واشنگٽن(ويب ڊيسڪ)آمريڪا جي نيشنل سيڪيورٽي ايجنسي (اين ايس اي) جي اندروني رابطن لاءِ استعمال ٿيندڙ انتهائي ڳجهي نيٽ ورڪ ۾ خرابي پيدا ٿي وئي آهي، معاملي کان واقف ڇهن ماڻهن موجب. اين ايس اي اڱاري جي رات پنهنجي ڪيمپس اڪثر ملازمن لاءِ بند ڪري ڇڏيو ۽ نيٽ ورڪ بحال ڪرڻ جي ڪوششن دوران رڳو ضروري عملي کي ڪم تي اچڻ جي اجازت ڏني. اها ڄاڻ اين ايس اي جي ملازمن لاءِ استعمال ٿيندڙ وائس ميل انباڪس جي رڪارڊنگ ۽ معاملي کان واقف هڪ ذريعي ڏني.
سي اين اين جي رپورٽ موجب عملي جي موجودگيءَ تي وڌيڪ پابنديون لاڳو ڪرڻ جو فيصلو ان وقت ڪيو ويو، جڏهن ڪجهه ڪلاڪ اڳ ئي اين ايس اي ملازمن کي ٻڌايو ويو هو ته اهي معمول موجب ڪم تي واپس اچي سگهن ٿا. اڃا تائين واضح ناهي ته فيصلو واپس وٺڻ جو سبب ڇا هو. ايجنسي ان مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڏينهن جي شروعات ۾ ملازمن جي اچڻ جا وقت به الڳ الڳ مقرر ڪيا هئا.
اين ايس اي نيٽ ورڪ
NSANet نالي هي نيٽ ورڪ ملازمن کي ايجنسي اندر ڳجهي معلومات جي ڏي وٺ ۽ رابطن جي سهولت فراهم ڪري ٿو. ذريعن موجب، هن وقت تائين سائبر حملي جو ڪو ثبوت سامهون ناهي آيو.
ايجنسي اڱاري جي منجهند جو جاري ڪيل بيان ۾ چيو ته، ”نيشنل سيڪيورٽي ايجنسي جي مقرر ڪيل معمولي سار سنڀال دوران نيٽ ورڪ جي ڪارڪردگي عارضي طور متاثر ٿي. ڪجهه اندروني نظام متاثر ٿيا، پر قومي سلامتيءَ لاءِ انتهائي اهم صلاحيتون مڪمل طور ڪم ڪري رهيون آهن ۽ قومي سلامتيءَ جي دفاع جي اسان جي صلاحيت برقرار آهي. اين ايس اي جو ڍانچو اهڙي نموني تيار ڪيو ويو آهي، جو ان ۾ متبادل نظام جا ڪيترائي انتظام موجود آهن، جيڪي مقرر ڪيل سار سنڀال يا اوچتن واقعن دوران ڪم جاري رکڻ کي يقيني بڻائين ٿا.“
معاملي کان واقف هڪ ذريعي سي اين اين کي ٻڌايو ته نيٽ ورڪ جي بحاليءَ جو ڪم جاري آهي، پر اڃا مڪمل نه ٿيو آهي.
نيشنل انٽيليجنس جي ڊائريڪٽر جي ڪليٽن اڱاري جي منجهند بعد ٻڌايو ته اين ايس اي جي نيٽ ورڪ ۾ خرابي جو سبب سافٽ ويئر جي هڪ پيچ کي لاڳو ڪرڻ هو، جنهن جو مقصد سافٽ ويئر ۾ موجود وڏين ڪمزورين کي ختم ڪرڻ هو. اهي ڪمزوريون گذريل مهيني ظاهر ٿيون هيون.
ڪليٽن فاڪس بزنس سان ڳالهائيندي چيو ته، ”ان کان پوءِ جيڪي پيچ لڳايا ويا، تن جي نتيجي ۾ ڪجهه نظام اميد موجب ٻيهر شروع نه ٿي سگهيا. اڄ اين ايس اي ۾ اهو ئي ٿيو آهي.“
ڪليٽن جن ڪمزورين جو ذڪر ڪيو، اهي PHP ۾ موجود آهن. PHP هڪ پروگرامنگ ٻولي آهي، جنهن تي دنيا جون لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو ويب سائيٽون ڪم ڪن ٿيون. مصنوعي ذهانت (اي آءِ) جي اوزارن محققن کي انهن ڪمزورين مان فائدو وٺڻ ۾ مدد ڏني، جنهن کان پوءِ تازن هفتن دوران دنيا جي سرڪاري ادارن ۽ ڪمپنين ۾ انهن مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ هنگامي ڪوششون شروع ٿي ويون. اين ايس اي پاڻ به ادارن کي سافٽ ويئر جا پيچ لاڳو ڪرڻ جي هدايت ڪئي هئي.
PHP ۾ موجود اهي خاميون هيڪرن کي ويب سائيٽن ۾ گهڙي وڃڻ ۽ اهڙي ميموري پڙهڻ جي اجازت ڏئي سگهن ٿيون، جنهن ۾ پاسورڊ جهڙي حساس معلومات موجود هجي.
ڪليٽن چيو ته اهڙو ڪو اشارو ناهي ته تازن ڏينهن ۾ ٽيڪنالاجي جي نظامن ۾ پيدا ٿيل خرابيون، جن ۾ اين ايس اي وارو واقعو به شامل آهي، ڪنهن سائبر حملي جو نتيجو آهن.
آمريڪا جي هڪ موجوده ۽ هڪ اڳوڻي عهديدار چيو ته NSANet ۾ خرابي سبب صدر ڊونلڊ ٽرمپ کي هنگامي نوعيت جي انٽيليجنس معلومات پهچائڻ جي ايجنسيءَ جي صلاحيت متاثر نه ٿيندي، جڏهن هو ايئر فورس ون جهاز ذريعي ايشيا جي دوري تي آهي.
ٻنهي ذريعن ٻڌايو ته حڪومت وٽ محفوظ رابطن لاءِ ڪيترائي متبادل ۽ بيڪ اپ نيٽ ورڪ موجود آهن، جن ذريعي صدر سان رابطو ڪري سگهجي ٿو. صدر هن وقت فلپائن ۾ آهي ۽ اڄ اربع تي چين روانو ٿيندو، جتي سندس چيني اڳواڻ شي جن پنگ ۽ روسي صدر ولاديمير پيوٽن سان ڳالهيون ٿينديون.
اين ايس اي جي هڪ اڳوڻي سينيئر عهديدار سي اين اين کي ٻڌايو ته، ”NSANet اصل ۾ ڪيترن ئي نيٽ ورڪن جو گڏيل نظام آهي، تنهن ڪري موجود ڪيترن ئي متبادل انتظامن کي ڏسندي اهو ممڪن ناهي ته سڄو نيٽ ورڪ مڪمل طور بند ٿي ويو هجي. ان سان تجزيي ۽ رپورٽنگ جو ڪم متاثر ٿي سگهي ٿو، پر سڀ کان وڌيڪ اهم ضرورتن لاءِ اهي ڪو نه ڪو رستو ڳولي وٺندا. تنهن ڪري اها ڳڻتيءَ جوڳي ڳالهه ضرور آهي، پر امڪان آهي ته ان سان ادارو مفلوج نه ٿيندو.“
اڱاري جي صبح اين ايس اي جي ملازمن لاءِ وائس ميل انباڪس تي رڪارڊ ڪيل پيغام ۾ صورتحال کي ”ڪوڊ ييلو“ قرار ڏنو ويو هو. اهو ٽن مکيه سطحن واري نظام ۾ ٻئي نمبر تي آهي، جنهن ذريعي فيصلو ڪيو ويندو آهي ته اين ايس اي جا ملازم ميري لينڊ جي فورٽ ميڊ ۾ قائم اداري جي هيڊڪوارٽر ۾ ڪم تي اچن يا نه. رڪارڊنگ ۾ غير هنگامي عملي کي مختلف وقتن تي ڪم تي پهچڻ ۽ هنگامي عملي کي معمول موجب اچڻ جي هدايت ڪئي وئي هئي. نيويارڪ ٽائمز پهريون ڀيرو اها تفصيل رپورٽ ڪئي هئي.
اڱاري جي شام ڪنهن وقت وائس ميل انباڪس تي پيغام تبديل ڪري ”ڪوڊ گرين“ ڪيو ويو، جنهن ۾ ملازمن کي مقرر ڪيل شيڊيول موجب ڪم تي اچڻ جي هدايت ڪئي وئي. ان وقت فوري طور واضح نه ٿي سگهيو هو ته نيٽ ورڪ جي خرابي ختم ٿي وئي هئي يا نه. پر اڱاري جي رات دير سان انباڪس جو پيغام ٻيهر تبديل ڪري ”ڪوڊ اورينج“ ڪيو ويو، جنهن تحت وڌيڪ اطلاع تائين اڪثر ملازمن لاءِ ڪيمپس بند ڪيو ويو. اها ڄاڻ انباڪس جي رڪارڊنگ ۽ معاملي کان واقف ذريعي ڏني.
آمريڪا جي سڀ کان طاقتور انٽيليجنس ايجنسي ۾ هي خرابي اهڙي وقت سامهون آئي آهي، جڏهن ملڪ جي مختلف حصن ۾ ايئرلائنز ۽ ٻين ڪمپنين جا ٽيڪنالاجي نظام به ڪيترن ئي وڏين خرابين جو شڪار ٿيا آهن.
گذريل جمعي تي نظام ۾ وڏي خرابي سبب سڄي ملڪ جون سڀ اڏامون ڪيترن ئي ڪلاڪن لاءِ روڪيون ويون، جنهن جي نتيجي ۾ هزارين اڏامون دير جو شڪار ٿيون يا رد ڪيون ويون. فيڊرل ايويئيشن ايڊمنسٽريشن (ايف اي اي) ان مسئلي جو سبب آرڪنساس ۾ موجود هڪ ئي رائوٽر کي قرار ڏنو.
ٻئي طرف، گذريل هفتي مائڪروسافٽ جي شين ۽ خدمتن ۾ وڏي خرابي سبب دنيا جي مختلف ملڪن جا ماڻهو آئوٽ لُڪ اي ميل ۽ ٽيمز جي گڏجاڻين تائين رسائي حاصل نه ڪري سگهيا.
تازن هفتن دوران بئنڪن ۽ ٻين خدمتن ۾ به اهڙيون خرابيون پيدا ٿيون آهن. سومر تي چيس بئنڪ جي هزارين گراهڪن ٻڌايو ته کين پنهنجا آن لائين اڪائونٽ استعمال ڪرڻ ۾ ڏکيائي پيش اچي رهي هئي.
اهڙو ڪو اشارو موجود ناهي ته اين ايس اي، ايف اي اي يا مائڪروسافٽ جي نظامن ۾ پيدا ٿيل خرابيون سائبر حملي سبب ٿيون. پر اهي واقعا واضح مثال آهن ته ٽيڪنالاجي نظامن جون خرابيون ڪيئن مارڪيٽن ۾ افراتفري پيدا ڪري سگهن ٿيون ۽ ممڪن طور قومي سلامتيءَ لاءِ خطرو بڻجي سگهن ٿيون.
آمريڪا، جنهن کي ”فائيو آئيز“ انٽيليجنس شيئرنگ اتحاد چيو وڃي ٿو، ان ۾ شامل ملڪن سان انٽيليجنس معلومات جي ڏي وٺ ڪندو آهي. هن اتحاد ۾ آمريڪا، برطانيا، نيوزيلينڊ، آسٽريليا ۽ ڪينيڊا شامل آهن. هڪ اتحادي ملڪ جي ذريعي ۽ آمريڪا جي هڪ اڳوڻي انٽيليجنس عهديدار موجب، NSANet ۾ خرابي سبب ان انٽيليجنس معلومات جي ڏي وٺ وارو نظام متاثر ناهي ٿيو.
اڱاري ڏينهن پيدا ٿيل خرابي پهريون ڀيرو ناهي، جو اين ايس اي جي اندروني ڪمپيوٽر نيٽ ورڪن ۾ وڏي رڪاوٽ آئي هجي. ايجنسي جي هڪ ترجمان ان وقت ٻڌايو هو ته سال 2000ع ۾ اداري ۾ ٽيڪنالاجي جي خرابي سبب ڪمپيوٽر لڳ ڀڳ ٽن ڏينهن تائين بند رهيا هئا ۽ فورٽ ميڊ ۾ انٽيليجنس معلومات جي پروسيسنگ جو ڪم به متاثر ٿيو هو.










