شنگهائي (ويب ڊيسڪ): ٽيڪنالاجي جي تبديليءَ ڏانھن ھڪ وڏي اڳڀرائي ڪندي سنڌ حڪومت عالمي ٽيڪنالاجي جي وڏي ڪمپني هئاوي (Huawei) سان گڏ پاڪستان جو پهريون AI-native ڊيجيٽل صوبو قائم ڪرڻ لاءِ هڪ تاريخي ياداشتنامي (MoU) تي صحيحون ڪيون آهن. اهو معاهدو سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه جي شنگهائي ۾ هئاوي جي ليانچيو ليڪ آر اينڊ ڊي (تحقيق ۽ ترقي) سينٽر جي اعليٰ سطحي دوري دوران طئي ٿيو، جيڪو صوبائي حڪومت جي حڪمت عملي کي رڳو ٽيڪنالاجي خريد ڪرڻ کان مٽائي هڪ گهري ۽ تعاون واري شراڪتداري ۾ تبديل ڪري ٿو. هن جامع معاهدي ۾ مڪمل اي-گورننس ڊيجيٽلائيزيشن، صوبائي ڪلائوڊ ۽ ڊيٽا سينٽر جو بنيادي ڍانچو، سمارٽ سٽي حل، ۽ سنڌ جي نوجوانن لاءِ وڏي پيماني تي آءِ سي ٽي (ICT) مهارتن جي تربيت شامل آهي. صحيحون ڪرڻ واري تقريب کي خطاب ڪندي وڏي وزير مراد علي شاهه هن اتحاد جي تبديليءَ واري نوعيت تي زور ڏنو. هن ياداشتنامي تي وڏي وزير جي خاص مددگار سيد قاسم نويد، وڏي وزير مراد علي شاهه ۽ هئاوي پاڪستان جي چيئرمين جي موجودگي ۾ صحيحون ڪيون. هي فريم ورڪ آرٽيفيشل انٽيليجنس، ڪلائوڊ ڪمپيوٽنگ، سمارٽ سٽيز، ڊيجيٽل گورنمينٽ، ۽ AI-Native سمارٽ پارڪن ۾ وسيع تعاون جو احاطو ڪري ٿو. وڏي وزير هئاوي جي زبردست تحقيقي سندن کي خراج تحسين پيش ڪندي، نوٽ ڪيو ته هڪ اهڙي ڪمپني جيڪا مسلسل پنهنجي آمدني جو پنجون حصو آر اينڊ ڊي تي خرچ ڪري ٿي، تنهن “دنيا جي سڀ کان اڳيان وارن ٽيڪنالاجي اڳواڻن ۾ پنهنجي جڳهه حاصل ڪئي آهي. هئاوي جيڪا 1987ع ۾ شينزين ۾ هڪ خانگي ڪمپني طور قائم ڪئي وئي هئي، مڪمل طور تي ان جي ملازمن جي ملڪيت آهي تنهن 2025ع جي آمدني 880.9 ارب چائنيز يوان (CNY) ۽ خالص منافعو 68 ارب چائنيز يوان رپورٽ ڪيو آهي. مستقبل جي ٽيڪنالاجي لاءِ هڪ جارحاڻي عزم جو مظاهرو ڪندي، ڪمپني صرف 2025ع ۾ آر اينڊ ڊي ۾ 192.3 ارب چائنيز يوان جي سيڙپڪاري ڪئي جيڪا ان جي آمدني جو 21.8 سيڪڙو آهي، ۽ گذريل ڏهاڪي دوران تحقيق تي 1.38 ٽريلين چائنيز يوان کان وڌيڪ خرچ ڪري چڪي آهي. پاڪستان ۾ هئاوي جي قيادت سي اي او ايٿن سن ڪري رهيو آهي ۽ اها قومي آءِ سي ٽي (ICT) جي صلاحيت سازي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ان ۾ اسپيشل انويسٽمينٽ فئسليٽيشن ڪائونسل (SIFC) سان گڏ هڪ وڏو قدم شامل آهي جنهن جي تحت 3 لک نوجوان پاڪستانين کي تربيت ڏني ويندي ان سان گڏ سيپٽمبر 2026ع ۾ اسلام آباد ۾ پاڪستان جي پهرين قومي سطح جي ٽيليڪام سامان جي مرمت واري سينٽر جي شروعات پڻ شامل آهي. وڏي وزير مراد شاهه هئاوي جا ٿورا پڻ مڃيا جنهن هن کان اڳ سندن وفد لاءِ ووهان ۾ گلوبل ماڊل سائيٽ جو دورو ترتيب ڏنو هو ۽ چيو ته ان صوبائي قيادت تي “گهرو اثر” ڇڏيو هو.
هئاوي جي عالمي تحقيق ۽ ترقي جو مرڪز
اهي صحيحون ليانچيو ليڪ آر اينڊ ڊي سينٽر تي ٿيون جيڪو باقاعده طور تي 2024ع ۾ مغربي شنگهائي جي ڪنگپو ضلعي جي جنزي ٽائون ۾ کوليو ويو هو. لڳ ڀڳ 2400 مو (160 هيڪٽرن) تي پکڙيل آهي. جنهن ۾ 2.06 ملين اسڪوائر ميٽر فلور اسپيس آهي، هي ڪيمپس 10 ارب چائنيز يوان کان وڌيڪ جي سيڙپڪاري جي نمائندگي ڪري ٿو. هي سهولت 30,000 کان 35,000 محققن ۽ انجنيئرن کي اٺن زونن ۾ رهائڻ لاءِ تيار ڪئي وئي آهي جيڪي هڪ اندروني لائيٽ ريل سسٽم ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل آهن جنهن کي “ريڊ ٽرين” چيو ويندو آهي. هي مرڪز سيمي ڪنڊڪٽر ڊيزائن، وائرليس فائيو اينڊ سڪس جي ٽيڪنالاجيز، انٽيليجنٽ آٽوميٽڪ حلن، ۽ ڊيجيٽل انرجي جي ميدانن ۾ اهم اڳڀرائي تي ڌيان ڏئي ٿو.
ووهان کان ڪراچي تائين: ميگا سٽي لاءِ ريئل ٽائيم گورننس
ووهان سان هڪجهڙائي بيان ڪندي جتي جديد ٽيڪنالاجي شهر جي منتظمن کي شهري مسئلن جي فوري (ريئل ٽائيم) سڃاڻپ ڪرڻ ۽ بحرانن کي وڌڻ کان اڳ روڪڻ جي صلاحيت ڏئي ٿي — وڏي وزير زور ڏنو ته ڪراچي، جيڪو 2 ڪروڙن کان وڌيڪ آبادي جو هڪ وڏو شهر آهي، تنهن کي سختي سان اهڙين صلاحيتن جي ضرورت آهي. سنڌ حڪومت سنڌ کي پاڪستان جو اڳواڻ ڊيجيٽل صوبو بنائڻ لاءِ پرعزم آهي جنهن ۾ ڪراچي ۽ اسان جي سڀني شهرن ۾ سمارٽ، ڊيٽا تي ٻڌل گورننس هوندي ۽ هڪ اهڙي نوجوان افرادي قوت هوندي جيڪا ڊيجيٽل معيشت لاءِ مڪمل طور تيار هجي،” هن پنهنجي عزم جو اظهار ڪيو.
پهرين سال جون چار ترجيحون
هن خواب کي عملي روپ ڏيڻ لاءِ، وڏي وزير مراد شاهه شراڪتداري جي پهرين سال لاءِ چار واضح ترجيحون تجويز ڪيون. ڪراچي ۾ هڪ پائلٽ سٽي آپريشنز ۽ ٻوڏ جي اڳواٽ خبرداري جو پليٽ فارم جيڪو ووهان جي سمارٽ سٽي ماڊل مان سکيل سبقن تحت هوندو. سنڌ حڪومت جي ڪلائوڊ ۽ ڊيٽا سينٽر لاءِ هڪ روڊ مئپ جنهن ۾ مضبوط ڊيزاسٽر ريڪوري (مفت تدارڪ/بحالي)، سائبر سيڪيورٽي، ۽ AI ڪمپيوٽنگ انفراسٽرڪچر شامل هوندو. ڪراچي ايجوڪيشن سٽي ۾ هڪ انوويشن ۽ ٽريننگ سينٽر، جنهن ۾ آر اينڊ ڊي (R&D) جي موجودگي ۽ هڪ AI-native سمارٽ پارڪ هوندو. سنڌ جي شاگردن لاءِ آءِ سي ٽي (ICT) مهارتن جي تربيت ۽ سرٽيفڪيشن، جيڪا صوبائي يونيورسٽين سان ويجهي شراڪتداري ذريعي فراهم ڪئي ويندي.
ان کان علاوه هن بروقت اڳڀرائي کي يقيني بڻائڻ لاءِ ٻنهي طرفن کان نامزد ڪيل فوڪل پرسنز تي ٻڌل هڪ گڏيل ورڪنگ گروپ قائم ڪرڻ جي تجويز ڏني، جيڪو گڏيل طور تي منظور ٿيل پهرين سال جي ڪم واري پلان تحت ڪم ڪندو.
