ڪراچي (اسٽاف رپورٽر) سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه 4.1 ملين اسڪولن کان ٻاهر ٻارن کي اسڪولن ۾ واپس آڻڻ جي حوالي سان هڪ اهم اجلاس جي صدارت ڪندي اسڪول ايجوڪيشن کاتي کي هدايت ڪئي ته سمورن پرائمري اسڪولن کي بتدريج اپ گريڊ ڪري پوسٽ پرائمري تائين آڻڻ جي پاليسي تي عمل ڪيو وڃي. وزيراعليٰ هائوس ۾ اجلاس ٿيو، جنهن ۾ تعليم واري صوبائي وزير سيد سردار شاهه، صوبائي وزير آغا واصف، سيڪريٽري اسڪول ايجوڪيشن زاهد عباسي ۽ ٻين لاڳاپيل آفيسرن شرڪت ڪئي. وڏي وزير چيو ته پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن (پي آءِ اي) جنوري 2024ع ۾ هڪ رپورٽ شايع ڪئي هئي، جنهن ۾ چيو ويو هو ته پاڪستان ۾ 26.2 ملين ٻار اسڪولن کان ٻاهر آهن. ان انگ ۾ سنڌ جو حصو 7.63 ملين ٻارن جو نڪتو، جيڪا انتهائي ڳڻتي جوڳي صورتحال آهي. ان جي جواب ۾ تعليم واري وزير سردار شاهه تعليم واري وزارت (وفاقي حڪومت) جي تازي انگن اکرن جو حوالو ڏنو، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته سنڌ ۾ 4.1 ملين ٻار اسڪولن کان ٻاهر آهن. تعليم واري وزير وڏي وزير کي وڌيڪ ٻڌايو ته سنڌ ۾ ڪل 14 لک 208 هزار 257 ٻار آهن، جن مان 10 لک 204 هزار 647 سرڪاري، خانگي، مدرسن، سنڌ ايجوڪيشن فائونڊيشن ۽ ٻين ادارن ۾ تعليم حاصل ڪري رهيا آهن، جڏهن ته 4.1 ملين ٻار اسڪولن کان ٻاهر آهن. انگن اکرن کي ٽوڙيندي، هن ٻڌايو ته 4.5 ملين ٻارن سرڪاري اسڪولن ۾، 3.9 ملين پرائيويٽ اسڪولن ۾، ۽ 840,000 ٻارن سنڌ ايجوڪيشن فائونڊيشن ۾ تعليم حاصل ڪئي. ان کان علاوه، 500,000 ٻارن مدرسن ۾ شرڪت ڪئي، ۽ 500,000 وفاقي/پاڪ آرمي/نيوي اسڪولن ۾ شرڪت ڪئي. وڏي وزير چيو ته 2019ع ۾ يونيسيف سنڌ صوبي ۾ ٻارن جي اسڪول نه وڃڻ جا سبب معلوم ڪرڻ لاءِ هڪ نموني اڀياس ڪرايو. مطالعي جي نتيجن مان ظاهر ٿيو ته 5 کان 16 سالن جي وچ ۾ ٻار ڪيترن ئي سببن جي ڪري اسڪول کان ٻاهر هئا. انهن ۾ 20 سيڪڙو خاندان غربت جي زندگي گذاري رهيا آهن، 16 سيڪڙو خاندان تعليم کي اهميت نه ٿا ڏين، 15 سيڪڙو ڇوڪرين جا اسڪول موجود نه آهن، 14 سيڪڙو اسڪول تمام پري آهن، 13 سيڪڙو ٻار تعليم کي اهميت نه ٿا ڏين، معيشت ۽ 8 سيڪڙو ثقافتي رڪاوٽون ڇوڪرين جي تعليم ڏانهن ، 13 سيڪڙو ويجهن تعليمي ادارن ۾ مناسب انفراسٽرڪچر جي کوٽ آهي، تعليم واري وزير سردار شاهه وڏي وزير کي ٻڌايو ته 36 هزار 234 پرائمري اسڪول ۽ 4 هزار 730 پوسٽ پرائمري اسڪول آهن، جنهن جي نتيجي ۾ پوسٽ پرائمري سطح تي ٻارن جي ڊراپ آئوٽ جي شرح 54 سيڪڙو آهي. وڏي وزير پرائمري ۽ پوسٽ پرائمري اسڪولن جي وچ ۾ تفاوت کي تسليم ڪيو ۽ تجويز ڏني ته اسڪول ڇڏڻ کي روڪڻ لاءِ ان کي حل ڪرڻ جي ضرورت آهي.ان مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ وڏي وزير سالياني ترقياتي منصوبي (ADPS) ۾ سمورن پرائمري اسڪولن کي تدريجي طور تي پوسٽ پرائمري اسڪولن ۾ اپ گريڊ ڪرڻ جي پاليسي جي منظوري ڏني. اضافي طور تي، حڪومت ٻارن کي برقرار رکڻ ۽ ڊراپ آئوٽ کي روڪڻ لاءِ ڪلسٽر اسڪولن سان رابطا وڌائڻ تي ڪم ڪندي. تعليم واري وزير سردار شاهه 9 کان 16 سالن جي ٻارن کي غير رسمي تعليم جا موقعا فراهم ڪرڻ جي اهميت کي اجاگر ڪيو.هن اهو به ذڪر ڪيو ته تيز رفتار سکيا جا پروگرام غير رسمي تعليم کي مرڪزي ڌارا ۾ آڻڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿا. بهرحال، هن نوٽ ڪيو ته موجوده وسيلا غير رسمي تعليم جي طلب کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪافي نه هئا. جواب ۾ وڏي وزير چيو ته سندس حڪومت غير رسمي تعليم جي اٿارٽي ٺاهڻ جي عمل ۾ آهي ته جيئن انهن ٻارن جي تعليمي ضرورتن کي بهتر نموني سان پورو ڪري سگهجي. وڏي وزير ٻڌايو ته 19 هزار 806 اسڪول تباهه ٿيا جن مان 7503 مڪمل ۽ 12 هزار 303 جزوي طور تباهه ٿيا. تعميراتي پروگرام ۾ 5295 يونٽ شامل ڪيا ويا آهن، جن لاءِ ڊونر ايجنسيون به مدد ڪري رهيون آهن. وڏي وزير چيو ته هو وزيراعظم کي ٽن ترجيحي علائقن جي مالي مدد جي درخواست ڪندو. هن چيو ته انهن ۾ اسڪولن کي پرائمري کان ايليمينٽري تائين اپ گريڊ ڪرڻ، باقي بچيل ٻوڏ متاثر اسڪولن جي بحالي، ۽ سڀني ضلعن ۾ وڌيڪ غير رسمي خواندگي مرڪز قائم ڪيا ويندا،
