ڪراچي(ويب ڊيسڪ)سعودي، پاڪستاني ۽ ايراني ذريعن موجب، پاڪستان ايران کي سعودي عرب جو اهو خبردار ڪندڙ پيغام پهچايو آهي ته هو يمن جي حوثي اتحادين کي سعودي عرب تي حملا روڪڻ لاءِ پابند ڪري.
رائٽرز جي رپورٽ موجب حوثين طرفان سعودي عرب تي حملن ۾ واڌ کان پوءِ بحران کي وڌيڪ سنگين ٿيڻ کان روڪڻ لاءِ گڏيل ڪوششون ڪيون پيون وڃن.
اڱاري ڏينهن حوثين سعودي شهرن خميس ۽ مشيط ۾ هڪ هوائي اڏي ۽ ٻن ويجهن شهرن ۾ تيل جي تنصيبات کي نشانو بڻايو، جنهن جي نتيجي ۾ 73 ماڻهو زخمي ٿيا. ايران خلاف فيبروري ۾ شروع ٿيل آمريڪا ۽ اسرائيل جي جنگ کان پوءِ سعودي عرب تي اهو سڀ کان وڏن حملن مان هڪ هو.
حوثين جي فوجي ترجمان يحيى سري اربع ڏينهن چيو ته سعودي جنگي جهازن گذريل 12 ڪلاڪن دوران يمن جي مختلف صوبن ۾ 54 هوائي حملا ڪيا آهن. هن چيو ته انهن حملن جو ”جواب ڏنو ويندو ۽ کين سزا ڏني ويندي“.
وڌندڙ جنگ، جيڪا عالمي توانائي جي فراهمي لاءِ خطرو بڻجندڙ جنگ جو ٻيو محاذ بڻجي وئي آهي، اهڙي وقت سامهون آئي آهي جڏهن ايران ۽ آمريڪا خليجي خطي ۾ جهازن خلاف هڪ ٻئي تي حملن جو سڀ کان وڏو اعلانيل سلسلو جاري رکيو آهي، جيڪو ٻنهي ملڪن جي جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو ايتري وڏي سطح تي ٿيو آهي.
ايران کي پاڪستان طرفان ڏنل خبردار ڪندڙ پيغام وڏي اهميت رکي ٿو، ڇاڪاڻ ته پاڪستان جو سعودي عرب ۽ ترڪي سان دفاعي معاهدو موجود آهي.
اسلام آباد جي اختيارين زور ڏنو آهي ته پاڪستان جو ڪو به فوجي ڪردار سعودي سرزمين جي دفاع تائين محدود رهندو. تنهن هوندي به پاڪستان جي دفاع واري وزير خواجا آصف چيو آهي ته سعودي عرب ۾ پکڙجندڙ حملا رياض، انقره ۽ اسلام آباد جي گڏيل سلامتي واري انتظام کي فعال ڪري سگهن ٿا.
خواجا آصف پاڪستاني ٽي وي تي چيو: ”هڪ ملڪ خلاف جارحيت کي ٽنهي ملڪن خلاف جارحيت تصور ڪيو ويندو.“
هن وڌيڪ چيو: ”ان ۾ ڪا به شڪ جي گنجائش ناهي… سعودي عرب ۾ بنا ڪنهن اشتعال جي جارحيت يا جنگ جو پکڙجڻ يقيني طور هن معاهدي کي فعال ڪري ڇڏيندو.“
پاڪستان جي دفاع واري وزارت، پرڏيهي وزارت ۽ فوج رائٽرز جي تبصري لاءِ ڪيل درخواست جو جواب نه ڏنو.
جنگ وسيع علائقائي بحران ۾ تبديل ٿيڻ جا خدشا
پاڪستان طرفان اها مداخلت، جيڪا سعودي عرب ۽ ايران سان لاڳاپن ۾ ڪيترن ئي سالن کان توازن قائم رکڻ کان پوءِ ڪئي وئي آهي، حوثين جي حملن جي سنگيني کي ظاهر ڪري ٿي.
ذريعن موجب تهران لاءِ پيغام واضح آهي: حوثين کي روڪيو، ٻي صورت ۾ نمائنده جنگ کي وسيع علائقائي سلامتي جي بحران ۾ تبديل ٿيڻ جو خطرو آهي.
هڪ سينيئر علائقائي سفارتڪار ٻڌايو ته پاڪستان گذريل 24 ڪلاڪن دوران ايران تائين اهو پيغام پهچايو ۽ تهران تي زور ڏنو ته هو پنهنجو اثر رسوخ استعمال ڪري سعودي عرب تي حوثين جا حملا روڪرائي.
هڪ سينيئر ايراني عهديدار تصديق ڪئي ته پاڪستان اڱاري ڏينهن تهران تائين اهو پيغام پهچايو. تهران جو جواب هو ته ”ايران حوثين کي ڪنٽرول نٿو ڪري.“
تنهن هوندي به ٻن ايراني ذريعن چيو ته تهران گذريل هفتي حوثين کي سعودي عرب تي حملا ڪرڻ لاءِ چيو هو. انهن موجب تهران وڌيڪ مالي مدد ۽ هٿيار ڏيڻ جو واعدو ڪيو هو، جڏهن ته اسلامي پاسدارانِ انقلاب جي ڪيترن ئي ڪمانڊرن حملن جي هم آهنگي ۾ مدد ڪرڻ لاءِ يمن جو سفر پڻ ڪيو هو.
علائقائي سفارتڪار چيو ته اسلام آباد حوثين کي ان وقت تائين روڪڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، جيستائين صورتحال اهڙي نقطي تائين نه پهچي، جتي رياض پاڪستان تي سعودي عرب جي وڌيڪ فعال دفاع لاءِ ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ زور وجهي.
سفارتڪار رائٽرز کي ٻڌايو: ”پاڪستان جو سعودي عرب سان معاهدو آهي، پر مون کي اميد آهي ته صورتحال ان حد تائين نه پهچندي، جتي پاڪستان کي عملي طور مداخلت ڪرڻي پوي. في الحال هو سفارتي حل لاءِ ڪوشش ڪندو.“
سعودي عرب لاءِ پاڪستان جي حمايت
هڪ پاڪستاني ذريعي ٻڌايو ته سعودي اختيارين رياض ۾ پاڪستان ۽ ترڪي جي سينيئر فوجي نمائندن سان ملاقاتون ڪيون آهن، جن ۾ گڏيل جواب ڏيڻ تي هم آهنگي ڪئي وئي.
ذريعي موجب، ٽنهي ملڪن اتفاق ڪيو ته انهن جا فوجي يمن ۾ داخل نه ٿيندا ۽ ڪنهن به جوابي ڪارروائي سعودي سرزمين تان ڪئي ويندي.
هڪ ٻئي پاڪستاني ذريعي چيو ته جوابي حملن ۾ شامل ٿيڻ بابت اڃا ڪو فيصلو نه ڪيو ويو آهي. هن زور ڏنو ته رياض سان پاڪستان جو فوجي معاهدو دفاعي نوعيت جو آهي ۽ سعودي سرزمين جي حفاظت تائين محدود آهي.
ذريعي موجب، پاڪستاني فوج سعودي عرب اندر فوجي، فني، زميني يا هوائي مدد فراهم ڪري سگهي ٿي، پر پرڏيهي سرزمين تي جنگي ڪارروائين ۾ حصو نه وٺندي.
علائقائي سفارتڪار چيو ته ايران ۽ حوثين طرفان هلائي ويندڙ دٻاءُ واري مهم جو نتيجو تهران جي مقصد جي ابتڙ به ٿي سگهي ٿو.
هن چيو ته واشنگٽن تي ايران جي بندرگاهن جي بندش ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وجهڻ جي ڪوشش ۾ خليجي سلامتي کي نشانو بڻائڻ سان تهران سعودي عرب، پاڪستان، ترڪي ۽ ٻين آمريڪا سان لاڳاپيل ملڪن کي هڪ ٻئي کان پري ڪرڻ بدران وڌيڪ ويجهي سلامتي واري سهڪار ڏانهن ڌڪي سگهي ٿو.
ٽرمپ پاران ايران جي ناڪا بندي جاري رکڻ جو امڪان
علائقائي اختيارين کي به اهڙا ڪي خاص اشارا نظر نٿا اچن ته واشنگٽن پنهنجي سخت پاليسي ۾ نرمي آڻڻ لاءِ تيار آهي.
علائقائي سفارتڪار موجب، صدر ڊونلڊ ٽرمپ ايران سان واشنگٽن جو معاهدو ٿيڻ تائين آمريڪي ناڪا بندي برقرار رکڻ لاءِ پرعزم نظر اچي ٿو، جڏهن ته قطر خاموشي سان اهڙيون نيون تجويزون ڳولي رهيو آهي، جن جو مقصد ٻنهي ڌرين کي ٻيهر ڳالهين جي ميز تي آڻڻ آهي.
هڪ ٻئي علائقائي ذريعي چيو ته سعودي عرب جو فوجي جواب ايران بدران حوثين تي ئي مرڪوز رهندو. سعودي اختيارين جو پڻ خيال ناهي ته حوثين جا حملا تهران جو آمريڪي ناڪا بندي ختم ڪرائڻ وارو وسيع مقصد حاصل ڪري سگهندا.
ان ذريعي موجب، رياض طرفان واشنگٽن تي ناڪا بندي ختم ڪرڻ لاءِ زور وجهڻ جو امڪان ناهي. ذريعي زور ڏنو ته ٽرمپ جو خيال آهي ته مسلسل معاشي دٻاءُ ڳالهين تائين پهچڻ جو سڀ کان اثرائتو رستو آهي.
ذريعي چيو: ”سوال اهو آهي ته ايران ڪيترو نقصان برداشت ڪري سگهي ٿو ۽ ڪيتري عرصي تائين. ٽرمپ فوجي حل نٿو چاهي. هو ناڪا بندي ذريعي انهن تي دٻاءُ وڌائڻ چاهي ٿو.“
