ليکڪ: نعيم الدين سمون
اڄ سڄي دنيا مصنوعي ذهانت جي دور ۾ داخل ٿي چڪي آهي. جيڪو ڪم اڳ ۾ انسان ڪلاڪن ۾ ڪندو هو، اڄ مصنوعي ذهانت جي مدد سان اهو ڪم سيڪنڊن ۾ ٿي سگهي ٿو. پر سوال اهو آهي ته هن تيزيءَ سان بدلجندڙ دنيا ۾ سنڌ جي ڪمپيوٽر سائنس جي شاگردن جو ڪردار ڇا هجڻ گهرجي؟ ڇا اسان جا شاگرد رڳو ڊگري حاصل ڪرڻ تائين محدود رهندا يا جديد ٽيڪنالاجيءَ جي دنيا ۾ پنهنجي صلاحيتن جو مظاهرو به ڪندا؟ حقيقت اها آهي ته اڄ جي دور ۾ صرف ڊگري حاصل ڪرڻ ڪافي ناهي، پر عملي مهارتون، تخليقي سوچ ۽ سکڻ جو جذبو به انتهائي ضروري آهن.
مصنوعي ذهانت هڪ اهڙي ٽيڪنالاجي آهي، جيڪا نه رڳو ڪم ڪرڻ جا طريقا تبديل ڪري رهي آهي، پر تعليم، ڪاروبار، صحت ۽ روزگار جي شعبن ۾ به نوان موقعا پيدا ڪري رهي آهي. گهڻا ماڻهو سمجهن ٿا ته مصنوعي ذهانت جو مطلب صرف ChatGPT آهي، پر حقيقت ۾ AI هڪ وسيع ميدان آهي، جنهن ۾ مشين لرننگ ، ڊيٽا سائنس، پائٿن پروگرامنگ، سائبر سيڪيورٽي، ايپليڪيشن ڊولپمينٽ ۽ آٽوميشن جهڙا شعبا شامل آهن.
چيٽ جي پي ٽي انهن اوزارن مان هڪ آهي، جڏهن ته ان جي پويان موجود ٽيڪنالاجي ۽ ان کي صحيح نموني استعمال ڪرڻ جي صلاحيت وڌيڪ اهميت رکي ٿي. سنڌ جي شاگردن لاءِ سڀ کان وڏو سوال اهو آهي ته هو انهن جديد مهارتن کي ڪيئن حاصل ڪن. حيدرآباد، ڄامشورو، سکر ۽ لاڙڪاڻي سميت سنڌ جي مختلف شهرن ۾ هزارين نوجوان ڪمپيوٽر سائنس ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجي جي تعليم حاصل ڪري رهيا آهن. انهن نوجوانن ۾ صلاحيتن جي کوٽ ناهي، پر ڪيترن ئي شاگردن کي جديد ٽيڪنالاجي سکڻ، عملي منصوبا ٺاهڻ ۽ پنهنجي صلاحيتن کي روزگار سان ڳنڍڻ لاءِ مناسب رهنمائي جي ضرورت آهي.
يونيورسٽيءَ جي تعليم پنهنجي جاءِ تي اهم آهي، پر ٽيڪنالاجيءَ جي تيزيءَ سان بدلجندڙ دنيا ۾ شاگردن کي پنهنجي نصاب سان گڏ نيون مهارتون به سکڻ گهرجن. اڄ مارڪيٽ ۾ پائٿن پروگرامنگ، AI، ويب ڊولپمينٽ، ڊيٽا اينالائيٽڪس ۽ فري لانسنگ جهڙين مهارتن جي اهميت وڌي رهي آهي. ان ڪري شاگردن لاءِ ضروري آهي ته هو صرف ڪتابن تائين محدود نه رهن، پر سکيل علم کي عملي طور استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪن.
مصنوعي ذهانت بابت هڪ عام خدشو اهو آهي ته اها انسانن جون نوڪريون ختم ڪري ڇڏيندي. حقيقت ۾ AI ڪجهه روايتي ڪمن کي خودڪار بڻائي سگهي ٿي ۽ ڪيترن ئي شعبن ۾ ڪم ڪرڻ جا طريقا تبديل ڪري سگهي ٿي، پر ساڳئي وقت نيون مهارتون ۽ روزگار جا موقعا به پيدا ڪري ٿي. مستقبل ۾ انهن ماڻهن جي اهميت وڌيڪ هوندي، جيڪي ٽيڪنالاجيءَ کي سمجهن ٿا، مسئلن کي حل ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا ۽ AI کي ذميواريءَ سان استعمال ڪرڻ ڄاڻن ٿا.
سنڌ جو هڪ نوجوان به پنهنجي ڳوٺ يا شهر ۾ ويهي انٽرنيٽ جي مدد سان دنيا جي مختلف حصن ۾ موجود ماڻهن ۽ ادارن لاءِ ڪم ڪري سگهي ٿو. ويب سائيٽ ٺاهڻ، موبائل ايپليڪيشن تيار ڪرڻ، گرافڪ ڊيزائننگ، پروگرامنگ ۽ ٻين ڊجيٽل خدمتن ذريعي روزگار جا موقعا حاصل ڪري سگهجن ٿا. ان مقصد لاءِ نوجوانن کي پنهنجي عملي صلاحيتن کي بهتر بڻائڻ سان گڏ رابطي جي مهارت، انگريزي ٻولي ۽ وقت جي پابنديءَ تي به ڌيان ڏيڻ گهرجي.
جيڪڏهن ڪمپيوٽر سائنس جو ڪو شاگرد پنهنجي مستقبل لاءِ واضح منصوبو ٺاهڻ چاهي ٿو ته کيس شروعات بنيادي پروگرامنگ کان ڪرڻ گهرجي. پهرين مرحلي ۾ C++ يا Python جهڙي ٻوليءَ کي چڱيءَ طرح سکڻ، مسئلا حل ڪرڻ جي مشق ڪرڻ ۽ پروگرامنگ جا بنيادي اصول سمجهڻ ضروري آهي. ان کان پوءِ شاگرد کي پنهنجي دلچسپيءَ مطابق ڪنهن هڪ شعبي، جهڙوڪ مصنوعي ذهانت، ڊيٽا سائنس يا ويب ڊولپمينٽ، تي خاص ڌيان ڏيڻ گهرجي. هڪ ئي وقت ڪيترن ئي شعبن کي سکڻ جي ڪوشش ڪرڻ بدران هڪ مهارت ۾ مضبوط بنياد ٺاهڻ وڌيڪ فائديمند آهي. سکيا جو ايندڙ مرحلو عملي منصوبا ٺاهڻ آهي.
شاگرد ننڍيون ويب سائيٽون، تعليمي ايپليڪيشنون، ڊيٽا سان لاڳاپيل منصوبا يا روزمره جي مسئلن کي حل ڪندڙ پروگرام ٺاهي سگهن ٿا. پنهنجا منصوبا GitHub جهڙي پليٽفارم تي رکڻ سان هو پنهنجي ڪم کي ٻين آڏو پيش ڪري سگهن ٿا ۽ مستقبل ۾ انٽرنشپ يا نوڪريءَ لاءِ پنهنجي صلاحيتن جو ثبوت ڏئي سگهن ٿا. ان کان پوءِ نوجوانن کي LinkedIn تي پنهنجو پروفائل ٺاهڻ، فري لانسنگ پليٽفارمن بابت سکڻ، انٽرنشپ لاءِ درخواستون ڏيڻ ۽ پنهنجي ڪم جو هڪ بهترين پورٽ فوليو تيار ڪرڻ گهرجي. البته اهو سمجهڻ ضروري آهي ته آن لائن ڪمائيءَ ۾ ڪاميابيءَ لاءِ وقت، محنت، تجربو ۽ مستقل مزاجي گهربل هوندي آهي.
صرف اڪائونٽ ٺاهڻ سان آمدني شروع نه ٿيندي آهي. سنڌ جي تعليمي ادارن ۽ يونيورسٽين کي به گهرجي ته شاگردن کي جديد ٽيڪنالاجيءَ بابت عملي تربيت فراهم ڪن، پروگرامنگ جا مقابلا منعقد ڪن، ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل ورڪشاپون ڪرائين ۽ صنعتن سان رابطا وڌائين. استادن، والدين ۽ تعليمي ادارن جي گڏيل ڪوششن سان نوجوانن کي اهڙو ماحول ملي سگهي ٿو، جتي هو پنهنجي تخليقي صلاحيتن کي استعمال ڪري سگهن. ساڳئي وقت شاگردن کي به پنهنجي ذميواري سمجهڻ گهرجي ۽ سکيا لاءِ موجود مفت آن لائن وسيلن مان فائدو وٺڻ گهرجي.
جديد دور ۾ اڳتي وڌڻ لاءِ هر شاگرد کي وڏن شهرن ڏانهن منتقل ٿيڻ ضروري ناهي؛ هڪ ليپ ٽاپ، انٽرنيٽ، مناسب رهنمائي ۽ روزانو پابنديءَ سان سکڻ جي عادت هڪ سٺي شروعات ثابت ٿي سگهي ٿي. البته ڪاميابيءَ لاءِ صرف خواهش ڪافي ناهي، پر ان سان گڏ عملي ڪم ۽ مسلسل ڪوشش به ضروري آهي.
آخر ۾ اهو چوڻ مناسب ٿيندو ته سنڌ جي نوجوانن وٽ صلاحيتون، تخليقي سوچ ۽ اڳتي وڌڻ جا موقعا موجود آهن. ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اهي پنهنجي صلاحيتن کي سڃاڻن، جديد ٽيڪنالاجيءَ سان پاڻ کي هم آهنگ ڪن ۽ پنهنجي علم کي عملي ڪم ۾ تبديل ڪن. مصنوعي ذهانت کي رڳو خطري يا خوف جي نظر سان ڏسڻ بدران ان کي سکڻ، تحقيق ڪرڻ ۽ نوان حل ڳولڻ لاءِ استعمال ڪرڻ گهرجي. AI انسان جي ذهانت، تخليقي سوچ ۽ ذميواريءَ جو متبادل نه، پر انهن کي وڌيڪ اثرائتو بڻائڻ جو هڪ ذريعو بڻجي سگهي ٿي.
جيڪڏهن سنڌ جا نوجوان اڄ کان سکڻ ۽ محنت ڪرڻ شروع ڪن ٿا ته اهي نه رڳو پنهنجي مستقبل کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، پر سنڌ جي ترقيءَ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. وقت جي تقاضا اها آهي ته اسان ٽيڪنالاجيءَ کان ڊڄڻ بدران ان کي سمجهون، ان مان سکون ۽ پنهنجي صلاحيتن کي دنيا آڏو پيش ڪريون.(ليکڪ مهراڻ يونيورسٽي ۾ بي ايس ڪمپيوٽر سائنس جو شاگرد آهي. ادارو)
