ليکڪ: طارق معين صديقي
موجوده آمريڪي ۽ اسرائيلي جنگي حڪمتِ عملي ۾ مصنوعي ذهانت (AI) جي جديد اوزارن جو بي دريغ استعمال ڏٺو پيو وڃي. ايران تي ٿيل تازي حملن ۾ “پلانٽير گوٿم”، “اي آءِ ٽارگٽنگ سسٽمز”، “پروجيڪٽ ميون” ۽ “بيٽل فيلڊ ڊيٽا فيوزن اي آءِ” جهڙن نظامن وڏي پيماني تي تباهي آندي آهي. اهي جديد ٽيڪنالاجيون هاڻي ايڪويهي ن صدي جي جنگي منظرنامي جو لازمي حصو بڻجي چڪيون آهن۔
هائبرڊ وارفيئر ۽ ڊجيٽل محاذ
هن تڪرار دنيا کي جديد هائبرڊ جنگ جي انتهائي خوفناڪ تصوير ڏيکاري آهي۔ هن جنگ ۾ صرف بارود جو استعمال ناهي، پر مصنوعي ذهانت، ڊرون ۽ ميزائل ٽيڪنالاجي، سيٽلائيٽ تصويرون، ريموٽ ڪنٽرول ٻيڙيون، ۽ موبائل فونن ۽ ايپس ذريعي جاسوسي سان گڏ ڊيپ فيڪ وڊيوز، تصويرون ۽ اڳواڻن جا جعلي بيان به خطرناڪ پروپيگنڊا لاءِ استعمال ٿي رهيا آهن۔ دفاعي ماهرن موجب، اسرائيل پنهنجي روايتي فوجي ڪارروائين سان گڏ هڪ منظم نفسياتي جنگ به هلائي رهيو آهي، جنهن جو مقصد دشمن کي فوجي ۽ ذهني ٻنهي محاذن تي ڪمزور ڪرڻ آهي۔ هي ٽڪراءُ هاڻي صرف ميزائلن ۽ بمباري تائين محدود ناهي رهيو، پر هڪ پيچيده ڊجيٽل ۽ فوجي هائبرڊ جنگ ۾ تبديل ٿي ويو آهي۔
ايراني هلال احمر (ريڊ ڪريسنٽ سوسائٽي) جي رپورٽن موجب، آمريڪي ۽ اسرائيلي بمباري سبب 20 هزار کان وڌيڪ شهري عمارتون ۽ سوين طبي ۽ تعليمي مرڪز سخت متاثر ٿيا آهن۔ ايراني اختيارين جو چوڻ آهي ته انهن حملن ۾ تيل جا ذخيرا، واپاري مارڪيٽون، اسپورٽس اسٽيڊيم، اسڪول ۽ پاڻي صاف ڪرڻ وارا پلانٽ جهڙا مڪمل طور شهري هدف به نشانو بڻايا ويا۔
علائقائي تڪرار، ڊرون ٽيڪنالاجي ۽ حڪمتِ عملي ۾ تبديليون
آمريڪا، اسرائيل ۽ ايران وچ ۾ هن جنگ ڪيترن ئي ٻين ملڪن کي به پنهنجي لپيٽ ۾ آڻي ڇڏيو آهي۔ هڪ طرف آمريڪي ۽ اسرائيلي حملن ايراني بحريه، فوجي تنصيبات، تيل ۽ گيس جي ذخيرن ۽ سول ۽ فوجي قيادت کي نشانو بڻايو، ته ٻي طرف ايران پاران اسرائيل ۽ خليجي رياستن تي ڪيل ميزائل ۽ ڊرون حملا به وڏو نقصان آڻي چڪا آهن، جنهن جو حتمي اندازو اڃا لڳائڻو آهي۔
تنهن هوندي، هن جنگ ۾ ايران خطي ۾ آمريڪي ۽ اسرائيلي مفادن بابت انتهائي حساس معلومات حاصل ڪئي ۽ ڪيترن هنڌن تي انهن کي ڪاميابي سان نشانو بڻايو۔ عالمي دفاعي تجزيه نگار حيران آهن ته ايران ڪيئن جديد، سستا ۽ تيز رفتار ڊرون ٽيڪنالاجي کي انتهائي مؤثر نموني استعمال ڪيو۔ وڏي تعداد ۾ جديد ڊرونز ۽ ڊگهي مفاصلي تائين مار ڪندڙ ميزائلن جي نمائش ايران جي مضبوط دفاعي صلاحيتن کي ظاهر ڪري ٿي۔
ان کان علاوه، آبنائي هرمز ۾ ريموٽ ڪنٽرول جنگي ٻيڙين جي تعينات ۽ ميزائل حملن جي ڌمڪين ذريعي ايران عالمي واپار جي هن اهم سامونڊي گذرگاهه تي پنهنجو جغرافيائي ۽ حڪمتِ عملي وارو اثر ظاهر ڪيو آهي۔ ساڳئي وقت ڪيترن ميزائلن ۽ ڊرونز جي گڏيل حملن نه صرف اسرائيلي دفاعي نظام “آئرن ڊوم” جون ڪمزوريون ظاهر ڪيون، پر خليجي ملڪن کي به مجبور ڪيو آهي ته هو مستقبل ۾ وڌيڪ جديد ۽ مؤثر دفاعي نظام اختيار ڪن۔
ٽيڪنالاجي جو بي رحم استعمال ۽ جنگي ڏوھ
هن جنگ جو سڀ کان ڳڻتي جوڳو پهلو اهو آهي ته شهري ڍانچي ۽ عام ماڻهن کي نشانو بڻائڻ لاءِ مصنوعي ذهانت جو اهو ڊيٽا استعمال ڪيو ويو، جيڪو اصل ۾ ٽيڪ ڪمپنين انساني ڀلائي لاءِ تيار ڪيو هو۔ هن ڊيٽا جو فوجي مقصدن لاءِ اهڙو بي رحم استعمال، ۽ پنهنجن هدفن لاءِ هزارين بيگناهه ماڻهن کي قتل ڪرڻ، عالمي قانونن جي کليل ڀڃڪڙي ۽ صاف طور جنگي ڏوهن ۾ شمار ٿئي ٿو۔
ايران ۽ خطي جي ٻين ملڪن طرفان مڪمل انگ اکر سامهون اچڻ کان پوءِ ئي جاني ۽ مالي نقصان جي حقيقي تصوير واضح ٿي سگهندي، پر شهري ڍانچي جي موجوده تباهي عام ماڻهن جي زندگي کي سخت متاثر ڪري ڇڏيو آهي، جنهن جي بحالي لاءِ هاڻي ڊگهو وقت گهربل هوندو۔(هي مضمون جيو نيوز تي شايع ٿيو ۽ سندن ٿورن سان اسين پيش ڪريون ٿا. ادارو)
