ڪراچي(ويب ڊيسڪ)هڪ سينيئر ايراني عهديدار اڱاري ڏينهن رائٽرز کي ٻڌايو ته جيڪڏهن آمريڪا پنهنجي ناڪابندي ختم ڪري ته ايران ڪجهه ئي ڏينهن اندر خليجي ملڪن ڏانهن ويندڙ سامونڊي جهازن لاءِ آبنائي هرمز ٻيهر کولي سگهي ٿو. هن گڏيل قومن جي جنرل اسيمبليءَ جي اجلاس کي واشنگٽن سان سفارتڪاري ٻيهر شروع ڪرڻ لاءِ ”سونهري موقعو“ قرار ڏنو.
آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ ۽ ايراني صدر مسعود پزشڪيان ٻئي نيويارڪ ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبليءَ جي اجلاس ۾ شرڪت ڪري رهيا آهن. فيبروري ۾ ٽرمپ پاران ايران خلاف ”آپريشن ايپڪ فيوري“ شروع ڪرڻ کان پوءِ اهو پهريون ڀيرو هوندو، جڏهن ٻئي اڳواڻ هڪ ئي تقريب ۾ موجود هوندا.
ايراني عهديدار چيو ته ايران جي وفد کي ڳالهين جي بحاليءَ لاءِ مڪمل اختيار حاصل آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي صدرن وچ ۾ سڌي ملاقات جو ڪو منصوبو ناهي.
ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ جولاءِ کان پوءِ ڪنهن به آمهون سامهون ملاقات جي تصديق ناهي ٿي. جولاءِ ۾ ٽرمپ ۽ پزشڪيان پاران جنگ ختم ڪرڻ لاءِ عبوري معاهدي تي صحيحون ڪرڻ کان ڪجهه ئي هفتن بعد اهو معاهدو ناڪام ٿي ويو هو.
ايراني عهديدار چيو، ”آمريڪا کي اعلان ڪرڻ گهرجي ته هو معاملو سفارتي طريقي سان حل ڪرڻ چاهي ٿو، ان کي باضابطه بڻائي ۽ پوءِ ان ڳالهه تي اتفاق ڪري ته اهو عمل ڪهڙي وقت جي مرحليوار نظام تحت اڳتي وڌندو.“
هن چيو، ”گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي آمريڪا لاءِ سفارتڪاري ڏانهن واپس اچڻ جو هڪ سونهري موقعو آهي.“ عهديدار ٻڌايو ته ايران 16 سيپٽمبر تي ثالثن وسيلي پنهنجي تازي تجويز واشنگٽن ڏانهن موڪلي هئي.
آمريڪي پرڏيهي وزير مارڪو روبيو اين بي سي جي پروگرام ”ٽوڊي“ ۾ چيو ته آمريڪا جنرل اسيمبليءَ جي اجلاس دوران ايرانين سان ڳالهائڻ لاءِ تيار آهي، ”خاص طور تي جيڪڏهن ان مان ڪنهن مثبت نتيجي جي اميد هجي ۽ آخرڪار اهو مقصد حاصل ٿي سگهي، جنهن لاءِ هي سمورو عمل شروع ڪيو ويو آهي.“
سعودي عرب جنگ جي اثرن جي وڌيڪ گهيري ۾
ٽرمپ اڱاري ڏينهن خليج جي ڇهن عرب ملڪن، يعني بحرين، ڪويت، قطر، عمان، سعودي عرب ۽ گڏيل عرب امارات جي اڳواڻن سان ملاقات ڪرڻ وارو آهي.
خليجي ملڪ آبنائي هرمز ذريعي سامونڊي آمدورفت بحال ڪرائڻ جا خواهشمند آهن، پر ساڳئي وقت پنهنجي ڊگهي عرصي کان مخالف ايران کي تمام گهڻي طاقت ڏيڻ کان به محتاط آهن.
عمان کان سواءِ باقي سمورن خليجي ملڪن ۾ آمريڪا جا وڏا فوجي اڏا موجود آهن، جن تي جنگ دوران ايران ڪيترائي ڀيرا حملا ڪيا آهن. ان صورتحال واشنگٽن سان انهن ملڪن جي ڏهاڪن پراڻي سلامتيءَ واري ڀائيواري تي دٻاءُ وڌو آهي.
انهن ملڪن مان سڀ کان وڏو ملڪ سعودي عرب هن مهيني جنگ جي وڌيڪ گهيري ۾ اچي ويو آهي. ايران سان لاڳاپيل حوثي ويڙهاڪ يمن ۾ اڳتي وڌي رهيا آهن، جتي انهن سعودي عرب جي حمايت يافته حڪومت جون فوجون پوئتي ڌڪي ڇڏيون آهن ۽ ڳاڙهي سمنڊ ذريعي سعودي تيل جي برآمدن لاءِ خطرو پيدا ڪيو آهي.
اڱاري ڏينهن تيل جي عالمي مارڪيٽن ۾ ڪجهه اطمينان ڏسڻ ۾ آيو، جڏهن ذريعن رائٽرز کي ٻڌايو ته سعودي عرب پنهنجي ايسٽ-ويسٽ آئل پائپ لائن جون سرگرميون ٻيهر شروع ڪري ڇڏيون آهن ۽ ڪجهه ئي ڪلاڪن اندر ڳاڙهي سمنڊ جي بندرگاهه ينبع مان گهٽ مقدار ۾ تيل جي برآمد ٻيهر شروع ڪري سگهي ٿو.
اها پائپ لائن سعودي عرب لاءِ آبنائي هرمز ۾ جنگ سبب پيدا ٿيندڙ رڪاوٽن کان بچڻ لاءِ تيل برآمد ڪرڻ جو اهم متبادل رستو آهي. 10 سيپٽمبر تي ٿيل حملن کان پوءِ ان کي بند ڪيو ويو هو، جن جو الزام رياض عراق ۾ موجود ايران جي اتحادي گروهن تي لڳايو هو.
حوثين سعودي عرب جي حمايت يافته حڪومتي فوجن کي پوئتي ڌڪي، باب المندب تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي ڪوشش تيز ڪري ڇڏي آهي. باب المندب ڳاڙهي سمنڊ جو ڏاکڻو دروازو آهي. حوثين ميزائلن ۽ ڊرونن ذريعي سعودي عرب تي پڻ سڌا حملا ڪيا آهن.
آمريڪا، جنهن گذريل سال ٻن مهينن تائين حوثين تي بمباري ڪئي هئي، سعودي ولي عهد محمد بن سلمان جي گروهه خلاف ٻيهر جنگ ۾ شامل ٿيڻ جي بار بار اپيلن کي هيل تائين رد ڪري ڇڏيو آهي. نيويارڪ ٽائمز رپورٽ ڪيو ته ٽرمپ آچر ڏينهن آخري وقت تي حوثين خلاف آمريڪي حملا روڪي ڇڏيا، جڏهن ته فوجي اهلڪار اڳ ئي جهازن تي بم چاڙهڻ شروع ڪري چڪا هئا.
قطر جي تجويز غور هيٺ
خليجي ملڪن جي ٽرمپ سان ملاقات دوران غور هيٺ آيل تجويزن مان هڪ قطر جي اها تجويز به آهي، جنهن جو مقصد ايران ۽ عرب خليجي ملڪن کي گڏيل علائقائي سلامتيءَ جي هڪ نظام ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ڍانچو تيار ڪرڻ آهي.
آچر ڏينهن نيويارڪ ۾ قطر اقتصادي فورم کي خطاب ڪندي قطري وزيراعظم شيخ محمد بن عبدالرحمان الثاني چيو ته اهڙي ڪنهن به انتظام ۾ خليجي ملڪن لاءِ سلامتيءَ جون ضمانتون فراهم ڪرڻ ۽ ايران سان معاشي لاڳاپن ۽ هڪ ٻئي تي معاشي ڀاڙڻ کي وڌائڻ ضروري هوندو.
شيخ محمد چيو، ”پائيدار سلامتي بار بار ٿيندڙ ڇڪتاڻ ۽ جوابي ڪارروائين جي چڪر ذريعي، يا اهڙن انتظامن سان قائم نٿي ڪري سگهجي، جيڪي ڪنهن به ملڪ کي مستقل طور عدم سلامتيءَ جي خطري ۾ ڇڏي ڏين.“
خطي جي هڪ ٻئي ذريعي رائٽرز کي ٻڌايو ته ايران قطري تجويز جو جائزو وٺي رهيو آهي.
يمن ۾ حوثين جي اڳڀرائي
يمن ۾ حوثي ويڙهاڪ ڪهوب جبلن جي حڪمت عمليءَ جي لحاظ کان اهم بلندين تي قبضو ڪرڻ لاءِ اڳتي وڌي رهيا آهن، جنهن سان ڳاڙهي سمنڊ جي سامونڊي ڪناري کي سعودي عرب جي حمايت يافته فوجن جي قبضي هيٺ باقي علائقن کان ڌار ڪري سگهجي ٿو.
ڪهوب جو علائقو يمن جي اولهه واري سامونڊي ڪناري ۽ باب المندب تي نظر رکي ٿو. ان تي قبضو حوثين کي اهڙي مضبوط پوزيشن فراهم ڪري سگهي ٿو، جتان هو ٻنهي علائقن تي وڌيڪ ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري سگهن ٿا. علائقي جو پهاڙي ۽ ڏکيو جغرافيائي ڍانچو پڻ حوثي ويڙهاڪن لاءِ ڊرون حملن ۽ هوائي حملن کان لڪي رهڻ کي سامونڊي ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو.
هن مهيني جاري ويڙهه سبب اڳ ئي 130,000 کان وڌيڪ ماڻهو بي گهر ٿي چڪا آهن. گڏيل قومن جي پناهگيرن واري اداري اڱاري ڏينهن چيو ته وڌيڪ هزارين ماڻهو پڻ پنهنجا گهر ڇڏڻ تي مجبور ٿي سگهن ٿا.
