غلام مصطفيٰ جمالي
آمريڪا جي سياست ۾ وچ مدي وارين چونڊن هڪ ڀيرو ٻيهر اقتدار، جمهوريت ۽ حڪومتي احتساب بابت نئين بحث کي جنم ڏئي ڇڏيو آهي. صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي ريپبلڪن پارٽيءَ کي چونڊن ۾ نقصان پهچڻ کانپوءِ هاڻي سڀ کان وڏو سوال اهو اڀري رهيو آهي ته ڇا آمريڪي ڪانگريس ۾ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اڪثريت ٽرمپ خلاف مواخذي جي راهه هموار ڪندي؟ ڇا وائيٽ هائوس ۾ ويٺل صدر کي پنهنجي صدارتي مدي دوران هڪ نئين آئيني امتحان کي منهن ڏيڻو پوندو؟ ۽ ڇا آمريڪي سياست ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر اها تاريخ ورجائبي، جنهن ۾ ٽرمپ اڳ به ٻه ڀيرا مواخذي جي ڪارروائي کي منهن ڏئي چڪو آهي؟
آمريڪا ۾ وچ مدي واريون چونڊون صدر جي حڪومت لاءِ هڪ اهم امتحان سمجهيون وينديون آهن. انهن چونڊن ۾ عوام صدر کي نه پر ڪانگريس جا ميمبر ۽ سينيٽر چونڊيندو آهي. تنهن هوندي به چونڊن جا نتيجا صدر جي پاليسين، حڪومتي ڪارڪردگي ۽ عوامي مقبوليت بابت اهم اشارو ڏيندا آهن. جڏهن صدر جي پارٽي ڪانگريس ۾ پنهنجي اڪثريت وڃائي ويهندي آهي ته وائيٽ هائوس لاءِ قانون سازي، بجيٽ جي منظوري ۽ حڪومتي فيصلن تي عمل ڪرائڻ ڏکيو ٿي پوندو آهي. ان ڪري وچ مدي وارين چونڊن ۾ شڪست کي رڳو ڪجهه سيٽن جو نقصان نه پر حڪومتي طاقت جي توازن ۾ تبديلي سمجهيو ويندو آهي.
ڊونلڊ ٽرمپ جي سياست هميشه سخت سياسي موقفن ۽ مختلف تڪرارن جي چوڌاري گهمندي رهي آهي. سندس چونڊ مهم ۾ آمريڪا کي ٻيهر طاقتور بڻائڻ، سرحدن جي حفاظت ڪرڻ، پرڏيهي واپار ۾ آمريڪي مفادن جو تحفظ ڪرڻ ۽ عالمي سطح تي آمريڪا جو اثر وڌائڻ وارا واعدا نمايان رهيا آهن. پر حڪومت هلائڻ ۽ چونڊ مهم دوران واعدا ڪرڻ ۾ وڏو فرق هوندو آهي. اقتدار ۾ اچڻ کانپوءِ هر فيصلي جا معاشي، سفارتي ۽ ملڪي اثر سامهون ايندا آهن. مهانگائي، روزگار، پرڏيهي شهرين بابت پاليسي، واپاري محصول ۽ عالمي لاڳاپا اهڙا معاملا آهن، جن تي آمريڪي عوام ۽ سياسي پارٽين ۾ مختلف رايا موجود آهن.
ٽرمپ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج اهو هوندو ته ڪانگريس ۾ مخالف پارٽيءَ جي اڪثريت صدر جي فيصلن تي سخت نگراني ڪري سگهي ٿي. ڊيموڪريٽس سرڪاري ادارن کان رڪارڊ طلب ڪري سگهن ٿا، حڪومتي عملدارن کي سوالن جا جواب ڏيڻ لاءِ گهرائي سگهن ٿا ۽ انتظاميا جي مختلف فيصلن بابت جاچ ڪرائي سگهن ٿا. جيڪڏهن ڪنهن معاملي ۾ قانون جي ڀڃڪڙي يا اختيارن جي ناجائز استعمال جا ثبوت سامهون اچن ٿا ته انهن جي بنياد تي آئيني ڪارروائي جو مطالبو به ٿي سگهي ٿو. اهڙي صورتحال ٽرمپ انتظاميا لاءِ هڪ وڏو سياسي ۽ انتظامي امتحان بڻجي سگهي ٿي.
هتي اهو سمجهڻ ضروري آهي ته آمريڪي آئين ۾ صدر جي مواخذي جو طريقو واضح طور موجود آهي. صدر خلاف مواخذي جي ڪارروائي ايوانِ نمائندگان مان شروع ٿيندي آهي. جيڪڏهن ايوان جا اڪثريتي ميمبر مواخذي جي حق ۾ ووٽ ڏين ٿا ته صدر خلاف الزام منظور ٿي ويندا آهن. ان کانپوءِ معاملو سينيٽ ڏانهن ويندو آهي، جتي ڪيس جي ٻڌڻي ٿيندي آهي. صدر کي عهدي تان هٽائڻ لاءِ سينيٽ ۾ موجود ميمبرن جي ٻن ڀاڱي ٽن اڪثريت گهربل هوندي آهي. تنهن ڪري مواخذي جي منظوري ۽ صدر کي عهدي تان هٽائڻ ٻه الڳ آئيني مرحلا آهن. رڳو ڪانگريس ۾ مخالف پارٽيءَ جي اڪثريت ٿيڻ سان صدر پاڻمرادو اقتدار کان محروم نٿو ٿي سگهي.
ڊونلڊ ٽرمپ هن معاملي ۾ اڳ ئي آمريڪي سياسي تاريخ جو هڪ اهم ڪردار بڻجي چڪو آهي، ڇاڪاڻ ته سندس پهرئين صدارتي دور ۾ ٻه ڀيرا مواخذي جي ڪارروائي ٿي هئي. 2019ع ۾ يوڪرين سان لاڳاپيل معاملي تي مٿس اختيارن جي ناجائز استعمال ۽ ڪانگريس جي ڪارروائي ۾ رنڊڪ وجهڻ جا الزام لڳايا ويا هئا. ٻيهر جنوري 2021ع ۾ آمريڪي ڪانگريس جي عمارت تي حملي کانپوءِ سندس خلاف مواخذي جي منظوري ڏني وئي هئي. پر ٻنهي ڀيرن سينيٽ ۾ کيس عهدي تان هٽائڻ لاءِ گهربل ٻن ڀاڱي ٽن اڪثريت حاصل نه ٿي سگهي. انهيءَ تاريخي پس منظر سبب موجوده صورتحال ۾ مواخذي بابت بحث وڌيڪ اهميت اختيار ڪري ويو آهي.
هاڻوڪي چونڊن کانپوءِ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ لاءِ اهم ڳالهه اها هوندي ته اها پنهنجي حاصل ڪيل اڪثريت کي ڪهڙي نموني استعمال ڪري ٿي. جيڪڏهن ڊيموڪريٽس رڳو سياسي مخالفت تائين محدود رهن ٿا ته حڪومت ۽ ڪانگريس وچ ۾ اختلاف جاري رهندا، پر جيڪڏهن ڪنهن معاملي ۾ سنگين ثبوت سامهون اچن ٿا ته مواخذي بابت بحث عملي ڪارروائي ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو. ٻئي طرف ريپبلڪن اڳواڻ اهو موقف اختيار ڪري سگهن ٿا ته چونڊن ۾ ڪاميابي کي سياسي انتقام جو ذريعو نه بڻايو وڃي. اهڙي صورتحال ۾ ٻنهي پارٽين وچ ۾ سياسي ڇڪتاڻ وڌڻ جا امڪان موجود آهن.
آمريڪي معيشت به هن سياسي تبديليءَ کان متاثر ٿي سگهي ٿي. جيڪڏهن وائيٽ هائوس ۽ ڪانگريس وچ ۾ بجيٽ، ٽيڪس، سرڪاري خرچن ۽ قرضن جي حد بابت اختلاف وڌن ٿا ته حڪومتي نظام ۾ رنڊڪ پيدا ٿي سگهي ٿي. سيڙپڪار به سياسي غيريقيني صورتحال تي نظر رکندا. آمريڪا دنيا جي وڏين معاشي طاقتن مان هڪ آهي، تنهن ڪري اتي پيدا ٿيندڙ سياسي بيچيني جا اثر عالمي واپار، ڊالر، سيڙپڪاري ۽ مارڪيٽن تائين پهچي سگهن ٿا.
پرڏيهي پاليسيءَ جي حوالي سان به ٽرمپ لاءِ نئين ڪانگريس هڪ اهم چئلينج هوندي. ايران سان ڇڪتاڻ، وچ اوڀر ۾ امن، اسرائيل سان لاڳاپا، يوڪرين جي جنگ ۽ چين سان واپاري مقابلي جهڙن معاملن تي ڪانگريس ۾ سخت بحث ٿي سگهي ٿو. صدر وٽ پرڏيهي پاليسي ۽ فوجي معاملن ۾ وسيع اختيار آهن، پر جنگي خرچن ۽ ٻين قانونن جي منظوريءَ لاءِ ڪانگريس جو ڪردار به بنيادي اهميت رکي ٿو. جيڪڏهن ٻنهي پارٽين وچ ۾ اختلاف وڌن ٿا ته آمريڪا جي عالمي فيصلن تي به سياسي دٻاءُ وڌي سگهي ٿو.
پاڪستان لاءِ به آمريڪي چونڊن جي اها تبديلي اهميت رکي ٿي. پاڪستان ۽ آمريڪا جا لاڳاپا ڪنهن هڪ صدر يا سياسي پارٽيءَ تائين محدود نه هجڻ گهرجن. ٻنهي ملڪن وچ ۾ سفارتي لاڳاپا، واپار، سيڙپڪاري، دفاعي سهڪار، توانائي ۽ علائقائي امن جا معاملا قومي مفادن جي بنياد تي اڳتي وڌڻ گهرجن. پاڪستان کي آمريڪا جي اندروني سياست ۾ ڪنهن هڪ پارٽيءَ جي ڪاميابي يا ناڪاميءَ بدران پنهنجي قومي مفادن ۽ مضبوط سفارتي لاڳاپن کي اهميت ڏيڻ گهرجي. واشنگٽن ۾ سياسي قيادت تبديل ٿئي يا ڪانگريس ۾ اڪثريت جو توازن بدلجي، پاڪستان لاءِ ضروري آهي ته هو پنهنجا پرڏيهي لاڳاپا مستقل ۽ متوازن بنيادن تي قائم رکي.
هاڻي سڀ کان وڏو سوال اهو آهي ته ڇا ٽرمپ جو ٽيون ڀيرو مواخذو ٿيندو؟ ان جو حتمي جواب هن وقت ڏيڻ ممڪن ناهي. ڊيموڪريٽس وٽ ايوانِ نمائندگان ۾ مواخذي جي ڪارروائي شروع ڪرڻ جي سياسي طاقت موجود آهي، پر صدر کي عهدي تان هٽائڻ لاءِ سينيٽ ۾ ٻن ڀاڱي ٽن ووٽن جي ضرورت پوندي. ان کانسواءِ مواخذي لاءِ قانوني بنياد ۽ قابلِ قبول ثبوت به ضروري آهن. اهو به ممڪن آهي ته ڊيموڪريٽس فوري طور مواخذي بدران جاچ، ٻڌڻين ۽ قانون سازيءَ ذريعي ٽرمپ حڪومت تي دٻاءُ برقرار رکن.
آمريڪي عوام وچ مدي وارين چونڊن ۾ پنهنجي ووٽ ذريعي ڪانگريس جو سياسي توازن تبديل ڪيو آهي. جمهوريت ۾ چونڊون رڳو حڪومت ٺاهڻ جو ذريعو ناهن، پر حڪمرانن جي ڪارڪردگيءَ جو احتساب ڪرڻ جو اهم رستو به آهن. جيڪڏهن عوام ڪنهن حڪومت جي پاليسين مان مطمئن نه هجي ته ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي راءِ جو اظهار ڪري سگهي ٿو. اهڙيءَ طرح ڪانگريس کي به آئيني حدن اندر رهي حڪومت کان سوال ڪرڻ ۽ ان جي فيصلن جي نگراني ڪرڻ جو اختيار حاصل آهي.
ڊونلڊ ٽرمپ جي سامهون هاڻي پنهنجي صدارتي مدي جي باقي عرصي ۾ هڪ مختلف سياسي صورتحال هوندي. کيس مخالف پارٽيءَ جي اڪثريت واري ڪانگريس سان گڏجي حڪومتي معاملا هلائڻا پوندا. بجيٽ، قانون سازي، سرڪاري مقررين ۽ پرڏيهي پاليسيءَ جي معاملن ۾ کيس ڊيموڪريٽس سان ڳالهين جي ضرورت پئجي سگهي ٿي. ٻئي طرف ڊيموڪريٽس لاءِ به اهو هڪ امتحان هوندو ته اهي پنهنجي چونڊ ڪاميابيءَ کي عوامي مسئلن جي حل ۽ آئيني نگرانيءَ لاءِ ڪهڙي نموني استعمال ڪن ٿا.
آخرڪار اهو چوڻ درست ٿيندو ته وچ مدي وارين چونڊن ۾ شڪست ٽرمپ جي سياسي مشڪلاتن ۾ اضافو ضرور ڪيو آهي، پر سندس صدارت جو خاتمو اڃا ڪو طئي ٿيل نتيجو ناهي. مواخذي جو امڪان پنهنجي جاءِ تي موجود آهي، پر ان جو فيصلو سياسي نعرن سان نه، پر ثبوتن، آئيني طريقيڪار ۽ ڪانگريس جي ووٽن سان ٿيندو. آمريڪي سياست هڪ نئين مرحلي ۾ داخل ٿي چڪي آهي، جتي وائيٽ هائوس ۽ ڪانگريس وچ ۾ طاقت جو توازن، عوامي مسئلا ۽ آئيني ادارن جو ڪردار اهم هوندو. هاڻي دنيا جون نظرون ان ڳالهه تي آهن ته ڊونلڊ ٽرمپ هن نئين سياسي صورتحال کي ڪيئن منهن ڏئي ٿو ۽ ڇا هو پنهنجي صدارتي مدي جو باقي عرصو سياسي مفاهمت سان گذاري ٿو يا آمريڪا هڪ ڊگهي آئيني ۽ سياسي ڇڪتاڻ ڏانهن وڌي ٿو..؟
