ڪراچي(ويب ڊيسڪ) عالمي بانڊ مارڪيٽن ۾ خميس ڏينهن ٻيهر وڏي پيماني تي وڪري سبب آمريڪا کان فرانس ۽ جاپان تائين قرض وٺڻ جي لاڳت ۾ تيزي سان اضافو ٿيو ۽ اها ڪيترن ئي ڏهاڪن کان نه ڏٺل بلندين تي پهچي وئي. اها صورتحال پاليسي سازن لاءِ هڪ اهم خبرداري طور سامهون آئي آهي.
رائٽرز جي رپورٽ موجب وڌيڪ وياج جي شرح ڪمپنين ۽ گهرن لاءِ قرض وٺندڙن جي مالي لاڳت وڌائي ٿي، جڏهن ته حڪومتن کي وياج جي ادائيگين تي وڌيڪ رقم خرچ ڪرڻي پوي ٿي ۽ ٻين شعبن لاءِ گهٽ رقم بچي ٿي.
بانڊن جا منافعا ، جيڪي بانڊن جون قيمتون گهٽجڻ سان وڌندا آهن، عالمي سطح تي تيزي سان وڌي رهيا آهن، ڇاڪاڻ ته توانائي جي وڌندڙ قيمتن سبب مهانگائي ۾ اضافو ٿي رهيو آهي. مصنوعي ذهانت ۽ ڊيٽا سينٽرن جي تعمير ۾ تيزي سبب سرمائي لاءِ مقابلو به وڌيو آهي ۽ معاشي واڌ ويجهه بابت اميدن سان گڏ مختصر مدي واري وياج جي شرح ڪٿي وڃي بيهندي، ان بابت به مارڪيٽ جون اميدون وڌي ويون آهن.
آمريڪا جي 10 سالن واري ٽريزري بانڊ جي منافعي جي شرح، جيڪا عالمي قرض وٺڻ جي لاڳت ۽ اثاثن جي قيمتن لاءِ هڪ اهم معيار سمجهي وڃي ٿي، خميس ڏينهن وڌي 5.34 سيڪڙو ٿي وئي، جيڪا 2002ع کان پوءِ بلند ترين سطح آهي. سيپٽمبر تي ختم ٿيندڙ ٽن مهينن دوران ان ۾ هن صديءَ جي سڀ کان وڏي ٽه ماهي واڌ پڻ ٿي.
جيتوڻيڪ قيمتن ۾ گهٽتائي تي بانڊ خريد ڪندڙ سيڙپڪار ٻيهر مارڪيٽ ۾ داخل ٿي رهيا آهن ۽ عالمي معيار جي شرح آخري ڀيرو تقريباً 5.32 سيڪڙو هئي، پر ان ۾ اڃا وڌيڪ واڌ جي گنجائش موجود ٿي سگهي ٿي.
ايڇ ايس بي سي جي چيف ايشيا اڪنامسٽ فريڊ نيومن چيو: ”مالياتي مارڪيٽون هن وقت اهو طئي ڪرڻ جي مرحلي مان گذري رهيون آهن ته ڊگهي مدي واري وياج جي نئين بنيادي سطح ڪٿي بيهندي.“
سندس چوڻ هو ته مارڪيٽون ڪيترن ئي سالن کان هدف کان وڌيڪ رهندڙ مهانگائي جو ردعمل ڏئي رهيون آهن ۽: ”جيستائين مالياتي سختي لاڳو نه ٿيندي، بانڊ مارڪيٽون ڊگهي مدي واري قرض لاءِ اضافي معاوضو طلب ڪنديون.“
هن وڌيڪ چيو ته سمورو الزام مرڪزي بئنڪن تي وجهڻ مناسب نه ٿيندو، ڇاڪاڻ ته: ”آخرڪار، مسلسل مهانگائي جي ذميواري وڌائڻ واري مالي پاليسين تي به ايتري ئي لاڳو ٿئي ٿي.“
فرانس تي خاص نظر
بانڊن ۾ سيڙپڪاري ڪندڙن جي نظر هن وقت فرانس تي خاص طور مرڪوز آهي. فرانس جي حڪومت خميس ڏينهن 2027ع جي بجيٽ جو مسودو پيش ڪري رهي آهي، جنهن ۾ خرچ گهٽائڻ ۽ مالي پابندين جا اهڙا قدم شامل آهن، جن کي پارليامينٽ مان منظور ڪرائڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو.
صورتحال جي ڏکيائي جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته فرانس جي 10 سالن واري سرڪاري بانڊ جي قرض وٺڻ واري لاڳت به خميس ڏينهن 2002ع کان پوءِ بلند ترين سطح تي پهچي وئي. اها تقريباً 5 سيڪڙو جي اهم حد جي ويجهو واپار ڪري رهي هئي. جون کان سيپٽمبر تائين فرانس جي بانڊن 1987ع کان پوءِ پنهنجي بدترين ٽه ماهي ڪارڪردگي ڏيکاري.
جيتوڻيڪ فرانس جي بانڊن جا منافع پڻ ڏينهن جي شروعاتي بلندين کان ڪجهه هيٺ آيا، پر فرانس ۽ جرمني جي 10 سالن واري بانڊن جي منافعي ۾ فرق 2010ع واري ڏهاڪي جي يورو زون قرض بحران کان پوءِ بلند ترين سطح تي آهي.
فرانس جي قرض کي ڊيفالٽ جي خطري کان بچائڻ لاءِ انشورنس جي لاڳت پڻ 2013ع کان پوءِ بلند ترين سطح تي پهچي وئي آهي.
يورپي مرڪزي بئنڪ کان به هاڻي اهو سوال ڪيو پيو وڃي ته ڇا اها فرانس جي بانڊ مارڪيٽ کي سهارو ڏيڻ لاءِ قدم کڻي سگهي ٿي، جيتوڻيڪ مارڪيٽ سان لاڳاپيل ماڻهن جو چوڻ آهي ته في الحال اهڙو امڪان گهٽ نظر اچي ٿو.
عالمي سطح تي دٻاءُ
يقيني طور تي بانڊن جي منافعي ۾ واڌ ۽ ان جي نتيجي ۾ حڪومتن جي مالياتي صورتحال تي دٻاءُ صرف فرانس يا يورپ تائين محدود ناهي، پر عالمي آهي.
واشنگٽن ۾ قائم انسٽيٽيوٽ آف انٽرنيشنل فنانس تازو اندازو لڳايو آهي ته گذريل هڪ سال دوران ترقي يافته ملڪن صرف عالمي مارڪيٽن ۾ واپار ٿيندڙ سرڪاري بانڊن تي 3.3 ٽريلين ڊالر کان وڌيڪ وياج ادا ڪيو.
اهو انگ مصنوعي ذهانت تي عالمي خرچ جي اندازي 2.6 ٽريلين ڊالر، دفاع تي 3.1 ٽريلين ڊالر ۽ صاف توانائي تي 2.3 ٽريلين ڊالر کان به وڌيڪ آهي.
برطانيا جي 30 سالن واري سرڪاري بانڊ جي منافعي جي شرح خميس ڏينهن 6 سيڪڙو کان مٿي ٿي وئي، جيڪا 1998ع کان پوءِ بلند ترين سطح آهي.
ساڳئي وقت، انگن اکرن مان ظاهر ٿيو ته برطانيا ۾ گهرن جي قيمتن ۾ واڌ تقريباً ٻن سالن جي سڀ کان سست رفتار تي پهچي وئي آهي، جيڪا حقيقي معيشت تي وڌندڙ وياج جي شرحن جي اثر جي نشاندهي ڪري ٿي.
جاپان ۾، جتي ڏهاڪن تائين مهانگائي بدران قيمتن ۾ گهٽتائي جو مسئلو رهيو، هاڻي مهانگائي مضبوط ٿي رهي آهي. اتي سرڪاري بانڊن جي منافعي ۾ مسلسل پنجين ٽه ماهي دوران به غيرمعمولي طور تي ٻٽي انگن واري واڌ رڪارڊ ڪئي وئي آهي.
في الحال شيئر مارڪيٽون گهڻو متاثر ناهن
عالمي معيشت جي مضبوط واڌ جا انگ اکر به موجوده صورتحال جو هڪ حصو آهن. يورپ ۽ ايشيا ۾ ڪارخانن جي سرگرمي گذريل مهيني وڌي، جنهن ۾ مصنوعي ذهانت سان لاڳاپيل سيڙپڪاري جو اهم ڪردار رهيو. ان ڪري مرڪزي بئنڪن وٽ سخت مالياتي پاليسي جي نتيجن بابت فوري طور گهڻو پريشان ٿيڻ جو سبب نظر نٿو اچي.
جوليس بيئر جي فڪسڊ انڪم تجزيه نگار الفونسو بورجيس چيو: ”وڌيڪ مضبوط معاشي واڌ مارڪيٽن کي اهو نتيجو ڪڍڻ تي مجبور ڪيو آهي ته معيشت گهڻي عرصي تائين وڌيڪ وياج جي شرحن کي برداشت ڪري سگهي ٿي.“
واپارين هن سال آمريڪا ۾ وياج جي شرح گهٽجڻ بابت پنهنجي اڳين اميدن کي تيزي سان تبديل ڪيو آهي. گذريل مهيني شرح ۾ واڌ کان پوءِ هاڻي انهن کي اميد آهي ته 2027ع جي وچ تائين آمريڪي فيڊرل ريزرو گهٽ ۾ گهٽ ٽيڻ تي وياج وڌائيندو، جيتوڻيڪ اربع ڏينهن مهانگائي جي نسبتاً گهٽ انگن ويجهي مستقبل ۾ شرح وڌڻ بابت اميدن کي ڪجهه پوئتي ڌڪي ڇڏيو.
يورپ ۾ به هن هفتي مهانگائي جا انگ اميدن کان وڌيڪ رهيا آهن. يورپي مرڪزي بئنڪ هن سال ٻه ڀيرا وياج وڌائي چڪي آهي ۽ مارڪيٽون هاڻي 2027ع جي وچ تائين وڌيڪ ٽي ڀيرا، هر ڀيري 0.25 سيڪڙو پوائنٽ واڌ جو امڪان ظاهر ڪري رهيون آهن.
جيتوڻيڪ خميس ڏينهن شيئرز کان وٺي قرضن تائين مختلف مالي اثاثن ۾ بيچيني نظر آئي، پر بانڊ مارڪيٽ جي ڀيٽ ۾ وڪري جو دٻاءُ تمام گهٽ رهيو.
يورپي شيئر مارڪيٽون جون کان پوءِ پنهنجي گهٽ ترين سطح تي پهتيون، پر آخري ڀيرو انهن ۾ صرف 0.5 سيڪڙو گهٽتائي هئي، جڏهن ته آمريڪي شيئر مارڪيٽن جي واڌ سان کلڻ جي اميد هئي.
قرضن جي مارڪيٽ ۾ جنڪ بانڊن جي ڪريڊٽ ڊيفالٽ سواپس جو هڪ انڊيڪس، جيڪو ڊيفالٽ جي خطري کان تحفظ فراهم ڪري ٿو، اپريل جي شروعات کان پوءِ پنهنجي بلند ترين سطح تي پهچي ويو.
ڊائوا ڪيپيٽل مارڪيٽس جي اقتصادي تحقيق جي سربراهه ڪرس اسڪِڪُلونا چيو: ”منهنجي خيال ۾ اسان اڃا ان مرحلي تي ناهيون، جتي وڌيڪ وياج جون شرحون معاشي سرگرمي کي مڪمل طور روڪي ڇڏين.“
هن وڌيڪ چيو: ”اڃا به آمدني بابت ڪافي خبرون اچڻيون آهن ۽ ايندڙ ڪجهه ٽه ماهين دوران مصنوعي ذهانت سان لاڳاپيل سيڙپڪاري مان مثبت رفتار جو وڏو حصو سامهون اچڻو آهي.“
