ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)ڇا جيڪڏهن ڪائنات جي عمر 13.8 ارب سال نه هجي ۽ اونداهو مادو (Dark Matter) ۽ اونداهي توانائي (Dark Energy) ڪائنات جا حقيقي جزا ئي نه هجن؟ هڪ متبادل نظريو اهڙي دعويٰ ڪري ٿو، جنهن موجب ڪائنات جي عمر 26.7 ارب سال آهي ۽ ڪائنات بابت مشاهدن جي وضاحت بنيادي طبعياتي مستقل قدرن ۾ تبديليءَ ذريعي ڪري سگهجي ٿي.
هڪ نئين تحقيق ۾ اوٽاوا يونيورسٽي جي محققن اهڙو غير روايتي تصور پيش ڪيو آهي، جيڪو جديد فزڪس جي ڪجهه وڏين مفروضن کي چئلينج ڪري ٿو.
هن نظريي کي Covarying Coupling Constants Plus Tired Light (CCC+TL) چيو وڃي ٿو. ان موجب طبعيات جي بنيادي مستقل قدرن ۾، جيڪي فطرت جي مختلف قوتن ۽ رابطن کي ڪنٽرول ڪن ٿا، ڪائنات جي عمر سان گڏ گڏيل تبديليون اينديون رهن ٿيون.
محققن جو چوڻ آهي ته انهن تبديلين سبب اهڙا اثر پيدا ٿي سگهن ٿا، جن کي سائنسدان هن وقت اونداهي مادي ۽ اونداهي توانائي سان منسوب ڪن ٿا.
بهرحال، ڪائنات جي معياري ماڊل، جنهن کي ليمبڊا-ڪولڊ ڊارڪ ميٽر (ΛCDM) چيو وڃي ٿو، جي جاءِ تي ڪو ٻيو نظريو پيش ڪرڻ لاءِ رڳو غير معمولي ڪهڪشائن جي وضاحت ڪافي ناهي. متبادل نظريي کي ڪائنات جي شروعاتي لمحن بابت موجود سائنسي ثبوتن جي به وضاحت ڪرڻي پوندي.
ڇا مختلف نظريو رکندڙ ڪائنات ۾ به ساڳيا عنصر ٺهي سگهن ٿا؟
هن سلسلي ۾ سڀ کان مضبوط آزمائشن مان هڪ بگ بينگ نيوڪليوسنٿيسس (Big Bang Nucleosynthesis ــ BBN) آهي. اهو عمل آهي، جنهن دوران ڪائنات جي شروعاتي چند منٽن ۾ پهريان هلڪا ڪيميائي عنصر ٺهيا.
جڏهن گرم ڪائنات ڦهلجندي ۽ ٿڌي ٿيندي وئي ته ايٽمي ردعملن جي نتيجي ۾ هائيڊروجن، هيليم، ڊيوٽيريئم ۽ ٿوري مقدار ۾ ليٿيم پيدا ٿيا.
انهن عنصرن جي اڳڪٿي ڪيل مقدار معياري ڪائناتي ماڊل جي اهم ترين مشاهدي وارن امتحانن مان هڪ آهي. ڪائنات جي ڦهلجڻ جي رفتار ۾ فرق اچڻ سان اهو عمل به تبديل ٿي سگهي ٿو ته ڪائنات ڪيتري تيزيءَ سان ٿڌي ٿي ۽ ايٽمي ردعملن لاءِ ڪيترو وقت موجود هو.
محققن جو چوڻ آهي ته، ”اسان پنهنجي تحقيق ۾ اهو جائزو ورتو آهي ته ڇا بگ بينگ نيوڪليوسنٿيسس (BBN)، تبديل ٿيندڙ بنيادي رابطي وارن مستقل قدرن ۽ ٿڪيل روشنيءَ واري ڪائناتي نظريي (CCC+TL) سان مطابقت رکي ٿو يا نه.“
انهن جي حساب ڪتاب ۾ هن ماڊل جي هڪ خاصيت استعمال ڪئي وئي، جنهن کي يونيورسل اسڪيلنگ فنڪشن (Universal Scaling Function) چيو وڃي ٿو. اهو ٻڌائي ٿو ته ڊيگهه جهڙيون طبعياتي مقدارون، جن کي ماپ ڪري سگهجي ٿو، ڪائنات جي عمر سان گڏ ڪيئن تبديل ٿين ٿيون.
BBN سان لاڳاپيل انتهائي بلند ريڊ شفٽ (Redshift) تي هي فنڪشن لڳ ڀڳ ٽن جي قدر تائين پهچي ٿو.
ان جو مطلب آهي ته هڪ ئي گرمي پد تي ڪائنات جي ڦهلجڻ جي رفتار، ΛCDM ماڊل جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٽي ڀيرا سست ٿي وڃي ٿي. تنهن هوندي به، محققن جو مفروضو آهي ته ايٽمي ردعملن جي رفتار ۽ نيوٽران جي ٽٽڻ جي رفتار به ساڳئي تناسب سان سست ٿي وڃي ٿي، جنهن سان انهن جو ڪائنات جي ڦهلجڻ جي رفتار سان تعلق برقرار رهي ٿو.
محققن نظريي جي آزمائش ڪيئن ڪئي؟
هن امڪان جو جائزو وٺڻ لاءِ تحقيق ڪندڙ ٽيم بگ بينگ نيوڪليوسنٿيسس جي ڪمپيوٽر ذريعي نقل (Simulation) تيار ڪندڙ اڳ ۾ قائم ڪيل ڪاوانو/NUC123 (Kawano/NUC123) ڪوڊ ۾ تبديليون ڪيون.
انهن ان ۾ هڪ اسڪيلنگ پيراميٽر شامل ڪيو، جنهن کي fctl چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ ڪائنات جي ڦهلجڻ ۽ ايٽمي ردعملن جي رفتار کي CCC+TL نظريي مطابق ترتيب ڏنو ويو.
ان کان پوءِ هنن حسابن جا ٻه سيٽ پاڻ ۾ ڀيٽيا: هڪ ۾ fctl = 1 رکيو ويو، جيڪو معياري ΛCDM ماڊل جي نمائندگي ڪري ٿو، جڏهن ته ٻئي ۾ fctl = 3 رکيو ويو، جيڪو CCC+TL نظريي جي نمائندگي ڪري ٿو.
حسابن موجب ٻنهي ماڊلن ۾ هلڪن ڪيميائي عنصرن جي پيدا ٿيڻ واري اڳڪٿي ڪيل مقدار لڳ ڀڳ هڪجهڙي هئي. فرق رڳو ٽئين يا چوٿين اهم انگ تائين نظر آيو، جنهن کي محققن ڪمپيوٽر جي حسابن ۾ انگن کي گول ڪرڻ جو نتيجو قرار ڏنو.
تحقيق جي پهرين ليکڪ ۽ اوٽاوا يونيورسٽي جي فزڪس شعبي جي ايڊجنڪٽ پروفيسر راجيندرا گپتا چيو ته، ”اڀرندڙ اڪثر نوان ماڊل رڳو محدود سائنسي مشاهدن جي وضاحت ڪن ٿا. ڪنهن به نئين ماڊل کي ڪائناتيات ۽ فلڪيات جي بنيادي اصولن سان ٽڪراءَ ۾ نه اچڻ گهرجي. اسان جا نتيجا ان چئلينج تي پورا لهن ٿا، جنهن ۾ ڪائناتي مائيڪرو ويو پسمنظر (Cosmic Microwave Background) بابت اهو امتحان به شامل آهي، جيڪو اڃا شايع ٿيڻو آهي.“
محققن تسليم ڪيو آهي ته هي اڃا هڪ تجويز ڪيل مفروضو آهي، جنهن لاءِ وڌيڪ مضبوط طبعياتي جواز پيش ڪرڻ جي ضرورت آهي. تحقيق ڪندڙ ٽيم ڊگهي عرصي کان موجود ليٿيم جي مسئلي جو به جائزو ورتو.
معياري حسابن موجب بگ بينگ دوران ليٿيم-7 جي جيڪا مقدار پيدا ٿيڻ گهرجي، اها قديم تارن ۾ فلڪياتدانن جي مشاهدي ۾ ايندڙ مقدار کان وڌيڪ آهي. CCC+TL نظريي تحت بيريئن جي گهٽ اندازي ڪيل ڪثافت سبب ليٿيم جي اڳڪٿي ڪيل مقدار لڳ ڀڳ 2.6 ڀيرا گهٽجي وڃي ٿي.
پر ان سان گڏ ڊيوٽيريئم جي اڳڪٿي ڪيل مقدار ٻيڻي ٿي وڃي ٿي، جنهن سان هڪ ٻيو اختلاف پيدا ٿئي ٿو.
في الحال هي تحقيق رڳو اهو ڏيکاري ٿي ته ڪائنات جو هڪ متبادل نظريو شروعاتي ڪائنات بابت معياري ماڊل جي اهم اڳڪٿين مان هڪ جي وضاحت ڪري سگهي ٿو.
پر اهو سوال اڃا کليل آهي ته ڇا هن نظريي جا بنيادي مفروضا ٻين سائنسي مشاهدن، جن ۾ ڪائنات جي ڦهلجڻ جي رفتار ۽ ڪائناتي مائيڪرو ويو پسمنظر بابت ماپون به شامل آهن، جي آزمائش تي پورا لهن ٿا يا نه.
هي تحقيق Universe نالي سائنسي رسالي ۾ شايع ڪئي وئي آهي.
