ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)جڏهن اوهان هي سٽون پڙهي رهيا هوندا تيسين چين جو صدر شي جن پنگ صدر ٽرمپ جي دعوت تي سرڪاري دوري تي واشنگٽن پهچي چڪو هوندو يا پهچڻ وارو هوندو.
سي اين اين بيجنگ جي نمائندي موجب تقريبن هڪ ڏهاڪو اڳ چيني صدر جڏهن واشنگٽن ۾ صدر ڊونلڊ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي هئي ته ان وقت آمريڪا وڌيڪ طاقتور ۽ چين ٿورو ڪمزور هو پر اڄ صورتحال ان جي برعڪس آهي.
2017ع ۾ ٽرمپ جي مار-ا-لاگو تفريحي مرڪز ۾ ٿيل ان سربراهي اجلاس وقت چين ڪيترن ئي شعبن ۾ آمريڪا کان پوئتي هو ۽ انهن ٽيڪنالاجي ۽ واپاري ڇڪتاڻن جي حوالي سان ڪمزور پوزيشن ۾ هو، جيڪي ٽرمپ ايندڙ سال چين خلاف شروع ڪرڻ وارو هو.
هاڻي شي جن پنگ اهڙي ملڪ جي سربراهي ڪري رهيو آهي، جيڪو مڪمل طور تبديل ٿي چڪو آهي.
دنيا جي ٻي وڏي معيشت ٽيڪنالاجي جي هڪ وڏي طاقت طور اڀري چڪي آهي. مقامي چيني ٽيڪنالاجي ماهرن جي صلاحيت سبب چين جا مصنوعي ذهانت جا ماڊل سليڪون ويلي جي جديد ترين سطح جي وڌيڪ ويجهو پهچي رهيا آهن. بيجنگ ۾ قائم خلائي ڪمپنيون اهڙا ٻيهر استعمال لائق راڪيٽ خلا ۾ موڪلي ۽ واپس لاهي رهيون آهن، جن جو مقصد عالمي اڳواڻ ڪمپني اسپيس ايڪس سان مقابلو ڪرڻ آهي.
توانائي، مصنوعي ذهانت، روبوٽس ۽ ميموري چِپس سميت مختلف شعبن جون چيني ڪمپنيون گذريل هڪ سال دوران اسٽاڪ مارڪيٽ ۾ شاندار شروعاتون ڪري چڪيون آهن.
چين جي وڏي پيماني واري پيداواري صنعت گذريل سال عالمي واپار ۾ 1.2 ٽريلين ڊالر جو سرپلس حاصل ڪيو، جنهن جو هڪ سبب ان جي برقي گاڏين، سولر پينلن ۽ چِپس جي وڌندڙ طلب پڻ آهي. ڪجهه برآمدي شين، خاص طور تي ناياب معدنيات، جي فراهمي وارن سلسلن تي چين جي مضبوط گرفت بيجنگ کي واشنگٽن ۽ ٽرمپ جي ”آمريڪا فرسٽ“ واپاري جنگ خلاف هڪ منفرد اثر رسوخ فراهم ڪري ٿي.
اهڙي وقت ۾ جڏهن آمريڪا پنهنجن اتحادين سان ڇڪتاڻ ۾ آهي ۽ اڃا تائين ايران خلاف شروع ٿيل جنگ ختم ڪرڻ جو ڪو رستو ڳولي نه سگهيو آهي، جيڪا عالمي معيشت کي غير مستحڪم ڪري رهي آهي، شي جن پنگ چين جي هڪ ذميوار ۽ قابلِ اعتماد عالمي اڳواڻ طور تصوير کي وڌيڪ مضبوط ڪري رهيو آهي.
بيجنگ جي پاليسي ساز حلقن ۾ هاڻي هڪ ڳالهه تي اتفاق نظر اچي ٿو: اهي ڏينهن گذري ويا، جڏهن آمريڪا چين تي هڪ طرفي طريقي سان پنهنجا مطالبا مڙهي سگهندو هو.
شنگهائي جي فوڊان يونيورسٽي جي انسٽيٽيوٽ آف انٽرنيشنل اسٽڊيز جي ڊين ۽ حڪومت کي پرڏيهي پاليسي بابت صلاح ڏيندڙ وو شينبو چيو، ”چين 9 سال اڳ جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو پراعتماد آهي ۽ ان کان به وڌيڪ اهم ڳالهه اها آهي ته اڄ چين آمريڪا کي روڪڻ جو هڪ اثرائتو طريقو ڳولي ورتو آهي.“
هن چيو، ”واشنگٽن کي بيجنگ سان وڌيڪ برابري ۽ احترام سان پيش اچڻو پوندو ۽ هن لاڳاپي ۾ باهمي ڏي وٺ جو عنصر وڌيڪ مضبوط ٿيڻ گهرجي.“
پر ان جو مطلب اهو ناهي ته شي جن پنگ لاءِ واشنگٽن پهچڻ وقت داءُ گهٽ آهن، جتي سندس ٽن ڏينهن جي دوري جي اميد ڪئي پئي وڃي.
چيني اڳواڻ چين جي اعليٰ ٽيڪنالاجي ۾ تبديلي مان فائدو وٺي سست ٿيندڙ معيشت ۾ نئين رفتار پيدا ڪرڻ چاهي ٿو. ”تعميري اسٽريٽجڪ استحڪام“ برقرار رکڻ، جنهن تي ٻنهي ملڪن مئي ۾ بيجنگ ۾ ٿيل ملاقات دوران اتفاق ڪيو هو، ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ ۾ مددگار ٿي سگهي ٿو ته آمريڪا سان ڇڪتاڻ يا تڪرار سندن مفادن جي راهه ۾ رڪاوٽ نه بڻجي.
پر چين جي وڌندڙ عالمي ۽ ٽيڪنالاجي اثر رسوخ جي سهاري شي جن پنگ آمريڪا آڏو هڪ نئين حقيقت پڻ پيش ڪندو: بيجنگ آمريڪا سان مستحڪم لاڳاپا چاهي ٿو، پر چين جي ترقي جو دارومدار آمريڪا تي ناهي.
چين جي حڪمران ڪميونسٽ پارٽي جي ترجمان اخبار ”پيپلز ڊيلي“ ۾ اربع ڏينهن شايع ٿيل هڪ پراعتماد اداريي ۾ آمريڪا لاءِ چيني سفير شي فينگ خبردار ڪيو ته تائيوان ۽ انساني حق بيجنگ لاءِ ”ڳاڙهيون لڪيرون“ آهن، جن کي پار نه ٿو ڪري سگهجي.
هن لکيو، ”چين جي خودمختياري، سلامتي ۽ ترقي جا مفاد متاثر نه ٿيڻ گهرجن. تائيوان جي مسئلي، جمهوريت ۽ انساني حقن، چين جي سياسي نظام ۽ ترقي جي رستي ۽ ترقي جي حق بابت چار ڳاڙهي لڪيرن کي چئلينج نه ڪيو وڃي.“
خودڪفيل رياست
شي جن پنگ لاءِ ان اعتماد جو هڪ اهم ذريعو چين جي اها صلاحيت آهي ته هو آمريڪي مارڪيٽ کان پنهنجي واپار کي مختلف رخن ۾ ورهائي سگهي ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ خودڪفالت پيدا ڪري سگهي. اهي ٻئي مقصد پهرين ٽرمپ انتظاميا پاران چين تي وڌندڙ دٻاءَ سبب وڌيڪ اهم بڻيا هئا.
بيجنگ روبوٽڪس، مصنوعي ذهانت، حياتياتي ٽيڪنالاجي، خلائي شعبي، نئين توانائي ۽ چِپس جهڙن جديد شعبن ۾ پنهنجي ٽيڪنالاجي ٺاهڻ ۽ ان کي صنعتن ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ وڏي پئماني تي مالي وسيلا ۽ سياسي قوت لڳائي آهي.
تنهن هوندي به ان ترقي جا فائدا هڪجهڙا ورهايل ناهن. نوجوانن ۾ بيروزگاري گذريل مهيني تازو بلند ترين سطح تي پهچي وئي. ڪروڙين مزدور پنهنجي بنيادي روزگار لاءِ گِگ معيشت تي ڀاڙين ٿا، جهڙوڪ کاڌو پهچائڻ يا آن لائين سواري جون خدمتون هلائڻ. ماڻهن جي خرچ ڪرڻ جي رفتار گهٽ آهي، مقامي حڪومتون قرضن جي بار هيٺ دٻيل آهن ۽ ملڪ جي وڏي ملڪيت واري شعبي جو بحران پڻ جاري آهي.
چين ۾ زندگي جي مختلف شعبن سان تعلق رکندڙ ماڻهو آساني سان ٻڌائيندا ته معيشت هاڻي اڳ وانگر سٺي ناهي. پر ان سان گڏ اڪثر اهو فخر به محسوس ٿئي ٿو ته آمريڪا پاران لاڳو ڪيل پابندين باوجود ملڪ ٽيڪنالاجي جي طاقت طور اڀرڻ ۾ ڪامياب ٿيو آهي.
ان جو بهترين مثال چيني ٽيڪنالاجي جي وڏي ڪمپني هوواوي آهي، جنهن کي پهرين ٽرمپ انتظاميا بليڪ لسٽ ڪري ڇڏيو هو. تازن ڏينهن ۾ چيني ٽيڪنالاجي وڊيو ٺاهيندڙن ايپل جي پهرين فولڊ ٿيندڙ فون جي تمام گهڻي تشهير ٿيل لانچ بابت خوشيءَ سان وڊيوز شيئر ڪيون آهن. انهن جو چوڻ آهي ته هوواوي جو پنهنجو فولڊ ٿيندڙ ماڊل ست سال اڳ ئي مارڪيٽ ۾ اچي چڪو هو.
شي جن پنگ جي آمريڪا دوري کان ڪجهه ڏينهن اڳ هوواوي اهو به اعلان ڪيو ته ان جي ايندڙ نسل جي ”ايسينڊ“ مصنوعي ذهانت واري چِپس مقرر وقت کان اڳ ايندڙ سال جاري ڪئي ويندي، جيڪو مصنوعي ذهانت جي ترقي ۾ چين لاءِ هڪ اهم رڪاوٽ رهندڙ شعبي ۾ اڳڀرائي جو اشارو آهي.
هوواوي جي گردش ڪندڙ چيئرمين ايرڪ شو هن مهيني جي شروعات ۾ چيو، ”اسان اهڙي قسمت قبول نٿا ڪري سگهون، جتي چِپس چين کي وڪڻڻ يا نه وڪڻڻ بابت ٻين جي مرضي اسان جي قسمت جو فيصلو ڪري.“
جڏهن ته آمريڪي عوام جو وڏو حصو مصنوعي ذهانت جي ترقي بابت مايوس نظر اچي ٿو، چين ۾ انهن جا هم منصب ان ڳالهه تي وڌيڪ ڌيان ڏئي رهيا آهن ته اها سندن روزمره جي زندگي تي ڪهڙو اثر وجهي سگهي ٿي. روزگار ختم ٿيڻ بابت ڳڻتي موجود آهي، پر ان سان گڏ اهو احساس پڻ آهي ته هتي هڪ موقعو موجود آهي جنهن مان فائدو وٺي سگهجي ٿو، ۽ اهو به ته حڪمران ڪميونسٽ پارٽي، جيڪا سماج تي سخت ڪنٽرول رکي ٿي، ٽيڪنالاجي کي قابو کان ٻاهر وڃڻ نه ڏيندي.
”برابري جي سطح تي مقابلو“
شي جن پنگ اهڙي وقت آمريڪا وڃي رهيو آهي، جڏهن مصنوعي ذهانت جي خطرن بابت، جن ۾ چيني ماڊل پڻ شامل آهن، بحث ۾ تيزي آئي آهي. ٽرمپ چيو آهي ته آمريڪا سلامتي جي خدشن سبب ترقي جي رفتار گهٽ نٿو ڪري سگهي، ڇاڪاڻ ته ان کي چين کي پوئتي ڇڏڻ تي ڌيان ڏيڻو آهي.
ان صورتحال ۾ شي جن پنگ ۽ سندس وفد جي هڪ اهم مقصد تي خاص ڌيان آهي: آمريڪا کي وڌيڪ اهڙيون ٽيڪنالاجي پابنديون لاڳو ڪرڻ کان روڪڻ، جيڪي چيني ڪمپنين جي آمريڪي ٽيڪنالاجي يا مارڪيٽن تائين رسائي کي وڌيڪ محدود ڪري سگهن ٿيون.
بيجنگ جي سنگهوا يونيورسٽي جي سينٽر فار انٽرنيشنل سيڪيورٽي اينڊ اسٽريٽجي جي سينيئر فيلو سن چينگ هائو موجب، چين ”معاشي ۽ ٽيڪنالاجي لاڳاپن ۾ وڌيڪ اڳڪٿي لائق صورتحال“ ۽ ”اهڙو وڌيڪ مضبوط سياسي عزم“ چاهي ٿو، جيڪو حساس معاملن، خاص طور تي تائيوان ۽ ٽيڪنالاجي پابندين، کي مجموعي لاڳاپن کي غير مستحڪم ڪرڻ کان روڪي.
پر هتي ئي چين ۽ آمريڪا وچ ۾ طاقت جي تبديل ٿيندڙ توازن جو معاملو به سامهون اچي ٿو.
ٻئي ملڪ ڄاڻن ٿا ته جيڪڏهن بيجنگ نئين پابندين کي حد کان وڌيڪ جارحاڻو سمجهيو ته اهي ٻيهر اهڙي تڪرار کي جنم ڏئي سگهن ٿيون، جنهن گذريل سال ٻنهي ملڪن جي معيشتن کي مڪمل طور هڪ ٻئي کان ڌار ٿيڻ جي ڪناري تي پهچائي ڇڏيو هو.
سندن واپاري جنگ جي ان مرحلي کي ختم ڪندڙ جنگبندي تڏهن ٿي هئي، جڏهن بيجنگ حڪمت عملي جي لحاظ کان انتهائي اهم ناياب معدنيات تي برآمدي پابندين ۾ وڏي توسيع جي ڌمڪي ڏني هئي. اها ڌمڪي آمريڪا جي ان قدم جي جواب ۾ ڏني وئي هئي، جنهن سان بليڪ لسٽ ڪيل چيني ڪمپنين جو تعداد تمام گهڻو وڌي وڃڻ وارو هو.
امڪان آهي ته اها جنگبندي هن هفتي وڌيڪ وڌائي وڃي. ”ايشيا گروپ“ نالي صلاحڪاري اداري جي مئنيجنگ پارٽنر ڪرٽ ٽونگ موجب، ٻنهي ڌرين کي هڪ ٻئي کي حد کان وڌيڪ دٻائڻ کان پاسو ڪرڻو پوندو، ڇاڪاڻ ته اهڙي صورتحال ۾ ”ڪو به کٽي نٿو سگهي، ڇو ته ٻنهي وٽ لڳ ڀڳ برابر طاقت آهي.“
اڳوڻو آمريڪي قونصل جنرل هانگ ڪانگ رهندڙ ٽونگ چيو، ”معاشي شعبي ۾ حقيقت ۾ ڪو هڪ ڌر مٿانهين حيثيت نٿي رکي، ڇاڪاڻ ته ٻنهي وٽ تقريباً برابر اثر رسوخ جا وسيلا آهن. ان ڪري ٻئي ڌريون اهڙا قدم کڻڻ کان پوئتي هٽي رهيون آهن، جن تي عمل ڪرڻ سان کين پاڻ به نقصان برداشت ڪرڻو پوي.“
هن چيو ته هاڻي ٽرمپ ”شي جن پنگ کي اهڙي هم منصب طور ڏسي ٿو، جنهن سان مقابلو ڪرڻو آهي، نه ته اهڙي شخص طور جنهن کي زبردستي پنهنجي آڏو جهڪائڻو آهي.“
شي جن پنگ جي دنيا
جولاءِ ۾ شايع ٿيل پيو ريسرچ جي نئين سروي موجب، 36 ملڪن مان اڪثر ۾ چين کي هاڻي آمريڪا جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ مثبت نظر سان ڏٺو وڃي ٿو. سروي ڪندڙن موجب، ماڻهن جي اعتماد حاصل ڪرڻ ۾ شي جن پنگ ٽرمپ کان به ٿورو اڳتي نڪري ويو.
اهي تبديليون رڳو عالمي سطح تي آمريڪا جي ڪردار ۾ تبديلي سان گڏ نه ٿيون آهن، پر چين جي نرم طاقت استعمال ڪرڻ جي صلاحيت ۾ به واڌ سان گڏ ٿيون آهن. دنيا جا ماڻهو پنهنجي ڪاروبارن لاءِ چيني مصنوعي ذهانت جا ماڊل استعمال ڪري رهيا آهن ۽ چيني برقي گاڏيون هلائي رهيا آهن. ”لبوبو“ نالي نرم رانديڪي ۽ چيني ڊرامن جهڙين مقبول ثقافتي شين، گڏوگڏ آن لائين ”چائنا ميڪسنگ“ رجحان، چين ۾ دلچسپي ۽ سياحت کي وڌايو آهي.
شي جن پنگ گذريل ڪجهه هفتن دوران غير معمولي طور تي ڪيترائي پرڏيهي سفارتي دورا ڪيا آهن ۽ چين جي عالمي قيادت ۽ دنيا بابت پنهنجي سوچ پيش ڪئي آهي.
هن مهيني جي شروعات ۾ نئين دهلي ۾ اڀرندڙ معيشتن جي برڪس گروپ جي سربراهه اجلاس ۾ هن ميمبر ملڪن کي سمارٽ ڪارخانا قائم ڪرڻ ۽ مصنوعي ذهانت جا ماڊل تيار ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ جو واعدو ڪيو.
هن مهيني جي شروعات ۾ مصر جي سرڪاري دوري دوران شي جن پنگ وچ اوڀر لاءِ هڪ ”نئين سلامتي ڍانچي“ بابت تجويزون پيش ڪيون، جيڪو آمريڪي سلامتي جي ڇٽي تي ڀاڙيندڙ نه هجي.
هن سال ڪيترن ئي ملڪن جا اڳواڻ پڻ بيجنگ جو رخ ڪري چڪا آهن.
ٻئي طرف وائيٽ هائوس تازن هفتن ۾ ايران ۾ جاري جنگ جي ذميواري انهن ملڪن تي وجهڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيڪي ايراني حڪومت سان واپار جاري رکندا آهن. آمريڪا انهن ملڪن کي واپار بند ڪرڻ تي مجبور ڪرڻ يا سخت پابندين کي منهن ڏيڻ جي ڌمڪي ڏني آهي. ايران جو سڀ کان وڏو واپاري ساٿي هجڻ سبب چين ان فهرست ۾ سڀ کان مٿي آهي.
پر هتي به چين جي وڌندڙ حيثيت ۽ اثر رسوخ جو هڪ مثال سامهون اچي ٿو، جيڪو ايندڙ ڳالهين ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو.
چين جي پرڏيهي وزير وانگ يي گذريل هفتي بيجنگ ۾ پنهنجي ايراني هم منصب عباس عراقچي سان ملاقات ڪئي. پاليسي صلاحڪار وو موجب، انهن ڳالهين جو هڪ مقصد ”ڪجهه معاملن کي واضح ڪرڻ هو، ته جيئن واشنگٽن ۾ ٻنهي اڳواڻن کي هن مسئلي تي وڌيڪ سنجيده ۽ بامقصد ڳالهه ٻولهه جو موقعو ملي سگهي.“
ان سان بيجنگ کي اهو اشارو ڏيڻ جو موقعو ملي ٿو ته جيڪڏهن واشنگٽن چيني ڪمپنين خلاف سزا يا پابندين وارو ڪو قدم کڻي ٿو ته آمريڪا چين جي ان صلاحيت مان فائدو وٺڻ جو موقعو وڃائي سگهي ٿو، جنهن ذريعي هو تڪرار ۾ شامل ٻنهي ڌرين سان ڳالهائي سگهي ٿو.
وو چيو، ”چين آمريڪا کي ٻه ڳالهيون ٻڌائيندو. هڪ ته ايران سان ڪاروبار ڪرڻ تي چيني بئنڪن يا ڪمپنين خلاف پابنديون لڳائڻ جي ڪوشش نه ڪريو… ۽ ٻي ڳالهه اها ته تڪرار ختم ڪرڻ لاءِ فوجي حل يا معاشي پابندين کي وساري ڇڏيو؛ توهان کي ڳالهين جي ميز تي ويهي هڪ مناسب امن معاهدي لاءِ ڳالهه ٻولهه ڪرڻي پوندي.“
