ڊاڪٽر اصغر علي دشتي
بين الاقوامي تعلقات جو کاتو، وفاقي اردو يونيورسٽي
برطانوي نوآبادياتي دور جون سياسي ۽ معاشي پاليسيون ايتريون ته جڙيل آهن جو هندستان جي ورهاڱي کي 76 سال گذرڻ باوجود به انهن سڀني حقيقتن تائين پهچڻ آسان ناهي. دراصل پاڪستان پوئين نوآبادياتي نظام ۾ رائج علم جو نظريو ۽ تعليمي نظام انهن حقيقتن تائين پهچڻ جي راهه ۾ سڀ کان وڏي رڪاوٽ آهن.نوآبادياتي دور جون طاقتون اڃا تائين علم جي هن نظريي جي واڌاري ۾ سيڙپڪاري ڪري رهيون آهن هن جي ذهني بالادستي جي ذريعي ذهنن کي هڪ خاص ڍانچي ۾ ٺاهي سگهجي ٿو ۽ عوام جي مفادن جي حفاظت جي بنياد تي هڪ مخصوص عوامي داستان ٺاهي سگهجي ٿو. درسي ڪتابن ۾ پاڪستان جي سياسي تاريخ کي جنهن انداز سان بيان ڪيو ويو آهي، اهو نه صرف انتهائي ناقص ۽ جانبدارانه آهي، پر حڪمران طبقن جي نظريي کي ورجائڻ کان سواءِ ٻيو ڪجهه به ناهي. درسي ڪتابن، اخبارن ۽ ميڊيا ذريعي ڪوششون ڪيون پيون وڃن ته علمي، سياسي ۽ سماجي طور تي ننڍا دماغ پيدا ڪيا وڃن ته جيئن فيض جي مطابق، انهن ۾ ڪافر جي جرئت (انڪار ۽ ڪفر جي جرئت) ۽ تحقيق ڪرڻ جي جرئت جهڙيون خاصيتون پيدا نه ڪرڻ گهرجن. اسان جي قومي تاريخ جو داستان محمد بن قاسم کان شروع ٿئي ٿو ۽ محمد علي جناح تي ختم ٿئي ٿو ۽ ان سڄي تاريخ مان انگريز نوآبادياتي دور، ان دور جا مظالم، انهن جي معاشي ڦرلٽ ۽ استحصال کي شعوري طور لڪايو ويو آهي.۽ ان نصاب جي خرابي جو نتيجو آهي انگريزن جو غلامي جو نظام،بيوروڪريسي جو غلبو،نوآبادياتي تعليمي نظام،ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڦرلٽ ۽ بعد ۾ تاج برطانيه،هندستاني خزانن جي برطانيه ڏانهن منتقلي،نوآبادياتي سزائون ۽ سزائون،محب وطنن جي جدوجهد ۽کين موت جي سزا ٻڌائي وئي.قومي غلاميءَ کي مسلط ڪرڻ لاءِ نوآبادياتي فوج ٺاهڻ جهڙا مسئلا اسان جي شعور ۽ حافظي مان ميٽجي ويا آهن.ان ڳالهه مان اندازو لڳايو ته 2019 ۾، جڏهن پرنس وليم ۽ ڪيٽ پاڪستان جو دورو ڪيو پاڪستان جي عوام ماروئڙن جي استعماري نفسيات جي ڪري سندن ساراهه ۾ زمين ۽ آسمان هڪ ٿي ويا هئا.2022ع ۾ برطانيا جي راڻي جي وفات کان پوءِ جنهن طريقي سان سندس پاڪستان جي دوري جون تصويرون قومي ميڊيا ۾ شيئر ڪيون ويون، اهو نوآبادياتي اداسي جي علامت هو.جيڪڏهن 1974ع ۾ لاهور ۾ اسلامي سربراه ڪانفرنس نه ٿئي ها ته اڄ به پنجاب اسيمبلي جي سامهون برطانيه جي راڻي جو مجسمو رکيل هجي ها.اسلامي اجلاس سبب راڻي جو مجسمو اتان هٽائڻو پيو. سوال اهو آهي ته هڪ قابض استحصالي ملڪ جي راڻي جو مجسمو جيڪو غلاميءَ جي علامت هو، ان (نام نهاد) آزاديءَ کان پوءِ به ايترا سال ڇو نه هٽايا ويا؟ نوآبادياتي دور جي بي رحم رابرٽ ڪلائيو،لارڊ ميڪولي، ثقافتي برتري جو شڪار،اجتماعي بنيادن تي ورهاڱي جو ماهر لارڊ ڪرزن، ڊائر جهڙن قاتل آفيسرن ۽ نسل پرست بيوروڪريٽس ۽ چرچل جهڙن حڪمرانن جي وحشي تاريخ اسان جي قومي داستان مان غائب ٿي وئي آهي.اسان وٽ هتي ڪوبه بحث ناهي ڪيئن برطانيه 1765ع کان 1938ع تائين 45 ٽريلين ڊالر لٽيو 12 کرب 796 ارب 357 ڪروڙ 50 لک رپيا آهي. پوسٽ ڪالونيل پاڪستان جي تعليمي ادارن ۽ نصاب طرفان نه رڳو ايسٽ انڊيا ڪمپني ۽ برطانيه جي معاشي ڦرلٽ، استحصال ۽ ڦرلٽ کي لڪايو ويو آهي پر سندن نرم تصوير ٺاهي وئي آهي.ورهاڱي کان پوءِ، برطانيه پنهنجي اسٽريٽجڪ مقصدن ۽ مفادن لاءِ پاڪستان ۽ هندستان کي دولت مشترڪه ۾ شامل ڪيو.پاڪستان هندستان جي ورهاڱي جي نتيجي ۾ وجود ۾ آيو 76 سالن کان پوء، نوآبادياتي دور جي ورثي ۽ باقيات اڃا تائين برقرار رکيا ويا آهن. انهن باقيات ۾ سياسي نظام آهي، جنهن ۾ مٿئين طبقن ۽ اشرافيه شامل آهن،استحصال ۽ نفعي تي مبني معاشي نظام،سماجي پسماندگيءَ جي علامت جاگيرداري نظام هو، حڪمران طبقن جي مفادن جو تحفظ ڪندڙ عدليه،سپاهي،پوليس ۽ بيوروڪريسي نظام ۽ جيڪا شيءِ ماڻهن کي تنقيدي سوچ کان پري رکي ٿي، سا نفسياتي ۽ نفسياتي آهي سماجي طور تي غالب تعليمي نظام.اهو پاڪستان جي باشعور نوجوانن ۽ اعليٰ تعليمي ادارن ۾ پڙهندڙ شاگردن ۽ استادن جو فرض آهي پوسٽ ڪالونيزم ۽ تعليمي طور تي نوآبادياتيزم کي چئلينج ڪريو. پاڪستان جي سموري سماجي جوڙجڪ،سياسي ۽ تعليمي نظام ختم ڪرڻ جي ضرورت آهي. جيستائين ائين نه ٿيندو، اشرافيه پوسٽ-نوآبادياتي مفادن جو تحفظ ڪندا رهندا.
