نعيم مسعود
ڪي ماڻهو اهڙا به هوندا آهن جن کي سفر ۾ منزل کان وڌيڪ دلڪش نظر ايندو آهي، سفر ۾ اٿڻ ويهڻ به فطري ڳالهه آهي، پر ان ڳالهه جي ڪهڙي گارنٽي آهي ته منزل کان پوءِ سفر نه ٿيندو؟ سفر ۽ وقت نه ٿا رڪجن، نه دل ۾ نه ڌرتيءَ تي! زانو حقيقت ۾ تبديل ٿي رهيو آهي، اهو به تيزيءَ سان، پر اهو ڏسڻو آهي ته اهو بهتر لاءِ آهي يا بدتر لاءِ. سڀ ڪجهه پنهنجي جاءِ تي، پر ڪو آهي جيڪو انتظاميه، مقننه ۽ عدليه کي ٻڌائي ته توهان سڀني جو پنهنجو پنهنجو نصاب آهي، پنهنجا پنهنجا امتحان آهن ۽ پنهنجون حدون آهن، تنهنڪري ”لميٽيشن آرڊيننس“ جو تصور ئي پهريون ڪرسي لاء پيار جو ثبوت آهي.. فصاحت ۽ بلاغت جا ٺيڪيدار ۽ هنرمند جن کي پنهنجي مهارت سان کير جو کير ۽ پاڻي جو پاڻي ڪرڻو پوندو هو، اهي ملڪيتن جي خوشيءَ تي هليا ويا ۽ چوٿون ٿلهو ٺهرايو ۽ اڄ به مؤذن رياست جو چوٿون ستون سڏجڻ جي جستجو ۾ آهي. بلڪه عزت جي منزل ملي، هضم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي. تڏهن ته فقير چوندو آهي ته، سفر جي آسودگيءَ سان مزو وٺو، منزلون تنهنجي قدمن کي چمينديون رهنديون. جيڪڏهن توهان کي ڪا منزل پسند آهي ته توهان کي ان جي عادت پئجي ويندي، لت هڪ رڪاوٽ آهي ۽ سفر رڪاوٽن کي هٽائڻ جو هڪ منفرد فن آهي! فقير کان ڪنهن پڇيو ته توهان کي سياستدان بيوروڪريٽس، ٽيڪنوڪريٽ، جنرلن ۽ ججن کان وڌيڪ ڇو پسند آهن؟ هن چيو ته سياستدان ڪڏهن به رٽائر نه ٿيندو آهي. هن جي جاءِ تي ڪو به ”ر“ لاحقو نه لڳڻ سبب ”گرهڻ“ ٿئي ٿو. پوءِ سياستدان اھو آھي جيڪو خدا جي بادشاھت ۾ احتساب جي آڌار تي سفر ڪري، ھر قسم جو احتساب سياستدان کي ڦاسائي ٿو ۽ چيڪ ڪري ٿو ته ڪٿي ھو رٽائر نه ٿيو آھي. رٽائر ٿيڻ کان پوءِ به ماڻهو رٽائر ٿي ويندا آهن، يعني جمود جو شڪار ٿي ويندا آهن، پر سياستدان جيت يا هاري، هو ڪڏهن به رٽائر نه ٿيندا آهن، جمود جو شڪار نه هوندا آهن، اهو جمود موت آهي. اهو سياستدان ڇا ڪيو، جنهن جا قدم ان دانشور وانگر روڪيا، جن پنهنجي ذهن کي روڪي ڇڏيو! اهي سياستدان جيڪي سمجهن ٿا ته ڪا عدالت يا اسٽيبلشمينٽ کين حڪومت ڏئي ڇڏيندي، اهي ڪنهن حد تائين سياستدان ته ٿي سگهن ٿا پر قيادت نه. قيادت عذابن، خوابن ۽ برائين مان حقيقت ۽ انسان دوستي جو رستو ڳولهي ٿي ۽ ڪڏهن به هڪ لمحي لاءِ به سياستدان جي روايت کان نه هٽي ٿي، ضرورتمندن کان نظرياتي تشريحون پڇڻ توهان کي فقير نه پر فقير بڻائي سگهي ٿو. آصف علي زرداري جي مفاهمتي، نواز شريف جي تعميري سوچ، ذوالفقار علي ڀٽي جي پرڏيهي پاليسي جي سمجھ ۽ قائداعظم محمد علي جناح جو عزم ئي اڄ جي قيادت جو زيور ۽ لباس ٿي سگهي ٿو. ها، سمارٽنس عمران خان جي اهم آهي.ججن ۽ جنرلن تي ڪيستائين اعتبار ڪندا، پنهنجي محنت ۽ ڪوشش کان سواءِ، توهان کي عاجز رهڻو پوندو. جيتري قدر ملڪي معيشت جو تعلق آهي، جيڪڏهن عوام ”مقبول“ فيصلن مان نڪرندي انتظاميه کي گهربل رستي تي گامزن ڪندي نظر اچي ته پوءِ آصف علي زرداريءَ کي حفيظ شيخ جي دور ۾ معلوم ٿيو ته دهشتگردي، مهانگو پيٽرول ۽ ڊالر جي اوڳاڙي ۾ ڪا به رڪاوٽ نه آئي. پاڪستان جنهن ۾ وارداتون گهٽ ٿيڻ گهرجن، عالمن کي ياد هوندو ته زرداري حڪومت ڪي ادارا نفعي ۾ ڇڏيا. پر ان وقت کان وٺي، ترقي جي شرح ڏيکارڻ جي چڪر ۾، اسان ترقي ڏيکاريا آهن، پر “مشهور” نه بلڪه پائيدار ۽ مستقل ۽ مستقل هئي، ان کان پوءِ برآمدات انهن جي مقدار جي ڀيٽ ۾ وارداتن تي وڌيڪ انحصار ڪندي نظر اچن ٿيون. جيڪڏهن اهو فارمولو جاري هجي ها ته 2013ع کان پوءِ به 20 سالن تائين ايڪسپورٽ جو مزو ماڻي سگهي ها، پر اسان معيشت ۾ عطر کائڻ ۽ ڏيکاءَ جو رستو نه ٿا ڇڏيون. اڄ اسان معزز ججن کان جيڪي چونڊون، جمهوريت ۽ پارلياماني استحڪام جو مطالبو ڪري رهيا آهيون، جيڪڏهن اهي جناب زرداري جي مشوري تي عمل ڪري پاناما ڪيس جو حل پارليامينٽ کان گهرن ها ته پارليامينٽ جي ميمبرن جي توهين نه ٿئي ها. جي مقصد کان به وڌيڪ ڏکيو آهي، ۽ اهو غلط ناهي ته ٻنهي مقصدن کي حاصل ڪرڻ ممڪن ناهي.ڇاڪاڻ ته ڪنهن به معيشت يا جمهوريت جي منزلن هيٺان ارتقا جا ڦيٿا هوندا آهن، ته جيئن ئي توهان منزل تي قدم رکون ٿا ته اهي ڦڙا حرڪت ۾ اچي وڃن ٿا. هتي وري هڪ نئين سفر لاءِ تياري ڪرڻ ضروري ٿي پوي ٿي، هتي ٻيهر، هڪ نئين سفر لاء تيار ڪرڻ ضروري آهي … جيستائين مئلن جي چوڌاري ويڙهيل بسترو کوليو وڃي، تيستائين سياستدان يا قيادت کي پنهنجي منزل ارتقائي تحريڪ ۾ ڳولڻ گهرجي نه ته اسٽيبلشمينٽ جي ”برڪت“ ۾! جيڪڏهن سڀني هنڌن ۽ روايتن ۾ مضبوط ڀائيچاري جو رواج آهي، جيڪي هڪ ٻئي جي جائز ۽ ناجائز مدد ڪن ٿا، ته پوءِ اهڙي سياست ۽ سادگيءَ جا مسافر جمهوريت جا انساني حقن جا ترجمان ڇو نٿا ٿين؟ جيڪڏهن اڄ سياستدان پاڻ کي آئين جي ڪنڊ ۾ وٺي وڃن ته پوءِ کين اهو شرڪ ڪڏهن به استعمال نه ڪرڻو پوندو، جيڪو کين ٻين جي درگاهن تي جهڪڻ تي مجبور ڪري ٿو! نرگسيت يا اپوزيشن يا غير ضروري توهين کان سواءِ، جمهوريت جي هن سفر ۾ جيڪڏهن عمران خان ۽ نواز زرداري گڏجي سفر ڪن ته تمام گهڻو فائدو حاصل ڪرڻ ممڪن آهي، جمهوريت بذات خود هڪ ڪرشمو آهي، جيڪا انساني حقن جي حفاظت ڪري ٿي! ان ڪري سياستدانن کي پاڻ سنڀالڻ ۽ سنڀالڻ گهرجي، ٻي صورت ۾ نظرياتي ضرورتن جي زور تي غالب ٿي ويندا.
اداري جي ايڊيٽوريل پاليسي لازمي طور تي هن مضمون جي مواد سان متفق هجڻ ضروري ناهي.
