غلام مصطفيٰ جمالي
14 آگسٽ پاڪستان جي تاريخ جو اهو روشن ڏينهن آهي، جنهن کي هر پاڪستاني پنهنجي دل ۾ خاص جذبي سان ملهائيندو آهي. هي ڏينهن رڳو آزاديءَ جي خوشيءَ جو ڏينهن ناهي، پر اسان کي انهن قربانين، جدوجهد ۽ لازوال عزم جي به ياد ڏياري ٿو، جن جي نتيجي ۾ هڪ آزاد وطن وجود ۾ آيو. جڏهن سبز هلالي پرچم فضائن ۾ لهرائيندو آهي ته ان سان رڳو ڪپڙو نه لهرائيندو آهي، پر هڪ پوري قوم جي تاريخ، قربانيون، اميدون ۽ مستقبل به لهرائيندو آهي. اهو ئي پرچم اسان کي ياد ڏياري ٿو ته مختلف هجڻ باوجود اسان هڪ قوم آهيون.
پاڪستان جو قيام هڪ ڊگهي سياسي ۽ جمهوري جدوجهد جو نتيجو هو. برصغير جي مسلمانن هڪ اهڙي خطي جو خواب ڏٺو، جتي هو پنهنجي تهذيب، ثقافت، مذهبي آزادي ۽ اجتماعي سڃاڻپ مطابق زندگي گذاري سگهن. ان خواب کي حقيقت بڻائڻ لاءِ قائداعظم محمد علي جناح جي اڳواڻيءَ ۾ لکين ماڻهن جدوجهد ڪئي. تحريڪ آزاديءَ دوران بي شمار ماڻهن پنهنجا گهر بار ڇڏيا، هجرت جون تڪليفون برداشت ڪيون ۽ پنهنجي جانين جا نذرانا پيش ڪيا. آزاديءَ جو سفر آسان نه هو، ان جي راهه ۾ بي شمار مشڪلاتون ۽ قربانيون هيون.
جڏهن پاڪستان وجود ۾ آيو ته اها مڪمل طور تي تيار رياست نه هئي. وسيلا محدود هئا، ادارا شروعاتي مرحلي ۾ هئا، لکين مهاجرن کي آباد ڪرڻو هو ۽ نئين رياست کي پنهنجي پيرن تي بيهارڻو هو. پر قوم وٽ هڪ شيءِ موجود هئي، ۽ اها هئي عزم. اهو ئي عزم هو، جنهن پاڪستان کي شروعاتي ڏکيائين مان ڪڍيو ۽ اڳتي وڌڻ جو حوصلو ڏنو.
اڄ جڏهن اسان آزاديءَ جو جشن ملهائي رهيا آهيون ته اسان کي پاڻ کان اهو سوال ضرور ڪرڻ گهرجي ته آزادي اسان لاءِ ڇا معنيٰ رکي ٿي؟ ڇا آزادي رڳو گهرن، بازارن ۽ سرڪاري عمارتن تي جهنڊا لڳائڻ جو نالو آهي؟ ڇا آزادي رڳو قومي گيت ٻڌڻ، موٽر سائيڪلن تي جهنڊا لڳائڻ ۽ آتشبازي ڪرڻ تائين محدود آهي؟ يقيناً نه. آزادي هڪ وڏي نعمت هجڻ سان گڏ هڪ وڏي ذميواري به آهي.
هڪ آزاد ملڪ جو شهري هجڻ جو مطلب اهو آهي ته اسان پنهنجي وطن جي قانونن جو احترام ڪريون، پنهنجا فرض ايمانداريءَ سان ادا ڪريون، ٻين جي حقن جو خيال رکون ۽ ملڪ جي ترقيءَ لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪريون. جيڪڏهن اسان روڊ تي قانون ٽوڙيون، سرڪاري ملڪيت کي نقصان پهچايون، ٻين جا حق پامال ڪريون يا پنهنجي ذميواريءَ کان غفلت برتون ته رڳو جشن ملهائڻ سان اسان سٺا شهري نٿا بڻجي سگهون.
پاڪستان جي خوبصورتي ان جي ثقافتي ۽ لساني رنگارنگيءَ ۾ به آهي. سنڌ جي پنهنجي تاريخي سڃاڻپ ۽ ثقافت آهي، پنجاب پنهنجي روايتن ۽ تهذيب رکي ٿو، بلوچستان پنهنجي منفرد ثقافت ۽ روايتن جو امين آهي، خيبر پختونخوا پنهنجي بهادري ۽ مهمان نوازيءَ جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو، جڏهن ته گلگت بلتستان ۽ آزاد ڪشمير قدرتي حسن ۽ پنهنجي منفرد ثقافتي روايتن سان مالا مال آهن. مختلف ٻوليون ڳالهائڻ ۽ مختلف ثقافتن سان تعلق رکڻ باوجود اسان سڀ پاڪستاني آهيون.
هي ئي پاڪستان جي اصل طاقت آهي ته مختلف رنگ گڏجي هڪ خوبصورت تصوير ٺاهين ٿا. اسان کي پنهنجي علائقائي ۽ ثقافتي سڃاڻپ تي فخر ڪرڻ گهرجي، پر ان فخر کي قومي اتحاد جي راهه ۾ رڪاوٽ نه بڻجڻ گهرجي. سنڌي، پنجابي، بلوچي، پشتون، ڪشميري، گلگتي ۽ ٻيون سموريون سڃاڻپون پنهنجي جاءِ تي عزت لائق آهن، پر سڀ کان وڏي گڏيل سڃاڻپ پاڪستاني هجڻ آهي.
اڄ جي دور ۾ قومي اتحاد جي ضرورت اڳ کان وڌيڪ آهي. معاشرو سياسي، معاشي ۽ سماجي مسئلن کي منهن ڏئي سگهي ٿو، پر اسان کي اختلافن باوجود هڪ ٻئي جو احترام ڪرڻ سکڻو پوندو. سياسي جماعتون مختلف ٿي سگهن ٿيون، نظريا مختلف ٿي سگهن ٿا ۽ سياست ۾ اختلاف به جمهوريت جو حصو آهي، پر وطن جي سلامتي ۽ قومي مفاد سڀ کان مٿانهون هجڻ گهرجي.
اسان کي اها ڳالهه سمجهڻي پوندي ته ڪنهن سياسي اڳواڻ يا جماعت سان اختلاف، ملڪ سان اختلاف ناهي. سياسي اختلاف کي ذاتي دشمنيءَ ۾ تبديل ڪرڻ معاشري کي ڪمزور ڪري ٿو. اسان کي دليل سان اختلاف ڪرڻ گهرجي، هڪ ٻئي جي راءِ ٻڌڻ گهرجي ۽ پاڪستان جي وسيع تر مفاد کي سامهون رکڻ گهرجي.
پاڪستان جا نوجوان هن ملڪ جو سڀ کان قيمتي سرمايو آهن. اڄ جي نوجوان نسل جي هٿن ۾ موبائل فون ۽ جديد ٽيڪنالاجي موجود آهي. جيڪڏهن اها ٽيڪنالاجي تعليم، تحقيق، ڪاروبار ۽ مثبت سرگرمين لاءِ استعمال ڪئي وڃي ته نوجوان پاڪستان جي معيشت ۽ ترقيءَ ۾ انقلاب آڻي سگهن ٿا. اسان کي پنهنجي نوجوانن کي رڳو روزگار جي انتظار ۾ نه رکڻ گهرجي، پر کين هنر، تعليم ۽ موقعا فراهم ڪرڻ گهرجن ته جيئن اهي پاڻ به اڳتي وڌن ۽ ٻين لاءِ به رستا پيدا ڪن.
تعليم ڪنهن به قوم جي ترقيءَ جو بنياد هوندي آهي. جنهن قوم جا ٻار معياري تعليم حاصل ڪن ٿا، اها قوم دنيا ۾ پنهنجو مقام ٺاهي ٿي. پاڪستان ۾ تعليم جي شعبي ۾ وڌيڪ بهتريءَ جي ضرورت آهي. اسان کي اهڙي نظام جي ضرورت آهي، جيڪو رڳو ڊگريون نه ڏئي، پر نوجوانن ۾ سوچڻ، تحقيق ڪرڻ، سوال ڪرڻ ۽ مسئلا حل ڪرڻ جي صلاحيت به پيدا ڪري.
ساڳيءَ طرح صحت، روزگار، معيشت ۽ انصاف جي شعبن ۾ به بهتري ضروري آهي. هڪ مضبوط پاڪستان اهو هوندو، جتي عام شهري کي بنيادي سهولتون حاصل هجن، نوجوانن کي روزگار جا موقعا ملن، هاريءَ کي پنهنجي محنت جو مناسب معاوضو ملي، مزدور کي پنهنجا حق ملن ۽ غريب کي عزت سان زندگي گذارڻ جو موقعو حاصل هجي.
پاڪستان جون معاشي مشڪلاتون به اسان لاءِ هڪ وڏو امتحان آهن. مهانگائي عام ماڻهوءَ جي زندگيءَ کي متاثر ڪري ٿي، ڪاروباري طبقو مختلف مسئلن کي منهن ڏئي ٿو ۽ نوجوان روزگار جا موقعا ڳولين ٿا. اهڙين حالتن ۾ اسان کي مايوسي پکيڙڻ بدران مسئلن جو حل ڳولڻو پوندو. حڪومت، ادارا، ڪاروباري طبقو، دانشور، ميڊيا ۽ عام شهري جيڪڏهن پنهنجي پنهنجي ذميواري پوري ڪن ته مشڪلاتن کي گهٽ ڪري سگهجي ٿو.
جشن آزادي اسان کي اهو به ياد ڏياري ٿو ته پاڪستان رڳو حڪومت جو ملڪ ناهي، پر اسان سڀني جو وطن آهي. جيڪڏهن ملڪ ۾ صفائيءَ جو مسئلو آهي ته شهري به ذميوار آهن. جيڪڏهن ٽريفڪ جا قانون ٽوڙيا وڃن ٿا ته رڳو حڪومت کي ذميوار قرار نٿو ڏئي سگهجي. جيڪڏهن سرڪاري ادارن ۾ مسئلا آهن ته انهن جي سڌاري لاءِ اجتماعي ڪوشش ضروري آهي. هڪ ملڪ تڏهن ئي ترقي ڪندو آهي، جڏهن ان جا شهري پنهنجن حقن سان گڏ پنهنجن فرضن کي به اهميت ڏين.
اسان کي پنهنجي شهيدن کي به ياد رکڻ گهرجي، جن وطن لاءِ پنهنجي جانين جون قربانيون ڏنيون. انهن جون قربانيون اسان کي اهو پيغام ڏين ٿيون ته وطن جي حفاظت ۽ عزت رڳو سرحدن تي موجود سپاهيءَ جي ذميواري ناهي، پر هر شهري پنهنجي ڪردار ذريعي ملڪ جي خدمت ڪري سگهي ٿو. هڪ استاد تعليم ڏئي، هڪ ڊاڪٽر علاج ڪري، هڪ هاري فصل پوکي، هڪ مزدور محنت ڪري، هڪ صحافي ذميواريءَ سان قلم کڻي ۽ هڪ نوجوان پنهنجي صلاحيت استعمال ڪري پاڪستان جي خدمت ڪري سگهي ٿو.
آزاديءَ جو جشن ملهائيندي اسان کي پنهنجي ماحول جو به خيال رکڻ گهرجي. جشن جي نالي تي روڊن تي ڪچرو اڇلائڻ، خطرناڪ انداز ۾ گاڏي هلائڻ يا ٻين لاءِ مشڪلاتون پيدا ڪرڻ وطن سان محبت ناهي. حقيقي حب الوطني اها آهي ته اسان پنهنجي شهر، ڳوٺ، پاڙي ۽ گهٽيءَ کي صاف رکون، وڻ پوکيون، پاڻي ضايع نه ڪريون ۽ پنهنجي آس پاس رهندڙ ماڻهن لاءِ آساني پيدا ڪريون.
پاڪستان جي ترقيءَ جو رستو اتحاد، محنت، ايمانداري ۽ علم مان گذري ٿو. اسان کي پنهنجي نئين نسل کي اهڙو پاڪستان ڏيڻو آهي، جنهن تي هو فخر ڪري سگهي. اهڙو پاڪستان، جتي اختلاف هجي پر نفرت نه هجي، سياست هجي پر دشمني نه هجي، تنقيد هجي پر ڪردار ڪشي نه هجي، ترقي هجي پر ڪمزور طبقو پوئتي نه رهجي وڃي.
اڄ جڏهن سبز هلالي پرچم اسان جي گهرن، بازارن ۽ ادارن تي لهرائي رهيو آهي ته اسان کي ان پرچم جي تقدس ۽ پيغام کي سمجهڻ جي ضرورت آهي. هي پرچم اسان کي اتحاد جو درس ڏئي ٿو. ان جو سائو رنگ اميد ۽ خوشحاليءَ جو پيغام ڏئي ٿو، جڏهن ته اڇو رنگ اقليتن سميت معاشري جي سمورن طبقن جي احترام ۽ امن جي علامت آهي. هلال ترقيءَ ڏانهن وڌڻ جو پيغام ڏئي ٿو ۽ تارو روشني، علم ۽ رهنمائيءَ جي علامت بڻجي اسان جي سامهون اچي ٿو.
تنهنڪري هن جشن آزاديءَ تي رڳو نعرا هڻڻ بدران اسان کي پنهنجي دل ۾ هڪ عهد به ڪرڻ گهرجي. اسان پاڪستان کي پنهنجي ذات کان مٿانهون رکنداسين. اسان نفرت بدران محبت پکيڙينداسين. اسان ڪوڙ، بدعنواني ۽ ناانصافيءَ خلاف آواز اٿارينداسين. اسان پنهنجي ٻارن کي تعليم ڏينداسين. اسان قانون جو احترام ڪنداسين ۽ پنهنجي وطن جي ترقيءَ ۾ پنهنجو حصو وجهنداسين.
اسان کي ياد رکڻو پوندو ته پاڪستان جي مضبوطي رڳو ان جي فوج، معيشت يا جاگرافيءَ ۾ ناهي، پر ان جي عوام جي اتحاد ۾ آهي. جڏهن قوم هڪ مقصد لاءِ متحد ٿي وڃي ته مشڪلاتون ان جو رستو روڪي نٿيون سگهن.
اڄ 14 آگسٽ جي موقعي تي اسان کي پنهنجي بزرگن جي قربانين کي سلام پيش ڪندي مستقبل جو سفر نئين عزم سان شروع ڪرڻو پوندو. ماضي اسان جي طاقت آهي، حال اسان جي ذميواري آهي ۽ مستقبل اسان جي ايندڙ نسلن جي امانت آهي.
اچو ته عهد ڪريون ته اسان پنهنجن اختلافن کي قومي اتحاد جي راهه ۾ رڪاوٽ بڻجڻ نه ڏينداسين. اسان پنهنجي علائقائي، لساني ۽ سياسي سڃاڻپن جو احترام ڪندي پاڪستاني سڃاڻپ کي سڀ کان مضبوط بڻائينداسين.
ڇو ته اسان جون ٻوليون مختلف ٿي سگهن ٿيون، اسان جون ثقافتون مختلف ٿي سگهن ٿيون، اسان جي سياسي سوچ مختلف ٿي سگهي ٿي، پر اسان جو وطن هڪ آهي، اسان جي سڃاڻپ هڪ آهي ۽ اسان جي منزل هڪ آهي.
