اعجاز ممنائي
پاڪستان جي سياست ۾ پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ (ن) وچ ۾ اتحاد بظاهر قائم آهي، پر اندروني اختلاف وقت بوقت سامهون ايندا رهندا آهن. سياسي جماعتن جي بيانن، آئيني ترميمن، مخصوص سيٽن، صوبائي حقن ۽ وفاقي حڪومت جي فيصلن تي اختلافن تازو ئي هن اتحاد ۾ ڇڪتاڻ پيدا ڪري ڇڏي هئي.اهڙي پس منظر ۾ جڏهن بلاول ڀٽو زرداري جي تازو بيانن سياسي ماحول کي وڌيڪ گرم ڪيو ته صدر آصف علي زرداري جي ڪردار کي اهميت حاصل ٿي وئي. سياسي تجزيه نگارن موجب صدر زرداري حڪومت ۽ بلاول ڀٽو وچ ۾ وڌندڙ تلخي کي گهٽائڻ لاءِ ڪردار ادا ڪيو ۽ هڪ طرح سان ٻنهي وچ ۾ “سيز فائر” ڪرائي ڇڏيو.
هتي سيز فائر مان مراد جنگبندي ناهي، پر سياسي محاذ آرائي ۾ وقفو ۽ بيانن جي جنگ کي روڪڻ آهي. حڪومت ۽ پيپلز پارٽي وچ ۾ اختلافن جون ڪيتريون ئي وجوهون سامهون آيون. سڀ کان پهريون آئيني ترميمن جو معاملو هو. پيپلز پارٽي جو موقف هو ته آئين ۾ تبديلي اتفاق راءِ سان ٿيڻ گهرجي، جڏهن ته حڪومت کي جلد بازي ۽ هڪطرفي روش تي تنقيد جو منهن ڏسڻو پيو. ٻيو وڏو مسئلو مخصوص سيٽن جو هو. بلاول ڀٽو اپوزيشن جي مخصوص سيٽن جي واپسي جو مطالبو ڪيو، جنهن کي حڪومتي حلقن ۾ پيپلز پارٽي جي پاليسي ۾ تبديلي طور ڏٺو ويو.ٽيون مسئلو سنڌ جي سياست سان جڙيل هو. بلاول ڀٽو سنڌ جي ممڪنه تقسيم ۽ نون صوبن جي معاملي تي سخت موقف اختيار ڪيو. هن چيو ته سنڌ کي زبردستي تقسيم نٿو ڪري سگهجي ۽ ان معاملي تي صوبي جي عوام ۽ سنڌ اسيمبلي جي راءِ کي مقدم رکڻو پوندو.انهن بيانن کانپوءِ حڪومت طرفان ردعمل آيو. وفاقي وزير اطلاعات عطا تارڙ چيو ته هڪ طرف حڪومت سان گڏ رهڻ ۽ ٻئي طرف اپوزيشن جهڙو ڪردار ادا ڪرڻ تضاد آهي. هن بيان پيپلز پارٽي ۽ حڪومت وچ ۾ فاصلا وڌيڪ وڌائي ڇڏيا.
بلاول ڀٽو زرداري ڪراچي پريس ڪلب ۾ خطاب ڪندي اهڙا بيان ڏنا جن سياسي حلقن کي حيران ڪري ڇڏيو. هن عمران خان کي “سياسي قيدي” قرار ڏنو ۽ چيو ته پي ٽي آءِ کانسواءِ ملڪ نٿو هلي سگهي. هن حڪومت کان مطالبو ڪيو ته هو عمران خان ۽ پي ٽي آءِ جو اعتماد بحال ڪري.بلاول اهو به چيو ته نظام پاڻمرادو تباهه ناهي ٿيو، پر ان کي جاڻي واڻي تباهه ڪيو ويو آهي. هن پارليمان، اليڪشن ڪميشن، عدليه ۽ ميڊيا تي عوامي اعتماد بحال ڪرڻ لاءِ سياسي ري سيٽ جو مطالبو ڪيو.هي موقف ان ڪري اهم سمجهيو ويو ته بلاول اڳ عمران خان تي سخت تنقيد ڪندا رهيا آهن. اوچتو هن لهجي ۾ نرمي ۽ سياسي حقيقت کي تسليم ڪرڻ واري ڳالهه ڪيترائي سوال پيدا ڪيا.
صدر آصف علي زرداري کي پاڪستان جي سياست ۾ مفاهمت ۽ سياسي جوڙ توڙ جو ماهر سمجهيو ويندو آهي. هو ڊگهي عرصي کان مختلف جماعتن ۽ ادارن وچ ۾ رابطن ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا آيا آهن.جڏهن حڪومت ۽ بلاول وچ ۾ بيانن جي جنگ وڌڻ لڳي ته صدر زرداري ٻنهي ڌرين کي پوئتي هٽڻ ۽ معاملن کي ڳالهين سان حل ڪرڻ جو پيغام ڏنو. سندس مداخلت کانپوءِ حڪومت طرفان سخت بيانن ۾ گهٽتائي آئي ۽ پيپلز پارٽي به پنهنجي موقف کي وڌيڪ جارحاڻي انداز ۾ ورجائڻ گهٽائي ڇڏيو.صدر زرداري لاءِ هي صورتحال خاص طور تي اهم هئي، ڇاڪاڻ ته هڪ طرف سندس پٽ بلاول ڀٽو کليل نموني حڪومت تي تنقيد ڪري رهيا هئا، جڏهن ته ٻئي طرف پيپلز پارٽي حڪومتي اتحاد جو حصو به هئي. جيڪڏهن اختلاف وڌيڪ وڌن ها ته اتحاد ٽٽڻ جو خطرو پيدا ٿي سگهيو پئي. حڪومت ۽ پيپلز پارٽي ٻنهي لاءِ هي ڇڪتاڻ نقصانڪار ثابت ٿي سگهي پئي. حڪومت کي پارليمان ۾ قانونسازي لاءِ پيپلز پارٽي جي حمايت گهربل آهي. آئيني ترميمن ۽ اهم فيصلن ۾ پيپلز پارٽي جو ڪردار اهم آهي. جيڪڏهن هي اتحاد ڪمزور ٿئي ها ته حڪومت لاءِ مشڪلاتون وڌي سگهن پيون.
ٻئي طرف پيپلز پارٽي لاءِ به حڪومت کان مڪمل عليحدگي آسان ناهي. سنڌ ۾ پيپلز پارٽي جي حڪومت آهي ۽ وفاق ۾ سندس اتحاد سان ڪيترائي سياسي ۽ انتظامي فائدا جڙيل آهن. ان ڪري بلاول جي تنقيد جي باوجود پيپلز پارٽي فوري طور تي حڪومت کان الڳ ٿيڻ نٿي چاهي.صدر زرداري اها حقيقت سمجهندي ٻنهي کي هڪ ٻئي جي سامهون بيهڻ بدران ڳالهين جي ميز تي واپس آڻڻ جي ڪوشش ڪئي.
سيز فائر جو مطلب اختلافن جو مڪمل خاتمو ناهي ٿيندو. هي صرف عارضي وقفو هوندو آهي. حڪومت ۽ پيپلز پارٽي وچ ۾ بنيادي مسئلا اڃا به موجود آهن جن ۾ آئيني ترميمن جو طريقو ڪار- مخصوص سيٽن جو معاملو- سنڌ جي تقسيم ۽ نون صوبن واري بحث- وفاق ۽ صوبن جا اختيار- سياسي قيدين ۽ اپوزيشن سان رويو شامل آهي۔
هي مسئلا تيستائين مڪمل طور تي حل نه ٿيندا، جيستائين ٻئي جماعتون واضح ۽ مستقل پاليسي تي متفق نه ٿين.سياسي تجزيه نگار هن سيز فائر کي مختلف زاوين کان ڏسن ٿا. ڪجهه جو خيال آهي ته هي صرف وقتی حڪمت عملي آهي ته جيئن حڪومت ۽ پيپلز پارٽي وچ ۾ تعلقن کي بچائي سگهجي.ڪجهه سمجهن ٿا ته بلاول ڀٽو ايندڙ چونڊن کان اڳ هڪ آزاد ۽ مختلف سياسي سڃاڻپ ٺاهڻ چاهين ٿا. هو هڪ طرف حڪومت سان گڏ رهجي فائدو وٺڻ چاهين ٿا ۽ ٻئي طرف عوام ۾ اهو پيغام ڏيڻ چاهين ٿا ته هو ظلم، ناانصافي ۽ آئين جي خلاف ورزي خلاف آهن.ڪجهه تجزيه نگار اهو به چون ٿا ته سنڌ جي سياست ۾ پيپلز پارٽي کي پنهنجي موقف کي مضبوط ڪرڻو هو، خاص ڪري سنڌ جي تقسيم واري معاملي تي. ان ڪري بلاول سخت بيان ڏنا، پر جڏهن اتحاد کي خطرو لاحق ٿيو ته صدر زرداري معاملو سنڀالي ورتو.صدر آصف علي زرداري جي مداخلت حڪومت ۽ بلاول ڀٽو وچ ۾ وڌندڙ سياسي ڇڪتاڻ کي وقتی طور تي گهٽائي ڇڏيو آهي. هن سيز فائر سان ٻنهي ڌرين کي سنڀلڻ ۽ پنهنجي موقف تي ٻيهر غور ڪرڻ جو موقعو مليو آهي.جڏهن ته اصل آزمائش تڏهن هوندي جڏهن مخصوص سيٽن، آئيني ترميمن ۽ سنڌ جي حقن جهڙن اهم مسئلن تي عملي فيصلا ڪرڻ جو وقت ايندو. جيڪڏهن حڪومت ۽ پيپلز پارٽي انهن مسئلن تي اتفاق راءِ پيدا ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا ته هي سيز فائر مستقل مفاهمت ۾ بدلجي سگهي ٿو. ٻي صورت ۾ هي وقفو گهڻي دير قائم نه رهندو.










