو. هنن مقامي سطح تي ننڍيون جراحي ڪارروايون ۽ طبي خدمتون فراهم ڪرڻ شروع ڪيون، جيئن ٿر جي ماڻهوءَ کي پنهنجي علاج لاءِ پنهنجي ڌرتي ڇڏڻي نه پوي.
هو ڊاڪٽر ضرور هئا، پر سندن اصل عظمت ان ڳالهه ۾ هئي ته هو پنهنجي مريض کي صرف بيماري نه، پر هڪ انسان سمجهندا هئا.
1970ع ۽ 1980ع جي ڏهاڪن ۾ ڏيپلو ٿرپارڪر ۽ ڀرپاسي جي علائقن لاءِ طبي خدمتن جو اهم مرڪز بڻجي ويو. پري پري جي ڳوٺن مان ماڻهو راتين جا سفر ڪري ڏيپلي پهچندا هئا. ڪنهن وٽ پئسا گهٽ هوندا هئا، ڪنهن وٽ سفر جو مناسب وسيلو نه هوندو هو، پر هڪ اميد هوندي هئي:
”ڏيپلي وڃو، ڊاڪٽر شفيع کي ڏيکاريو.“
اهو جملو ان دور ۾ ڪيترن ئي خاندانن لاءِ اميد جو ٻيو نالو هو.
ڊاڪٽر شفيع محمد وٽ علاج لاءِ ايندڙ غريب ماڻهو شايد وڏي فيس ادا ڪرڻ جي سگهه نه رکندا هئا، پر کين اتي عزت ضرور ملندي هئي. شايد اهو ئي سبب هو جو سندن تعلق مريض ۽ ڊاڪٽر کان اڳتي وڌي ماڻهو ۽ پنهنجائپ جو تعلق بڻجي ويو.
مقامي ماڻهن جي يادگيرين ۾ هڪ اهڙو جملو به اڄ تائين زنده آهي، جيڪو ٿر جي مائرن جي دلين ۾ ڊاڪٽر شفيع جي مقام جو اندازو ڪرائي ٿو. مائرون پنهنجي ننڍڙن پٽن کي لولي ڏيندي چونديون هيون:
”منهنجو پٽ ڊاڪٽر شفيع ٿيندو.“
هڪ ڊاڪٽر لاءِ ان کان وڏو اعزاز ٻيو ڪهڙو ٿي سگهي ٿو ته هڪ ماءُ پنهنجي ٻار لاءِ سندس نالو خواب بڻائي؟
ڊاڪٽر شفيع محمد جي عظمت رڳو سندن طبي خدمتن تائين محدود نه رهي. هو فلاحي ۽ سماجي خدمت ۾ پڻ اڳڀرا رهيا. شاگردن جي مدد، غريب خاندانن جي سهائتا، مريضن جي مدد، مسجدن ۽ تعليمي ادارن جي سرپرستي ۽ انساني ڀلائي جي مختلف ڪمن ۾ سندن حصو رهيو.
سندن هڪ خاص خوبي اها به هئي ته هو پنهنجي مدد جو ڍنڍورو نه پٽيندا هئا. مدد ڪندا هئا، پر شهرت کان پري رهندا هئا. ڪنهن غريب جي گهر ۾ آسرو بڻجي پهچڻ شايد سندن لاءِ ڪنهن اعزاز کان وڌيڪ اهم هو.
سندن شخصيت ۾ وقت جي پابندي، نظم، سادگي، عاجزي ۽ خدا ترسي نمايان هئي. هو ماڻهن کان پري رهندڙ وڏيري يا صاحب نه، پر ماڻهن جي وچ ۾ رهندڙ هڪ اهڙي بزرگ شخصيت هئا، جنهن سان عام ماڻهو بنا ڪنهن خوف ۽ تڪلف جي ڳالهائي سگهيو ٿي.
ڊاڪٽر شفيع محمد جي خدمت جو دائرو سماجي ترقي تائين به پهتو. هنن ٿرڊيپ رورل ڊولپمينٽ پروگرام جي بورڊ ڊائريڪٽر طور خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ ٿر جي ماڻهن جي سماجي ۽ معاشي بهتري لاءِ ٿيندڙ ڪوششن ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪيو.
سندن طبي قابليت سان گڏ انتظامي صلاحيتن کي پڻ مڃتا ملي. ڏيپلي ۽ مٺي جي اسپتالن ۾ انتظامي ذميواريون نڀائيندي هنن صحت جي نظام کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو. سندن ڊگهي خدمت جي اعتراف ۾ کين مختلف اعزازن سان پڻ نوازيو ويو.
.
اڄ جڏهن ٿرپارڪر ۾ ڊاڪٽر حاجي شفيع محمد ميمڻ جي وڇوڙي جو ڏک محسوس ڪيو پيو وڃي، تڏهن هڪ سوال ذهن ۾ اچي ٿو: ڇا انسان واقعي مري ويندو آهي؟
شايد نه.
جيڪو انسان پنهنجي زندگي هزارين ماڻهن جي خدمت ۾ گذاري، جيڪو ڪنهن غريب جي اکين ۾ اميد پيدا ڪري، جيڪو ڪنهن بيمار لاءِ علاج ۽ ڪنهن بي وس لاءِ آسرو بڻجي، اهو جسماني طور ته دنيا مان هليو وڃي ٿو، پر ماڻهن جي يادگيرين مان ڪڏهن به نٿو نڪري.
ڊاڪٽر حاجي شفيع محمد ميمڻ 15 سيپٽمبر 2026ع تي هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويا. سندن وڇوڙو ٿرپارڪر لاءِ هڪ وڏي انساني ۽ طبي شخصيت جي وڇوڙي کان گهٽ ناهي.
هو پنهنجي پويان رڳو هڪ ڊگهو طبي ڪيريئر نه، پر پنجن ڏهاڪن کان وڌيڪ عرصي تي پکڙيل انسانيت، خدمت، سخاوت ۽ محبت جو هڪ روشن ورثو ڇڏي ويا آهن.
ٿر جي واريءَ تي ڪيترائي پيرن جا نشان وقت سان مٽجي ويندا آهن، پر ڪجهه ماڻهو اهڙا به هوندا آهن، جن جا نقش وقت به مٽائي نٿو سگهي.
ڊاڪٽر شفيع محمد ميمڻ به اهڙن ئي ماڻهن مان هڪ هئا.
ٿر جي ماڻهن لاءِ هو ڊاڪٽر هئا،
غريبن لاءِ آسرو هئا،
مريضن لاءِ مسيحا هئا،
۽ ڪيترن ئي نسلن لاءِ هڪ اهڙو نالو،
جيڪو اڄ به اميد جيان ياد اچي ٿو.
”منهنجو پٽ ڊاڪٽر شفيع ٿيندو.“
شايد ٿر جي ڪنهن ماءُ جي اها پراڻي لولي ئي سندن سڄي زندگيءَ جو سڀ کان خوبصورت خراجِ عقيدت آهي.
