ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)سائنسدانن جي نئين تحقيق موجب، فلڪياتدانن سفيد ٻوڙن تارن جو تجزيو ڪندي پهريون ڀيرو اهڙو تارو ڳولي لڌو آهي، جيڪو انساني اکين کي سائو نظر اچي ٿو.
انگلينڊ جي يونيورسٽي آف واروڪ سان تعلق رکندڙ ۽ تحقيق جي اڳواڻي ڪندڙ فلڪياتي طبعيات جي ماهر مارڪ هالينڊز خميس تي ٻڌايو ته اڪثر تارن جو رنگ سندن گرمي پد تي دارومدار رکي ٿو ۽ انهن جا رنگ ڪجهه محدود قسمن جا هوندا آهن. پر اڇا ٻوڙا تارا، جيڪي سج جهڙن مري ويل تارن جا انتهائي گهڻا گهاٽا باقيات هوندا آهن، حيرت انگيز طور مختلف رنگن ۾ چمڪي سگهن ٿا.
مارڪ هالينڊز سي اين اين کي ٻڌايو ته، ”عام تارن جا رنگ گهڻو ڪري نارنگي، اڇا يا نيرا هوندا آهن.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”اسان ڏٺو آهي ته اڪثر اڇن ٻوڙن تارن جا رنگ به اهڙا ئي هوندا آهن. پر ڪجهه خاص حالتن ۾ انهن تارن جي ٻاهرين تهن ۾ موجود طبعياتي حالتون ايتريون غيرمعمولي هونديون آهن، جو انهن جي روشنيءَ جي اسپيڪٽرم ۾ وڏيون تبديليون اچي وينديون آهن.“
اهي تبديليون تارن جي فضا ۾ موجود هيليم ۽ ٻين عنصرن جي ٿوري مقدار وچ ۾ ٿيندڙ رابطي سبب پيدا ٿين ٿيون. مختلف اڇن ٻوڙن تارن ۾ انهن عنصرن جي موجودگي مختلف هوندي آهي، جنهن جو دارومدار ان مادي تي آهي، جيڪو تاري جي زندگيءَ دوران ان سان رابطي ۾ آيو هجي.
مثال طور، لوهه، ميگنيشيم ۽ سوڊيم جهڙا عنصر، جيڪي عام طور پٿرن ۾ ملندا آهن، انهن تارن جي مٿاڇري تي موجود ٿي سگهن ٿا. هالينڊز موجب، اهو ان ڳالهه جو امڪاني ثبوت ٿي سگهي ٿو ته تاري جي ڀرسان اڳ ڪنهن سياروي نظام جو وجود هو، يا ڪو اهڙو جسم، جهڙوڪ ڪو شهابِ ثاقب، تاري جي تمام ويجهو اچي ويو هجي.
هن وضاحت ڪندي چيو ته، ”اهو جسم ٽڪرا ٽڪرا ٿي مٽي بڻجي وڃي ٿو، پوءِ پٿرن جا اهي ٽڪرا ۽ ملبو اڇي ٻوڙي تاري تي ڪرڻ لڳن ٿا.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”اهو مادو تاري جي ٻاهرين تهن ۾ ملي وڃي ٿو، جنهن کان پوءِ اسان اهو معلوم ڪري سگهون ٿا ته انهن پٿريلي شين ۾ ڪهڙا عنصر موجود هئا.“
هالينڊز موجب، ”اهڙيءَ طرح اسان اڇي ٻوڙي تاري کي هڪ تشخيصي اوزار طور استعمال ڪري، سيارن جي مادي جي ڪيميائي بناوت معلوم ڪري سگهون ٿا.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”اڇو ٻوڙو تارو سيارن کي ٽڪرا ٽڪرا ڪري رهيو هوندو آهي ۽ اسان ڏسي سگهندا آهيون ته انهن سيارن جي اندر اصل ۾ ڇا موجود هو، يعني مختلف عنصرن جو ڪيترو حصو هو. ان سان اسان کي اهو سمجهڻ ۾ مدد ملي ٿي ته اهي سيارا ڪيئن ٺهيا.“
آمريڪا جي يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا، سين ڊياگو ۾ فلڪيات ۽ فلڪي طبعيات جي پروفيسر ايڊم برگاسر چيو ته، ”هي ڄڻ ته ڪنهن ڏوهه جي واردات واري جاءِ آهي، جتي اسان وٽ بچيل ثبوتن جو جائزو وٺي ڪهاڻيءَ جا ٽڪرا جوڙڻا پون ٿا. ان طريقي سان اسان اهو سمجهي سگهون ٿا ته اهو سيارو ڪهڙو هو ۽ تاريخ جي تمام پراڻي دور ۾ ڪيئن ٺهيو هو.“
انسانن سان لاڳاپو
هن تحقيق لاءِ هالينڊز زمين کان 20 پارسيڪ، يعني لڳ ڀڳ 65 نوري سالن جي فاصلي اندر موجود 151 ڄاتل اڇن ٻوڙن تارن جو جائزو ورتو.
هالينڊز موجب سائو نظر ايندڙ تاري ۾ بنيادي طور ڪيلشيم، سوڊيم ۽ ليٿيم موجود آهن.
ايڊم برگاسر، جيڪو هن تحقيق ۾ شامل نه هو، چيو ته، ”ان تاري ۾ موجود مادي جي وڏي مقدار کيس وڌيڪ دلچسپ بڻائي ڇڏيو. ان ڳالهه مون ۾ ان تاري بابت وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو شوق پيدا ڪيو ته آخر ان تي ايترو گهڻو مادو ڇو گڏ ٿي رهيو آهي.“
هن وڌيڪ چيو ته اهڙي دريافت عام ماڻهن سان گڏ سائنسدانن ۾ به ڪائنات جي ڪجهه انتهائي غيرمعمولي شين بابت وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو شوق پيدا ڪري سگهي ٿي.
هالينڊز موجب، هڪ ٻيو اهم تارو لڳ ڀڳ سائمن مڇيءَ جي گوشت جهڙي گلابي رنگ جو هو، جنهن جو سبب ان ۾ ڪاربان جي ماليڪيولن جي گهڻي مقدار هئي.
جيتوڻيڪ اڇا ٻوڙا تارا زمين تان سڌيءَ طرح ڏسي نٿا سگهجن، پر هالينڊز تارن جي اسپيڪٽرم بابت موجود انگن اکرن جي مدد سان انهن جا رنگ حساب ڪري معلوم ڪيا.
تحقيق ڪندڙن جي وضاحت موجب، اسپيڪٽرم تاري جي روشنيءَ کي مختلف طول موجن ۾ ورهائڻ سان ٺهندڙ هڪ قسم جو ”آڱرين جو نشان“ آهي، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن شيشو يا منشور سج جي روشنيءَ کي مختلف رنگن ۾ ورهائي ٿو.
هالينڊز چيو ته هن تحقيق انهن خلائي جسمن کي انسانن جي ويجهو محسوس ڪرڻ ۾ به مدد ڏني آهي.
هن چيو ته، ”ان سان اسان جو انهن انتهائي پري موجود شين سان هڪ انساني لاڳاپو پيدا ٿئي ٿو. اهي شيون ايتريون پري آهن، جو ڪڏهن ڪڏهن هڪ محقق جي حيثيت ۾ به انهن سان پنهنجو لاڳاپو محسوس ڪرڻ ڏکيو هوندو آهي، جن جو اسين مطالعو ڪري رهيا هوندا آهيون.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”پر جڏهن توهان ان ۾ انساني پهلو شامل ڪندا آهيو ته اهي شيون وڌيڪ حقيقي ۽ سمجهه ۾ ايندڙ محسوس ٿينديون آهن.“
پينسلوانيا اسٽيٽ يونيورسٽي، اسڪرنٽن سان لاڳاپيل فلڪياتي طبعيات جي ماهر ۽ فزڪس جي پروفيسر اگنيس ڪِم، جيڪا هن تحقيق ۾ شامل نه هئي، چيو ته سائي تاري بابت مشاهدا اڳ ۾ موجود انگن اکرن تي ٻڌل آهن ۽ شايد اڇن ٻوڙن تارن بابت نئين بنيادي ڄاڻ فراهم نه ڪن. تنهن هوندي به، هي تحقيق انهن آسماني جسمن کي ڏسڻ ۽ سمجهڻ جو هڪ دلچسپ طريقو پيش ڪري ٿي.
ڪِم اي ميل ۾ لکيو ته، ”اسپيڪٽرم مان اهو معلوم ڪرڻ ته انساني اک ڪنهن تاري کي ڪهڙي رنگ ۾ ڏسندي، منهنجي نظر ۾ فزڪس ۽ حياتيات جو هڪ دلچسپ سنگم آهي.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”مون کي اها ڳالهه ڏاڍي وڻي ٿي ته جيڪڏهن اهي تارا اسان جي ڏسڻ جي قابل فاصلي تي هجن ها ته انهن مان ڪجهه اسان کي سائو ۽ ڪجهه گلابي نظر اچن ها.“
برگاسر چيو ته تحقيق ۾ تارن کي سندن گرمي پد ۽ فضائي خاصيتن جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهائڻ جو طريقو مستقبل ۾ فلڪيات جي شعبي لاءِ ڪارائتو ثابت ٿي سگهي ٿو.
هن چيو ته، ”ڪجهه شيون واڱڻائي مائل گلابي هيون، جڏهن ته ٻيون سائي مائل يا نيري رنگ جون هيون. فلڪيات ۾ اهڙي درجابندي عام ڳالهه آهي. ان سان اسان اهو معلوم ڪرڻ تي ڌيان ڏئي سگهون ٿا ته اهي تارا انهن خاص رنگن جا ڇو آهن ۽ ڇا انهن جي بناوت هڪ ٻئي سان لاڳاپيل آهي.“
هن وڌيڪ چيو ته، ”اسان وٽ اها ڄاڻ ٻين طريقن سان به موجود آهي، پر منهنجي خيال ۾ انگن اکرن کي ترتيب ڏيڻ جو هي هڪ وڌيڪ سادو طريقو ٿي سگهي ٿو.“
ايندڙ مرحلو
هالينڊز جو ارادو آهي ته هو وڌيڪ اڇن ٻوڙن تارن جي اسپيڪٽرم جو تجزيو جاري رکي. سائنسي طريقن ۾ ترقيءَ سبب هاڻي محقق زمين کان اڃا وڌيڪ پري موجود تارن جو به مطالعو ڪري سگهندا.
هن چيو ته، ”اسان کي اهڙن اڇن ٻوڙن تارن جي ڄاڻ آهي، جن جا اسپيڪٽرم اڃا اسان وٽ موجود ناهن، پر اها صورتحال جلد تبديل ٿيڻ واري آهي، ڇاڪاڻ ته ڪيترائي اسپيڪٽرو اسڪوپي سروي جلد پنهنجا انگ اکر فراهم ڪرڻ شروع ڪندا.“
هالينڊز موجب، ”اسان وٽ اسپيڪٽرم رکندڙ اڇن ٻوڙن تارن جو تعداد ڏهوڻو وڌي ويندو. تنهنڪري جيڪڏهن اسان خوشقسمت رهياسين ته شايد هڪ يا ٻن سائي اڇن ٻوڙن تارن بدران اهڙن تارن جو تعداد 10 يا 20 تائين پهچي وڃي.“
هيءَ تحقيق سائنسي رسالي آر اي ايس ٽيڪنڪس اينڊ انسٽرومينٽس (RASTI) ۾ شايع ڪئي وئي آهي.
