وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا جي اڌ غريب آبادي پاڪستان ۾ آهي، عالمي بئنڪ

اسلام آباد(رپورٽ اياز مهر)ورلڊ بينڪ چيو آهي ته وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا جي خطي ۾ روزانو 3 ڊالر کان گهٽ ڪمائيندڙ غريب ماڻهن مان لڳ ڀڳ اڌ پاڪستان ۾ رهن ٿا، جڏهن ته ملڪ ۾ ڊگهي معاشي سڌارن ۽ ترتيب واري عمل سبب غربت ۾ اضافو ٿيو، جنهن حقيقي گهريلو آمدني ۽ روزگار جي موقعن کي ڪمزور ڪيو.
واشنگٽن ۾ قائم عالمي قرض ڏيندڙ اداري پنهنجي وچ اوڀر، اتر آفريڪا، افغانستان ۽ پاڪستان (MENAAP) واري خطي بابت اڱاري تي جاري ڪيل رپورٽ ۾ چيو آهي ته پاڪستان ۾ آباديءَ جي واڌ کي نظر ۾ رکندي حقيقي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جي واڌ موجوده مالي سال دوران 2.2 سيڪڙو رهندي، جيڪا گذريل سال جي سطح جي لڳ ڀڳ برابر آهي.
مجموعي طور ورلڊ بينڪ موجوده مالي سال 2026-27 دوران پاڪستان جي معاشي واڌ جي شرح 3.8 سيڪڙو ۽ مهانگائي جي شرح 8.2 سيڪڙو رهڻ جي اڳڪٿي ڪئي آهي.
ورلڊ بينڪ پاڪستان کي ڏکڻ ايشيا واري خطي کان الڳ ڪري وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا واري خطي ۾ شامل ڪيو آهي.
رپورٽ موجب، ”پاڪستان خطي جي انهن ماڻهن جو لڳ ڀڳ 48 سيڪڙو حصو رکي ٿو، جيڪي روزانو 3 ڊالر (تقريباً 840 رپيا روزاني آمدني) واري غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذارين ٿا.“
رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته باقي غريب آبادي افغانستان، شام ۽ يمن ۾ مرڪوز آهي ــ اهي ٽيئي جنگ متاثر ملڪ آهن، جتي گڏيل طور روزانو 3 ڊالر جي غربت واري لڪير کان هيٺ رهندڙ ماڻهن جو وڌيڪ 47 سيڪڙو حصو موجود آهي.
رپورٽ وڌيڪ چيو ته تازي اندازن مان ظاهر ٿئي ٿو ته جبوتي، پاڪستان، شام ۽ يمن ۾ روزانو 3 ڊالر واري غربت جي لڪير تحت غربت جي شرح 20 سيڪڙو جي ويجهو يا ان کان وڌيڪ آهي.
ورلڊ بينڪ گروپ جي تازي اندازن موجب، MENAAP خطي ۾ دنيا جي انتهائي غريب آبادي جو 14 سيڪڙو حصو موجود آهي، جيڪو سب صحارا آفريڪا کان پوءِ ٻيو وڏو حصو آهي. 2000ع ۽ 2010ع جي ڏهاڪن دوران غربت ۾ نمايان گهٽتائي اچڻ کان پوءِ، 2019ع ڌاري غربت گهٽائڻ جو عمل بيهي ويو ۽ COVID-19 وبا کان پوءِ صورتحال ٻيهر خراب ٿي وئي.
رپورٽ موجب، خطي ۾ غربت ۾ واڌ ”بنيادي طور پاڪستان ۾ غربت وڌڻ سبب ٿي“، جتي 2018-19 ۽ 2024-25 جي وچ ۾ روزانو 3 ڊالر واري غربت جي لڪير تحت غربت جي شرح ۾ 6.4 سيڪڙو پوائنٽس ۽ روزانو 4.2 ڊالر واري لڪير تحت 3.2 سيڪڙو پوائنٽس جو اضافو ٿيو.
رپورٽ موجب ان واڌ جا سبب هڪ کان پوءِ ٻيو منفي ڌڪ هئا، جن ۾ COVID-19 وبا، 2022ع جون تباهه ڪندڙ ٻوڏون، وڏي مهانگائي ۽ ڪرنسي جي قدر ۾ گهٽتائي سان پيدا ٿيل معاشي بحران، ۽ ڊگهي عرصي تائين جاري معاشي سڌارن ۽ ترتيب جو عمل شامل هئا، جنهن حقيقي گهريلو آمدني ۽ روزگار جي موقعن کي ڪمزور ڪيو.
آءِ ايم ايف جي پروگرامن تحت ڊگهي عرصي تائين جاري معاشي ترتيب واري عمل تي تنقيد به ٿيندي رهي آهي، جنهن سان مالي ۽ مالياتي انگ اکر بهتر ٿيا، پر ساڳئي وقت معاشي واڌ گهٽ، غربت وڌيڪ ۽ بيروزگاري بلند رهي.
رپورٽ موجب گذريل سال جي 2.1 سيڪڙو جي مقابلي ۾، موجوده مالي سال دوران حقيقي في ماڻهو GDP جي واڌ 2.2 سيڪڙو ٿي سگهي ٿي. ورلڊ بينڪ GDP جي 0.8 سيڪڙو جي برابر ڪرنٽ اڪائونٽ خساري ۽ 3.5 سيڪڙو بجيٽ خساري جي پڻ اڳڪٿي ڪئي آهي. اهي ٻئي اهم اشارا گذريل مالي سال جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهن، پر اڃا تائين قابل انتظام حدن اندر آهن.
ورلڊ بينڪ چيو آهي ته خطي جون حڪومتون هڪ ئي وقت ٻن مطالبن کي منهن ڏئي رهيون آهن: هڪ طرف وڌندڙ قيمتن کان گهروارن کي بچائڻ ۽ ٻئي طرف تڪرارن سبب پيدا ٿيندڙ انساني ضرورتن کي پورو ڪرڻ. اداري وڌيڪ چيو ته پاڪستان هدف تي ٻڌل ٻارڻ ۽ زرعي امداد متعارف ڪرائي آهي.
ورلڊ بينڪ موجب لبنان، پاڪستان، شام ۽ گڏيل عرب امارات ۾ پيٽرول جي قيمتن ۾ 40 سيڪڙو يا ان کان وڌيڪ اضافو ٿيو. وچ اوڀر ۾ تڪرار شروع ٿيڻ کان پوءِ لبنان ۾ ڊيزل جي قيمت ۾ سراسري طور 80 سيڪڙو کان وڌيڪ، گڏيل عرب امارات ۾ لڳ ڀڳ 70 سيڪڙو ۽ پاڪستان ۽ ويسٽ بينڪ ۽ غزه ۾ 40 سيڪڙو کان وڌيڪ اضافو ٿيو آهي.
تيل درآمد ڪندڙ ملڪ ــ جبوتي، مصر، اردن، مراڪش، پاڪستان ۽ تيونس ــ معاشي طور تي اڃا به خطرن کي منهن ڏئي رهيا آهن. انهن خطرن ۾ تيل ۽ ٻين شين جي وڌندڙ قيمتن سبب مهانگائيءَ جو دٻاءُ، مالي گنجائش ۾ گهٽتائي، خليجي ملڪن مان ايندڙ پرڏيهي موڪليل رقم ۾ گهٽتائي ۽ قرض وٺڻ جي وڌندڙ لاڳت شامل آهن، خاص طور تي تڪرار جاري رهڻ سبب انشورنس جي وڌندڙ خطري جي ڪري.
پاڪستان جدت جي ميدان ۾ پوئتي
پاڪستان جي خانگي شعبي پڻ اڃا تائين معيشت جي اڀرندڙ ضرورتن سان پاڻ کي مڪمل طور هم آهنگ ناهي ڪيو. ورلڊ بينڪ جي رپورٽ موجب، گذريل ٽن سالن دوران نئين پيداوار يا خدمت متعارف ڪرائيندڙ ڪمپنين جو تناسب ــ جيڪو پيداوار ۾ جدت جو هڪ پيمانو آهي ــ MENAAP خطي ۾ ساڳي نوعيت جي ٻين معيشتن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور گهٽ آهي.
مصر ۾ رڳو 9 سيڪڙو ڪمپنين نئين پيداوار ۾ جدت ۽ 3 سيڪڙو ڪمپنين پيداواري عمل ۾ جدت جي رپورٽ ڪئي. پاڪستان ۾ رڳو 3 سيڪڙو ڪمپنين نئين پيداوار ۾ جدت ۽ 1 سيڪڙو ڪمپنين پيداواري عمل ۾ جدت رپورٽ ڪئي. ان جي مقابلي ۾ گهٽ وچولي آمدني وارن ملڪن جي ساڳي نوعيت جي معيشتن ۾ پيداوار جي جدت جو سراسري تناسب 23 سيڪڙو ۽ پيداواري عمل جي جدت جو 14 سيڪڙو آهي.
مصنوعي ذهانت جو استعمال
رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته MENAAP جي ٻين معيشتن ۾ مصنوعي ذهانت (AI) جو استعمال ٿورين مخصوص پيشن ۾ وڌيڪ مرڪوز آهي. پاڪستان ۾ MENAAP خطي اندر AI سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه جو مجموعي تعداد سڀ کان وڌيڪ آهي، پر ان جو استعمال فنون ۽ ميڊيا جي شعبن ــ جن ۾ گرافڪ ڊزائين، مواد ٺاهڻ ۽ ترجمو شامل آهن ــ ۾ وڌيڪ مرڪوز آهي، سافٽ ويئر جي شعبي ۾ گهٽ. اهو ممڪن آهي ته ان جو سبب عالمي فري لانس پليٽ فارمن تي پاڪستان جي وڏي موجودگي هجي، جتي انهن خدمتن جي طلب موجود آهي.
چيٽ جي پي ٽي متعارف ٿيڻ کان پوءِ MENAAP خطي ۾ AI جي طلب اڃا تائين فني ۽ ٽيڪنيڪي شعبن سان لاڳاپيل پيشن ۾ وڌيڪ مرڪوز آهي. خطي جي لڳ ڀڳ سڀني ملڪن ۾ 2021ع کان 2025ع جي وچ ۾ اهڙين نوڪرين جي اشتهارن جو تناسب نمايان طور وڌيو، جن لاءِ ڪنهن به قسم جي ڊجيٽل مهارتن جي ضرورت هئي. بحرين، لبنان، پاڪستان ۽ سعودي عرب ۾ اها واڌ ٻٽي انگن واري سيڪڙو پوائنٽن تائين پهتي.
MENAAP خطي ۾ انٽرنيٽ جو استعمال اڪثر ملڪن جي آمدني جي سطح مان متوقع شرح کان وڌيڪ آهي، پر براڊ بينڊ جي اڻ برابري واري رسائي ۽ بجليءَ جي فراهمي ۾ کوٽ اڃا تائين AI کي اپنائڻ لاءِ گهربل بنيادي ڍانچي کي محدود ڪري ٿي.
رپورٽ موجب، جبوتي، مصر، عراق، اردن، عمان، پاڪستان، شام ۽ يمن سميت MENAAP جا اٺ ملڪ مقرر ڪيل معيار کان هيٺ آهن، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته انهن ملڪن ۾ موبائل براڊ بينڊ سبسڪرپشن جي شرح ساڳي آمدني وارن ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي.