غلام مصطفيٰ جمالي
بلوچستان هڪ ڀيرو ٻيهر قومي توجهه جو مرڪز بڻيل آهي، جتي سيڪيورٽي فورسن پاران جاري آپريشن شعبان دوران مختلف ڪاررواين جون خبرون سامهون اچي رهيون آهن. سرڪاري ذريعن موجب ڪيترائي دهشتگرد مارجي چڪا آهن ۽ آپريشن جو بنيادي مقصد علائقي ۾ رياست جي عملداري کي وڌيڪ مضبوط بڻائڻ ۽ شهرين جي جان ۽ مال جي تحفظ کي يقيني بڻائڻ آهي. ٻئي پاسي اهڙيون ڪارروايون هميشه اهو سوال به اٿارينديون آهن ته ڇا رڳو فوجي قدم ئي پائيدار امن لاءِ ڪافي آهن يا ان سان گڏ سياسي استحڪام، معاشي ترقي، مقامي آبادي جو اعتماد، معياري تعليم، روزگار جا وسيع موقعا ۽ مؤثر حڪمراني به ساڳي اهميت رکن ٿا.
بلوچستان پاڪستان جو رقبي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو صوبو آهي، جنهن جي جاگرافيائي اهميت، قدرتي وسيلن جي فراواني ۽ سرحدي حيثيت ان کي قومي سلامتي ۽ معاشي ترقي جي حوالي سان انتهائي اهم بڻائي ٿي. ان ڪري صوبي ۾ امن امان جي صورتحال رڳو هڪ علائقائي مسئلو نه، پر قومي مفاد جو اهم معاملو آهي. ماهرن جو خيال آهي ته دهشتگردي ۽ انتهاپسندي کي ختم ڪرڻ لاءِ سيڪيورٽي ڪاررواين سان گڏ سماجي، معاشي ۽ سياسي قدمن تي به برابر ڌيان ڏيڻ ضروري هوندو آهي، تڏهن ئي پائيدار امن قائم ٿي سگهي ٿو.
رياست جي سڀ کان اهم ذميواري پنهنجي شهرين جي جان، مال ۽ عزت جي حفاظت ڪرڻ آهي. جڏهن دهشتگرد گروهه پوليس چوڪين، سرڪاري ادارن، عوامي هنڌن يا بيگناهه شهرين کي نشانو بڻائين ٿا ته رياست لاءِ قانون موجب ڪارروائي ڪرڻ لازمي بڻجي وڃي ٿو. انهيءَ تناظر ۾ آپريشن شعبان کي به ڏٺو پيو وڃي، جنهن جو مقصد دهشتگرد عنصرن جي نيٽ ورڪ کي ڪمزور ڪرڻ ۽ بلوچستان ۾ امن جي بحالي کي يقيني بڻائڻ آهي. گذريل ڪيترن ئي سالن دوران پاڪستان جي سيڪيورٽي ادارن دهشتگردي خلاف ڪامياب ڪارروايون ڪيون آهن، پر وقت سان گڏ دهشتگرد گروهن پنهنجون حڪمت عمليون تبديل ڪري وري منظم ٿيڻ جون ڪوششون ڪيون آهن، جنهن سبب قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کي هر وقت چوڪس رهڻو پوي ٿو.
بلوچستان رڳو قدرتي وسيلن سان مالامال ناهي، پر پاڪستان جي دفاعي ۽ معاشي حڪمت عملي ۾ به مرڪزي حيثيت رکي ٿو. معدني ذخيرا، گوادر بندرگاهه، ڊگهي سامونڊي پٽي ۽ علائقائي واپاري رستن سان ويجهڙائپ هن صوبي جي اهميت کي وڌيڪ وڌائين ٿا. اهڙي صورتحال ۾ ملڪ دشمن قوتون ۽ دهشتگرد تنظيمون اڪثر اهڙيون ڪارروايون ڪن ٿيون جن جو مقصد رڳو امن امان کي خراب ڪرڻ نه، پر پاڪستان جي ترقياتي منصوبن ۽ معاشي مستقبل کي به متاثر ڪرڻ هوندو آهي.
پر دنيا جا تجربا اهو به ٻڌائين ٿا ته مستقل امن رڳو هٿيارن جي زور تي قائم نٿو رهي سگهي. جڏهن سيڪيورٽي قدمن سان گڏ تعليم، صحت، روزگار، انصاف، ترقياتي منصوبن ۽ مقامي آبادي جي ڀرپور شموليت کي يقيني بڻايو وڃي ٿو، تڏهن امن جون پاڙون وڌيڪ مضبوط ٿين ٿيون. جيڪڏهن بلوچستان جي نوجوانن کي معياري تعليم، فني تربيت، جديد مهارتون ۽ باعزت روزگار جا موقعا فراهم ڪيا وڃن ته انتهاپسند عنصرن لاءِ کين گمراهه ڪرڻ ڏکيو ٿي پوندو.
بلوچستان جا اڪثر ماڻهو امن، ترقي ۽ خوشحالي جا خواهشمند آهن. هو چاهين ٿا ته سندن ٻارن کي سٺي تعليم ملي، اسپتالن ۾ بهتر علاج موجود هجي، روڊ، پاڻي، بجلي ۽ ٻين بنيادي سهولتن ۾ بهتري اچي ۽ صوبي جي قدرتي وسيلن مان سڀ کان پهرين فائدو مقامي ماڻهن کي ملي. جڏهن عوام کي پنهنجي مستقبل بابت اعتماد حاصل ٿيندو ته هو رياست سان وڌيڪ مضبوط نموني گڏ بيهندا ۽ دهشتگردي خلاف جدوجهد ۾ اهم ساٿي ثابت ٿيندا.
دهشتگردي خلاف جنگ رڳو ميدانن ۾ نه وڙهي ويندي آهي، پر اسڪولن، يونيورسٽين، عدالتن، ميڊيا، مسجدن ۽ سماج جي هر شعبي ۾ به وڙهي ويندي آهي. انتهاپسند سوچ جو مقابلو تعليم، دليل، برداشت، قانون جي حڪمراني ۽ قومي يڪجهتي ذريعي ئي ڪري سگهجي ٿو. انهيءَ لاءِ ضروري آهي ته رياستي ادارن سان گڏ سياسي قيادت، مذهبي عالمن، استادن، صحافين، دانشورن ۽ سول سوسائٽي جا نمائندا به پنهنجو ڪردار ذميواري سان ادا ڪن، جيئن نوجوان نسل کي نفرت بدران امن، تعمير ۽ ترقي جو رستو اختيار ڪرڻ جي ترغيب ملي.بلوچستان ۾ مستقل امن جو قيام رڳو هڪ صوبي جو معاملو ناهي، پر اهو سڄي پاڪستان جي مستقبل سان لاڳاپيل آهي. جيڪڏهن هن خطي ۾ امن ۽ استحڪام قائم ٿيندو ته نه رڳو مقامي ماڻهن جي زندگي بهتر ٿيندي، پر ملڪ جي معيشت، واپار، سيڙپڪاري ۽ علائقائي رابطن کي به نئين سگهه ملندي. انهيءَ ڪري هر دهشتگرد حملو رڳو چند ماڻهن تي حملو نه، پر پاڪستان جي معاشي مستقبل ۽ قومي استحڪام تي به وار سمجهيو وڃي ٿو.
گذريل ڪجهه سالن دوران حڪومت بلوچستان ۾ شاهراهن، تعليمي ادارن، صحت جي مرڪزن، مواصلاتي نظام ۽ ٻين ترقياتي منصوبن تي ڪم ڪيو آهي، پر زميني حقيقتون ٻڌائين ٿيون ته اڃا به گهڻو ڪجهه ڪرڻ جي ضرورت آهي. صوبي جي ڏورانهن علائقن ۾ صاف پاڻي، بجلي، معياري تعليم، صحت ۽ روزگار جهڙين بنيادي سهولتن کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. جڏهن ترقي جا فائدا عام ماڻهو تائين پهچندا ته عوام ۽ رياست جي وچ ۾ اعتماد جو رشتو وڌيڪ مضبوط ٿيندو.
ان سان گڏ سياسي ڳالهه ٻولهه به انتهائي اهميت رکي ٿي. جمهوري معاشرن ۾ اختلافن جو حل آئين، قانون ۽ سياسي عمل ذريعي ڳوليو ويندو آهي. جتي به عوام جا جائز مطالبا موجود هجن، انهن کي قانوني ۽ آئيني دائري اندر رهي ٻڌڻ ۽ حل ڪرڻ رياست جي ذميواري آهي. اهڙي طرزِ عمل سان قومي يڪجهتي کي هٿي ملي ٿي ۽ منفي عنصرن کي عوام ۾ اثر پيدا ڪرڻ جا موقعا گهٽ ملن ٿا.
ساڳئي وقت اهو به ضروري آهي ته دهشتگردي ۽ جائز سياسي اختلاف جي وچ ۾ واضح فرق برقرار رکيو وڃي. پرامن سياسي جدوجهد هر شهري جو آئيني حق آهي، پر بيگناهه شهرين، مزدورن، استادن، ڊاڪٽرن، شاگردن، پوليس اهلڪارن يا سيڪيورٽي فورسن کي نشانو بڻائڻ ڪنهن به صورت ۾ جائز قرار نٿو ڏئي سگهجي. اهڙا عمل نه رڳو قانون جي خلاف آهن، پر انساني قدرن جي به کليل ڀڃڪڙي آهن.
پاڪستان جي سيڪيورٽي فورسن، پوليس، فرنٽيئر ڪور ۽ ٻين قانون لاڳو ڪندڙ ادارن دهشتگردي خلاف جدوجهد ۾ وڏيون قربانيون ڏنيون آهن. هزارين اهلڪارن پنهنجي جانين جا نذرانا ڏئي ملڪ جي امن جو دفاع ڪيو آهي. انهن قربانين جو تقاضو آهي ته پوري قوم دهشتگردي جي خلاف متحد رهي ۽ هر اهڙي سوچ کي رد ڪري، جيڪا تشدد، نفرت ۽ انتشار کي هٿي ڏئي.
افواهن، غير تصديق ٿيل اطلاعن ۽ وڌاءُ چڙهاءُ کان پاسو ڪيو وڃي ۽ رڳو مستند معلومات ئي عوام تائين پهچائي وڃي. اهڙيءَ طرح سماجي رابطن جي ذريعن استعمال ڪندڙن کي به اهو احساس هئڻ گهرجي ته هڪ غلط خبر يا غير ذميواراڻو تبصرو قومي مفاد کي نقصان پهچائي سگهي ٿو.
بلوچستان جي نوجوان نسل پاڪستان جو قيمتي سرمايو آهي. جيڪڏهن انهن کي بهتر تعليمي موقعا، فني تربيت، جديد ٽيڪنالاجي، راندين جون سهولتون ۽ روزگار جا وسيع موقعا فراهم ڪيا وڃن ته هو نه رڳو پنهنجي خاندانن، پر سڄي ملڪ جي ترقي ۾ به اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. اهي ئي نوجوان مستقبل ۾ بلوچستان کي امن، ترقي ۽ خوشحالي جي نون منزلن تائين وٺي وڃي سگهن ٿا.
آپريشن شعبان کي به انهيءَ وسيع تناظر ۾ ڏسڻ جي ضرورت آهي. جيڪڏهن ان جي نتيجي ۾ دهشتگردن جا نيٽ ورڪ ڪمزور ٿين، شهري پاڻ کي وڌيڪ محفوظ محسوس ڪن ۽ رياست جي عملداري وڌيڪ مضبوط ٿئي ته اها يقيناً هڪ اهم اڳڀرائي هوندي. تنهن هوندي به، ان ڪاميابي کي مستقل بڻائڻ لاءِ ضروري آهي ته سيڪيورٽي قدمن سان گڏ سياسي بصيرت، معاشي ترقي، سماجي انصاف، عوامي اعتماد ۽ مؤثر حڪمراني کي به هڪجهڙي اهميت ڏني وڃي.
پاڪستان هن وقت اهڙي مرحلي مان گذري رهيو آهي، جتي قومي اتحاد، آئين جي بالادستي، قانون جي حڪمراني ۽ عوامي شموليت اڳ کان به وڌيڪ اهم بڻجي چڪي آهي. دهشتگردي خلاف جنگ رڳو هٿيارن سان نه، پر تعليم، انصاف، ترقي، رواداري ۽ قومي يڪجهتي سان به کٽي ويندي آهي. جيڪڏهن رياست، عوام ۽ سڀئي قومي ادارا گڏيل مقصد تحت اڳتي وڌن ته اهو ڏينهن پري ناهي، جڏهن بلوچستان امن، استحڪام ۽ ترقي جي علامت بڻجي سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ٿيندڙ ڪوششن کي ملڪ جي بهتر مستقبل ڏانهن اهم قدم طور ياد ڪيو ويندو.
