پيرس(ويب ڊيسڪ) سعودي عرب ۽ فرانس ايران جي معاملي تي ڳالهين ذريعي حل، آبنائي هرمز مان بنا رڪاوٽ ٻيهر بحري آمدرفت جي بحالي ۽ فلسطيني رياست جي قيام لاءِ نئين سر ڪوششن تي زور ڏنو آهي. اهو عزم سعودي ولي عهد شهزادي محمد بن سلمان ۽ فرانسيسي صدر ايمانوئل ميڪرون پاران وچ اوڀر جي سلامتي ۽ ٻنهي ملڪن وچ ۾ وسيع اسٽريٽجڪ ڀائيواري بابت گڏيل ويزن پيش ڪرڻ دوران ظاهر ڪيو ويو.
سومر ڏينهن پيرس ۾ ٻنهي اڳواڻن جي ملاقات کانپوءِ جاري ڪيل گڏيل بيان ۾ چيو ويو ته وچ اوڀر ۾ استحڪام رياستن جي خودمختياري، عالمي قانون جي احترام ۽ تڪرارن ۽ سلامتي جي خطرن جي سياسي ۽ سفارتي حل جي ڪوششن تي ٻڌل هجڻ گهرجي.
بيان ۾ ايران جو معاملو نمايان طور تي شامل هو. رياض ۽ پيرس وڌيڪ ڇڪتاڻ کي روڪڻ ۽ علائقائي سلامتي کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڳالهين ذريعي حل ڳولڻ جي ضرورت تي زور ڏنو.
ٻنهي ڌرين ايران جي ايٽمي پروگرام جي پرامن نوعيت کي يقيني بڻائيندڙ سفارتي حل لاءِ پنهنجي عزم جي تجديد ڪئي ۽ تهران تي زور ڏنو ته هو بين الاقوامي ائٽامڪ انرجي ايجنسي (IAEA) سان مڪمل سهڪار ٻيهر شروع ڪري.
ٻنهي ملڪن آبنائي هرمز ۾ جهازن تي ٿيندڙ حملن ۽ سامونڊي رستن جي سلامتي لاءِ خطرن جي مذمت ڪئي ۽ چيو ته هن اسٽريٽجڪ سامونڊي گذرگاهه مان بحري آمدرفت کي 28 فيبروري 2026ع کان اڳ واري صورتحال تي بحال ڪرڻ ضروري آهي.
ٻنهي ملڪن خاص طور تي بحري آمدرفت جي آزادي، جهازن جي باقاعده اچ وڃ ۽ عالمي قانون موجب گذرڻ تي سڌي يا اڻ سڌي طرح ڪنهن به ٽول يا پابندي نه هجڻ جو مطالبو ڪيو.
فلسطيني مسئلو
فلسطيني معاملي تي سعودي عرب ۽ فرانس حماس جي هٿيارن کان دستبرداري بابت معاهدي جي اعلان جي آجيان ڪئي ۽ ان تي عمل ڪرائڻ جو مطالبو ڪيو.
ٻنهي ملڪن پائيدار جنگبندي لاءِ حالتون پيدا ڪرڻ ۽ غزه جي شهرين تائين انساني امداد جي تڪڙي، محفوظ ۽ بنا ڪنهن رڪاوٽ جي پهچ کي يقيني بڻائڻ جي ضرورت تي زور ڏنو.
هنن فلسطيني عوام جي 1967ع جي سرحدن اندر آزاد رياست قائم ڪرڻ واري حق کي ڪمزور ڪرڻ جي ڪوششن کي رد ڪيو ۽ فلسطيني علائقن جي وحدت برقرار رکڻ جي اهميت تي زور ڏنو.
رياض ۽ پيرس اسرائيلي آبادڪاري واري پاليسي ۽ آبادڪارن جي تشدد جي خاتمي جو پڻ مطالبو ڪيو، جنهن بابت هنن چيو ته اهي ٻه-رياستي حل لاءِ خطرو آهن. ٻنهي ملڪن نيويارڪ پڌرنامي (New York Declaration) تي مڪمل عملدرآمد لاءِ پنهنجي عزم جي ٻيهر تصديق ڪئي.
ٻنهي ڌرين فلسطيني اٿارٽي جي سڌارن واري ايجنڊا جي حمايت جو ورجاءُ ڪيو ۽ فلسطين ۾ قانون ساز اسيمبلي ۽ صدارتي چونڊن جي اعلان جي آجيان ڪئي.
لبنان، يمن، سوڊان ۽ شام
بيان ۾ لبنان، يمن، سوڊان ۽ شام سميت وچ اوڀر جي ٻين اهم تڪراري معاملن تي پڻ ڳالهه ڪئي وئي.
لبنان بابت ٻنهي اڳواڻن لبناني رياست ۽ ان جي ادارن کي مضبوط ڪندي، ملڪ جي خودمختياري ۽ علائقائي سالميت جي تحفظ سان گڏ تڪرار جي حتمي حل لاءِ ڪوششون تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.
هنن صدر جوزف عون ۽ وزيراعظم نواف سلام جي حڪومت پاران رياستي ادارن جي ٻيهر تعمير ۽ رياستي اختيار وڌائڻ لاءِ کنيل قدمن کي ساراهيو.
رياض ۽ پيرس لبناني هٿياربند فوج ۽ سيڪيورٽي فورسز جي حمايت جو ورجاءُ ڪيو، گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي قرارداد 1701 تي مڪمل عملدرآمد جو مطالبو ڪيو ۽ غير رياستي هٿياربند گروهن کي مڪمل طور غير مسلح ڪرڻ جي ضرورت تي زور ڏنو.
هنن اسرائيل کان لبنان جي سموري علائقي مان واپسي جو پڻ مطالبو ڪيو.
يمن بابت ٻنهي ملڪن صدارتي ڪائونسل ۽ گڏيل قومن جي ڪوششن جي حمايت جو ورجاءُ ڪيو ته جيئن بحران جو جامع ۽ سڀني ڌرين کي شامل ڪندڙ حل ڳولي سگهجي.
هنن سعودي عرب ۾ شهري ڍانچي ۽ اهم تنصيبات کي نشانو بڻائيندڙ حوثي حملن ۽ جهازن تي ٿيندڙ حملن جي مذمت ڪئي. فرانس سعودي عرب سان ”مڪمل يڪجهتي ۽ ڀرپور حمايت“ جو اظهار ڪيو ۽ سعودي سرزمين تي حملن کي رد ڪيو.
سوڊان بابت ٻنهي ڌرين بحران ختم ڪرڻ ۽ پرڏيهي مداخلت روڪڻ لاءِ ڪوششون تيز ڪرڻ جو مطالبو ڪيو، جڏهن ته ملڪ جي خودمختياري، آزادي، علائقائي سالميت ۽ رياستي ادارن کي برقرار رکڻ تي زور ڏنو.
سعودي عرب ۽ فرانس شام جي وحدت، استحڪام ۽ معاشي بحالي لاءِ پڻ پنهنجي حمايت جو ورجاءُ ڪيو. ٻنهي ملڪن شام کي متبادل رستن ذريعي يورپ، خليج ۽ ايشيا کي ڳنڍيندڙ پل طور ٻيهر اهم حيثيت ڏيڻ جي امڪان کي اجاگر ڪيو ۽ سعودي-شامي-فرانسيسي ڪاروباري ڪائونسل جي قيام جي آجيان ڪئي.
سعودي عرب ۽ فرانس جي اسٽريٽجڪ ڀائيواري
علائقائي سفارتڪاري کان علاوه، بيان ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٻطرفي سهڪار ۾ وڏي واڌ جو پڻ اشارو ڏنو.
ٻنهي اڳواڻن سعودي عرب ۽ فرانس وچ ۾ سياسي لاڳاپن جي هڪ صدي مڪمل ٿيڻ جي موقعي تي فرانسيسي-سعودي اسٽريٽجڪ پارٽنرشپ ڪائونسل جي پهرين اجلاس جي صدارت ڪئي.
ٻنهي ملڪن دفاعي سهڪار کي مضبوط ڪرڻ لاءِ هڪ پڌرنامو منظور ڪيو، جنهن ۾ هٿيارن ۽ فوجي تربيت سميت تعاون شامل آهي. ان سان گڏ عالمي سلامتي ۽ استحڪام بابت وڌيڪ رابطي ۽ هم آهنگي جو عزم پڻ ڪيو ويو.
واپار ۽ سيڙپڪاري
اقتصادي لاڳاپا پڻ ملاقات جو اهم موضوع رهيا. 2025ع ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٻطرفي واپار جو حجم تقريباً 11.8 ارب ڊالر رهيو.
ٻنهي ملڪن گڏيل سيڙپڪاري ۽ مالي ادارن وچ ۾ سهڪار وڌيڪ مضبوط ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.
بيان ۾ قديه انويسٽمينٽ ڪمپني جي ان خواهش جي به آجيان ڪئي وئي ته اها فرانس جي ايل-دو-فرانس واري علائقي جي سرجي-پونتواز ۾ تفريح، وندر، مهمان نوازي، ثقافت ۽ راندين تي ٻڌل هڪ وڏو گڏيل استعمال وارو منصوبو ترقي ڏئي.
منصوبي جي مڪمل ترقي واري عرصي دوران تقريباً 6 ارب يورو جي سيڙپڪاري جو موجوده اندازو لڳايو ويو آهي.
ٻنهي ملڪن وچ ۾ مصنوعي ذهانت (AI)، ڪوانٽم ڪمپيوٽنگ ۽ جديد ٽيڪنالاجين جي شعبن ۾ پڻ تعاون وڌايو ويندو.
ٻنهي ملڪن العُلا بابت پنهنجي ڀائيواري کي 2035ع تائين وڌائڻ تي اتفاق ڪيو، جنهن تحت آثار قديمه، ورثي ۽ ثقافت جي شعبن ۾ تعاون جاري رکيو ويندو.
فرانس رياض ايڪسپو 2030 ۾ شرڪت جي پڻ تصديق ڪئي، جڏهن ته ٻنهي اڳواڻن اتفاق ڪيو ته اهو ميلو سعودي-فرانسيسي لاڳاپن جي نمايان تقريب بڻايو ويندو.
دوري دوران دفاع، صحت، مصنوعي ذهانت، جديد ٽيڪنالاجي ۽ تفريح جي شعبن ۾ ڪيترن ئي معاهدن ۽ مفاهمتي يادداشتن تي صحيحون ڪيون ويون.
ان کان علاوه فرانسيسي-سعودي انويسٽمينٽ رائونڊ ٽيبل دوران اهم شعبن ۾ 22 کان وڌيڪ معاهدن ۽ مفاهمتي يادداشتن بابت اعلان ڪيا ويا.
مجموعي طور انهن قدمن مان ظاهر ٿئي ٿو ته رياض ۽ پيرس پنهنجي ڀائيواري کي صرف واپار ۽ سيڙپڪاري تائين محدود رکڻ بدران وچ اوڀر جي اهم سفارتي ۽ سلامتي وارن چئلينجن تائين وسيع ڪرڻ چاهين ٿا.
