عبدالمجيدبروھي
صدر آصف علي زرداري جو چين جو دورو هڪ اهڙي وقت ۾ ٿي رهيو آهي جڏهن پاڪستان معاشي چئلينجن ۽ بدلجندڙ علائقائي صورتحال کي منهن ڏئي رهيو آهي. هي دورو صرف هڪ رسمي سفارتي سرگرمي ناهي پر ٻطرفي تعاون کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ، اقتصادي رفتار کي بحال ڪرڻ ۽ هن ڊگهي عرصي کان قائم ڀائيواري کي مضبوط ڪرڻ جي هڪ سنجيده ڪوشش آهي جنهن کي هميشه جبلن کان بلند، سمنڊن کان گهرو ۽ ماکي کان مٺو قرار ڏنو ويو آهي.
هن دوري جو هڪ وڏو متوقع نتيجو چين-پاڪستان اقتصادي راهداري (سي پيڪ) جي بحالي آهي. سي پيڪ پاڪستان جي ترقياتي حڪمت عملي جو بنياد رهيو آهي، جنهن ۾ توانائي، انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ جي شعبن ۾ اربين ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي وئي آهي. بهرحال، سياسي غير يقيني صورتحال ۽ معاشي مسئلن جي ڪري تازن سالن ۾ ان جي رفتار سست ٿي وئي آهي. صدر زرداري جو دورو سي پيڪ جي ٻئي مرحلي تحت بند ٿيل منصوبن کي بحال ڪرڻ ۽ نوان منصوبا شروع ڪرڻ جي سندس عزم کي ظاهر ڪري ٿو، جيڪو خاص طور تي صنعتي ترقي، خاص اقتصادي زون ۽ قدر ۾ اضافو تي ڌيان ڏئي ٿو.
خاص اقتصادي زون پاڪستان جي معيشت کي بدلائيندڙ ثابت ٿي سگهن ٿا. چيني سيڙپڪاري ۽ ٽيڪنالاجي جي منتقلي ذريعي، اهي زون مقامي صنعت کي فروغ ڏئي سگهن ٿا، نوڪريون پيدا ڪري سگهن ٿا ۽ برآمدات وڌائي سگهن ٿا. ٽيڪسٽائل، زرعي پروسيسنگ، اليڪٽرانڪس ۽ آٽو موبائيل جهڙا شعبا چيني مهارت ۽ سرمائي مان فائدو حاصل ڪري سگهن ٿا. اهو نه رڳو درآمدات تي انحصار گهٽائيندو پر عالمي سپلائي چين ۾ پاڪستان جي جڳهه کي به مضبوط ڪندو.
ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ واپاري لاڳاپن ۾ به واڌ جي اميد آهي. هن وقت، واپار جو توازن چين جي حق ۾ آهي، پر پاڪستان پنهنجي برآمدات کي وڌائڻ لاءِ چيني مارڪيٽن تائين بهتر رسائي چاهي ٿو. نان ٽيرف رڪاوٽن کي گهٽائڻ، رسد کي بهتر بڻائڻ ۽ پاڪستاني ڪاروبار کي وڏي چيني صارف مارڪيٽ تائين رسائي ڏيڻ جهڙا مسئلا دوري دوران بحث ٿيا آھن . جيڪڏهن اهي مقصد حاصل ڪيا وڃن ٿا، ته پاڪستان جي پرڏيهي مٽاسٽا جي مسئلن ۾ نمايان بهتري اچي سگهي ٿي.
توانائي جو شعبو پڻ هن تعاون جو هڪ اهم حصو آهي. چين اڳ ۾ ئي سي پيڪ تحت بجلي جي منصوبن ذريعي پاڪستان جي توانائي جي کوٽ کي گهٽائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري چڪو آهي. ايندڙ قدم شمسي، هوائي ۽ هائيڊرو پاور جهڙين قابل تجديد توانائي تي ڌيان ڏيڻ آهي. هي تبديلي پاڪستان جي ڊگهي مدت جي استحڪام لاءِ ضروري آهي ڇاڪاڻ ته اهو درآمد ٿيل ايندھن تي انحصار گهٽائيندو ۽ گردشي قرض جي مسئلي تي قابو پائڻ ۾ مدد ڪندو.
هن دوري جي نتيجي ۾ زراعت جي شعبي ۾ به اهم بهتري اچي سگهي ٿي. چين جي جديد زرعي ٽيڪنالاجي، آبپاشي نظام ۽ هائبرڊ ٻج پاڪستان جي پيداوار وڌائڻ ۽ خوراڪ جي حفاظت کي يقيني بڻائڻ ۾ مدد ڪري سگهن ٿا. گڏيل منصوبا پاڪستاني هارين لاءِ نوان برآمدي رستا پڻ کولي سگهن ٿا.
ٽيڪنالاجي ۽ ڊجيٽل تعاون پڻ دوري جي ايجنڊا تي آهن. چين اي ڪامرس، فن ٽيڪ، مصنوعي ذهانت ۽ ٽيليڪميونيڪيشن جهڙن شعبن ۾ عالمي طاقت آهي. انهن شعبن ۾ تعاون پاڪستان جي ڊجيٽل ترقي کي تيز ڪري سگهي ٿو، اسٽارٽ اپ لاءِ موقعا پيدا ڪري سگهي ٿو ۽ سمارٽ ٽيڪنالاجي ذريعي گورننس کي بهتر بڻائي سگهي ٿو.
جيو پوليٽيڪل تناظر ۾، دورو هڪ پيچيده عالمي ماحول ۾ پاڪستان ۽ چين جي وچ ۾ اسٽريٽجڪ لاڳاپن کي وڌيڪ مضبوط ڪري ٿو. عالمي فورمن تي چين جي حمايت هميشه پاڪستان لاءِ اهم رهي آهي، جڏهن ته گوادر بندرگاهه ذريعي چين کي عربي سمنڊ تائين رسائي فراهم ڪرڻ ۾ پاڪستان جو ڪردار ان جي اسٽريٽجڪ اهميت کي وڌيڪ وڌائي ٿو.
سيڪيورٽي تعاون پڻ دوري جو هڪ اهم پهلو هوندو، خاص طور تي سي پيڪ منصوبن ۽ پاڪستان ۾ ڪم ڪندڙ چيني شهرين جي حفاظت جي حوالي سان. سيڙپڪارن جي اعتماد کي برقرار رکڻ ۽ منصوبن جي هموار مڪمل ٿيڻ کي يقيني بڻائڻ لاءِ هڪ مضبوط سيڪيورٽي نظام ضروري آهي.
ان کان علاوه، ماڻهن کان ماڻهن جا رابطا، تعليمي تبادلا ۽ ثقافتي تعاون ۾ پڻ واڌ جي اميد آهي. اسڪالرشپ، گڏيل تحقيقي پروگرام ۽ سياحت جي واڌاري ٻنهي ملڪن جي ماڻهن جي وچ ۾ لاڳاپن کي وڌيڪ مضبوط بڻائيندا، جيڪي ڪنهن به ڊگهي مدت جي ڀائيواري لاءِ بنيادي آهن.
نتيجي ۾، اهو چئي سگهجي ٿو ته صدر آصف علي زرداري جو چين جو دورو پاڪستان لاءِ بيشمار اقتصادي، سفارتي ۽ اسٽريٽجڪ فائدا رکي ٿو. اهو دورو نئين سيڙپڪاري لاء دروازا کولي سگھي ٿو
