شنگھائي (ويب ڊيسڪ): سنڌ حڪومت پاران سنڌ انويسٽمينٽ ڪانفرنس شنگھائي جي ميزباني ڪندي صوبي ۾ سيڙپڪاري لاءِ هڪ مضبوط ڪيس پيش ڪيو ويو. جنهن ۾ ان جي اسٽريٽجڪ بيهڪ، وسيع سامونڊي ۽ هوائي رابطن، مقابلي واري پورهئي جي لاڳت ۽ باصلاحيت افرادي قوت کي نمايان ڪيو ويو. جنهن جي نتيجي ۾ 34 کان وڌيڪ حڪومت کان حڪومت (G2G) ۽ ڪاروبار کان ڪاروبار (B2B) معاهدا ۽ ياداشتناما سامهون آيا. وڏي وزير مراد علي شاهه ٻين موقعن سان گڏوگڏ، ڌاٻيجي اسپيشل اڪنامڪ زون کي چيني ۽ ٻين بين الاقوامي سيڙپڪارن لاءِ هڪ اهم ترين موقعي طور پيش ڪيو جيڪي پيداواري ۽ برآمدي حوالي سان ڪم ڪندڙ ڪاروبارن لاءِ گهٽ قيمت وارو مرڪز ڳولي رهيا آهن. هن ڪانفرنس ۾ لڳ ڀڳ 400 نمائندن شرڪت ڪئي جن ۾ سيڙپڪار، ڪاروباري اڳواڻ ۽ چيني ڪمپنين ۽ مالي ادارن جا نمائندا شامل هئا. وڏي وزي چيو ته سنڌ چيني سيڙپڪارن لاءِ هڪ فطري ڀائيوار بڻجڻ لاءِ تيار آهي جيڪي وڏي پيماني تي ڪم، رابطا ۽ حڪومتي پٺڀرائي چاهين ٿا. هن چيو ته صوبائي حڪومت پرڏيهي سيڙپڪاري کي سهولت ڏيڻ ۽ ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ لاءِ پرعزم آهي ته معاهدا عملي منصوبن ۾ تبديل ٿين. مراد علي شاهه چيو ته سنڌ سيڙپڪاري لاءِ هڪ اهڙو ڪم لاڳت وارو ماحول فراهم ڪري ٿي جيڪو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن جي مقابلي ۾ تمام بهتر آهي، هن پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ ۽ بين الاقوامي تجارتي ڀائيواري کي مضبوط ڪرڻ تي زور ڏنو. هن چيو ته سنڌ ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڏو تجارتي شهر، ٻه وڏا سامونڊي بندرگاهه، وسيع صنعتي صلاحيت، وڏي پيماني تي توانائي ۽ معدني وسيلا، هڪ وڏو زرعي بنياد ۽ چين-پاڪستان اقتصادي راهداري سان لاڳاپيل ڪيترائي سيڙپڪاري پليٽ فارم گڏ موجود آهن. سنڌ پاڪستان جي معيشت ۾ نمايان حصو وجهي ٿي. 2023 جي آدمشماري موجب ان جي آبادي لڳ ڀڳ ساڍا پنج ڪروڙ کان وڌيڪ آهي ۽ ملڪ جي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP)، صنعتي پيداوار ۽ ٽيڪس روينيو ۾ ان جو وڏو حصو آهي. صوبي وٽ هڪ وڏي پورهيت قوت ۽ هڪ متنوع معيشت آهي جيڪا پيداوار، ماليات، زراعت، توانائي ۽ قدرتي وسيلن تي مشتمل آهي.
اسٽريٽجڪ بيهڪ يعني جاگرافيائي اهميت
مراد علي شاهه پاڪستان جي مالي ۽ تجارتي مرڪز ۽ علائقائي توڙي بين الاقوامي مارڪيٽن جي گيٽ وي طور ڪراچي جي حيثيت کي نمايان ڪيو. ڪراچي اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان، پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ ملڪ جي مکيه تجارتي ۽ صنعتي ادارن جو گهر آهي. ڪراچي بندرگاهه مالي سال 2024-25 دوران لڳ ڀڳ 53.95 ملين ٽن ڪارگو ۽ 2.651 ملين ويهه فٽن وارا ڪنٽينر (TEUs) هينڊل ڪيا. ان جي بيان ڪيل امڪاني صلاحيت 125 ملين ٽن کان وڌيڪ ڪارگو ۽ 4.65 ملين ڪنٽينر هينڊل ڪرڻ جي آهي. پورٽ قاسم وٽ 18 برٿس آهن ۽ سالياني هينڊلنگ جي صلاحيت لڳ ڀڳ 89 ملين ٽن آهي. هي بندرگاهه ڪوئلو، معدنيات، تيل، اناج، ڀاڻ، سيمينٽ، ڪنٽينر ۽ مائع قدرتي گئس (LNG) هينڊل ڪري ٿو. هي بندرگاهه قومي شاهراهه، موٽر وي ۽ ريلوي نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل آهي ۽ پاڪستان جي سڀ کان وڏي پورٽ تي ٻڌل صنعتي ڪمپليڪس مان هڪ آهي، جتي 15,000 اڪڙ کان وڌيڪ زمين صنعتي ترقي لاءِ مختص ڪئي وئي آهي. وڏي وزير چيو ته چيني صنعتڪار سنڌ ۾ شيون تيار ڪري سگهن ٿا، صوبي جي توانائي ۽ صنعتي وسيلن کي استعمال ڪري سگهن ٿا ۽ تيار ٿيل شين کي ڪراچي پورٽ ۽ پورٽ قاسم ذريعي پاڪستاني ۽ بين الاقوامي مارڪيٽن ڏانهن موڪلي سگهن ٿا. هن سنڌ جي 350 ڪلوميٽر ڊگهي ساحلي پٽي، وڏن واپاري رستن تائين ان جي رسائي ۽ وچ ايشيا، وچ اوڀر ۽ آفريڪا جي مارڪيٽن سان ويجهڙائي جو به ذڪر ڪيو.
اسپيشل اڪنامڪ زونز تي ڌيان
ڪانفرنس جو هڪ وڏو مرڪز ڌاٻيجي اسپيشل اڪنامڪ زون هو جيڪو پاڪستان-چين اقتصادي راهداري جو هڪ ترجيحي منصوبو آهي ۽ ضلعو ٺٽو ۾ لڳ ڀڳ 1,530 ايڪڙن تي پکڙيل آهي. ڌاٻيجي ۾ تجويز ڪيل صنعتي ڪلسٽرن ۾ آٽوموبائل ۽ آٽو پارٽس، لائيٽ انجنيئرنگ، ڪيميڪل ۽ فارماسيوٽيڪلز، ڪنزيومر اليڪٽرانڪس، اسٽيل ۽ فائونڊريز، گودام، تعميراتي مواد، ٽيڪسٽائل ۽ گارمينٽس شامل آهن. هن منصوبي مان اميد آهي ته هي چيني ۽ ٻين پرڏيهي ڪمپنين کي پاڪستان ۾ نوان ڪاروبار شروع ڪرڻ يا اڳ ۾ موجود سهولتن کي هتي منتقل ڪرڻ ۽ وڌائڻ جو موقعو فراهم ڪندو. پورٽ قاسم سان ان جي ويجهڙائي ۽ رٿيل روڊن جا رابطا ان جي اهميت کي برآمد ڪندڙ صنعتڪارن لاءِ وڌيڪ مضبوط ڪن ٿا. مراد علي شاهه چيو ته عالمي واپار ۽ ٽيرف جي تبديل ٿيندڙ حالتن جي ڪري ڌاٻيجي انهن ڪمپنين لاءِ خاص طور تي پرڪشش بڻجي سگهي ٿو جيڪي گهٽ لاڳت واري مارڪيٽن ۾ پنهنجو ڪاروبار وڌائڻ چاهين ٿيون. ڪانفرنس ۾ 435 اڪڙن تي پکڙيل ايجوڪيشن سٽي اسپيشل ٽيڪنالاجي زون کي به نمايان ڪيو ويو. هي پاڪستان جو سڀ کان وڏو اسپيشل ٽيڪنالاجي زون آهي ۽ سنڌ حڪومت پاران قائم ڪيل پهريون اهڙو منصوبو آهي. هي زون سافٽ ويئر سروسز، ڊيٽا انفراسٽرڪچر، مالي ٽيڪنالاجي (فن ٽيڪ)، زرعي ٽيڪنالاجي، ڪلين انرجي، بائيو ٽيڪنالاجي ۽ اليڪٽرانڪس جي پيداوار ۾ سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي. هي سيڙپڪارن کي زمين جي سبسڊي، زيرو سيلز ٽيڪس ۽ سهولتن سميت ڪيتريون ئي مراعتون پيش ڪري ٿو. وڏي وزير چيو ته سنڌ جا اسپيشل اڪنامڪ زون قانوني طور تي محفوظ مراعتون ڏين ٿا جن ۾ 10 سالن جي انڪم ٽيڪس ڇوٽ ۽ ڪيپيٽل گڊز جي ڊيوٽي فري امپورٽ شامل آهن. هن چيو ته صوبائي سيڙپڪاري کاتو شروعاتي پڇا ڳاڇا کان وٺي پيداوار جي شروعات تائين ون ونڊو سهولت فراهم ڪري ٿو.
زراعت، توانائي ۽ معدنيات ۾ موقعا
مراد علي شاهه چيو ته سنڌ زراعت ۽ فوڊ پروسيسنگ ۾ وڏا موقعا فراهم ڪري ٿي. صوبو چانور، ڪپهه، ڪڻڪ، ڪمند، ميوا ۽ کارڪون پيدا ڪري ٿو ۽ زرعي ويليو چينز کي وڌائڻ جي صلاحيت رکي ٿو. تعاون جي امڪاني شعبن ۾ چانورن جي پروسيسنگ، انب جي گودي جي پيداوار، کارڪن کي خشڪ ڪرڻ ۽ پروسيسنگ، ۽ ڳاڙهن مرچن جي ڊي هائيڊريشن شامل آهن. تجويز ڪيل ماڊل ۾ چيني ٽيڪنالاجي کي سنڌ جي زرعي پيداوار سان گڏائڻ شامل آهي، جنهن کانپوءِ پروسيسنگ، ڪولڊ چين ڊولپمينٽ، پيڪيجنگ، لاجسٽڪ ۽ برآمدات ڪئي ويندي. هن ٿر ڪوئلي جي فيلڊ کي پڻ نمايان ڪيو، جيڪو پاڪستان جي وڏن قدرتي وسيلن مان هڪ آهي، ۽ ان سان گڏ سنڌ جي ونڊ انرجي جي صلاحيت کي پڻ نمايان ڪيو، جنهن جو اندازو لڳ ڀڳ 50,000 ميگاواٽ آهي. صوبي ۾ ڪوئلي، گرينائيٽ ۽ ٻين معدنيات جا ذخيرا پڻ موجود آهن. مراد علي شاهه خام معدنيات برآمد ڪرڻ بدران مقامي پروسيسنگ ۽ پيداواري سهولتن کي ترقي ڏيڻ تي زور ڏنو. هن چيو ته چيني سيڙپڪاري خام مال جي ذريعن جي ويجهو ويليو ايڊيڊ صنعتن کي قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿي.
موجوده چيني سيڙپڪاري
وڏي وزير چيو ته چيني سيڙپڪار اڳ ۾ ئي سنڌ ۾ ڪاميابي سان ڪم ڪري رهيا آهن. شنگھائي اليڪٽرڪ جو ٿر بلاڪ- ون پروجيڪٽ، جنهن ۾ 1,320 ميگاواٽ جو پاور پلانٽ شامل آهي، 2023 کان تجارتي طور تي ڪم ڪري رهيو آهي ۽ مقامي طور تي ڪڍيل ڪوئلي مان پيدا ٿيندڙ بجلي فراهم ڪري ٿو. چائنا مشينري انجنيئرنگ ڪارپوريشن ٿر بلاڪ- ٽو ڪوئلي جي کاڻ ۾ ڀائيوار آهي. ڪراچي ۾ 1,320 ميگاواٽ جي پورٽ قاسم ڪول فائرڊ پاور پروجيڪٽ ۾ پاور چائنا ۽ الميرقاب قطر پاران گڏيل طور تي لڳ ڀڳ 2.085 ارب ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي وئي. هن منصوبي 5,000 کان وڌيڪ سڌيون مقامي نوڪريون پيدا ڪيون آهن. چائنا ٿري گورجز ڪارپوريشن جهمپير ۾ ونڊ فارم هلائي رهي آهي، جڏهن ته نوري آباد ۾ قائم پاڪستان-چين گڏيل منصوبو، سروس لانگ مارچ ٽائرز، پنهنجون شيون آمريڪا ۽ برازيل ڏانهن برآمد ڪري ٿو. مراد علي شاهه چيو ته پاڪستان ۽ چين وچ ۾ اقتصادي تعاون جي ايندڙ مرحلي ۾ انفراسٽرڪچر ۽ توانائي کان علاوه صنعت، زراعت، معدنيات، ٽيڪنالاجي ۽ ڪاروبار کان ڪاروبار (B2B) سيڙپڪاري تي وڌيڪ زور ڏنو ويندو.
ڪانفرنس ۾ تعاون لاءِ پنجن اهم شعبن جي نشاندهي
وڏي وزير سيڙپڪارن کي توانائي ۽ معدنيات (بشمول ڪوئلي مان ڪيميڪل ٺاهڻ ۽ وسيع ٿر ويليو چين)؛ اليڪٽرڪ گاڏيون ۽ آٽو موٽو مينوفيڪچرنگ؛ ڊيجيٽل تبديلي (بشمول مصنوعي ذهانت، ڪلاؤڊ ڪمپيوٽنگ ۽ سمارٽ سٽيز)؛ زراعت ۽ فوڊ پروسيسنگ؛ ۽ لاجسٽڪ، ويئر هائوسنگ ۽ واپار شامل آهن.
سيڙپڪاري جا معاهدا
ڪانفرنس دوران ٻن درجن کان وڌيڪ ياداشتنامن ۽ معاهدن تي صحيون ڪيون ويون، جڏهن ته مجموعي طور تي 34 حڪومت کان حڪومت ۽ ڪاروبار کان ڪاروبار معاهدا مڪمل ڪيا ويا. وڏي وزير سيڙپڪارن کي يقين ڏياريو ته هر معاهدي لاءِ سنڌ انويسٽمينٽ ڊپارٽمينٽ ۾ هڪ خاص فوڪل پرسن هوندو ۽ صوبائي حڪومت جي اعليٰ ترين سطح تي ان جو جائزو ورتو ويندو. هن چيو ته اسان لاءِ، صحيح ڪرڻ ڪم جي شروعات آهي، پڄاڻي ناهي. مراد علي شاهه چيني سيڙپڪارن کي اهو به يقين ڏياريو ته چيني شهرين، منصوبن ۽ سيڙپڪاري جي حفاظت ۽ سيڪيورٽي سنڌ حڪومت جي پهرين ترجيح آهي. ان کان اڳ وڏي وزير جي خاص مددگار سيد قاسم نويد سيڙپڪاري جي موقعن ۽ سنڌ جي سيڙپڪار دوست ماحول بابت تفصيلي پريزنٽيشن ڏني. ڪانفرنس جو هڪ نمايان پهلو سنڌ ۾ اڳ ۾ ئي ڪم ڪندڙ وڏن سيڙپڪارن جي شرڪت هئي، جن پنهنجون ڪامياب ڪهاڻيون شيئر ڪيون ۽ ٻين امڪاني سيڙپڪارن جو اعتماد وڌائڻ ۾ مدد ڪئي. ڪانفرنس جي پڄاڻي ڪندي وڏي وزير چيني ۽ بين الاقوامي سيڙپڪارن کي سنڌ جو دورو ڪرڻ ۽ سيڙپڪاري جي موقعن جو خود جائزو وٺڻ جي دعوت ڏني. هن چيو ته سنڌ ڪاروبار لاءِ کليل آهي. سنڌ ڀائيواري لاءِ تيار آهي.
