ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)چن تيان يو چوي ٿو”مان ٿوري دير لاءِ ننڊ ڪريان ٿو ته دنيا ئي بدلجي ٿي وڃي ٿي“
سندس دنيا واقعي تبديل ٿي رهي آهي. 28 ورهين جو چن تيان يو پنهنجي فارغ وقت جو وڏو حصو انهن ڪارخانن ۾ گذاري ٿو، جيڪي آٽوميشن ڏانهن منتقل ٿي رهيا آهن. اهڙيءَ طرح هو جديد ٽيڪنالاجي سان گڏ رهي ٿو ۽ کيس خبر پوي ٿي ته مصنوعي ذهانت (AI) ۽ روبوٽڪس بابت پنهنجي شاگردن کي پڙهائڻ وقت ڪهڙين شين کي ترجيح ڏيڻي آهي.
سندس سامهون لڳ ڀڳ 30 ڪاليج جا شاگرد ڪوڊنگ پڙهي رهيا آهن. انهن مان هڪ تيزيءَ سان ٽائپ ڪري رهيو آهي ۽ سندس نظر اسڪرين کان روبوٽ ڏانهن وڃي رهي آهي: ”خيال اهو آهي ته روبوٽ ان سلينڊر جهڙي ٽڪري کي کڻي اتي منتقل ڪري.“
صنعتي روبوٽن جي هڪ قطار پروگرام ٿيڻ جي انتظار ۾ آهي، جڏهن ته ڪلاس روم جي ٻئي حصي ۾ شاگرد روبوٽ ذريعي هلندڙ طبي اوزار تيار ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. کين رهنمائي ڪندي چن چوي ٿو: ”جيڪڏهن AI ۽ روبوٽڪس جي دنيا کي توهان جي ضرورت نه رهي، ته توهان يقيني طور انهن ماڻهن ۾ شامل هوندا، جيڪي بيڪار سمجها ويندا.“
هن ڪمري ۾ موجود ماڻهن لاءِ هي چين پاران انتهائي احتياط سان تيار ڪيل مستقبل ڏانهن هڪ قدم، يا وڌيڪ صحيح چئجي ته هڪ وڏي ڇال آهي: شي جن پنگ جو 20 ارب ڊالر وارو منصوبو، جنهن جو مقصد چين کي جدت جي ميدان ۾ سڀ کان اڳتي آڻڻ ۽ آمريڪا سان سڌي مقابلي ۾ آڻڻ آهي.
ان جا ثبوت هر طرف موجود آهن. اهي هانگزو ٽيڪنيشن انسٽيٽيوٽ ۾ موجود آهن، جيڪو اهڙن ڪيترن ئي وڏن ۽ خاص مقصد لاءِ قائم ڪيل فني تعليمي ادارن مان هڪ آهي، جتي ٽيڪنالاجيءَ ۾ ماهر انجنيئرن جي ايندڙ نسل کي تيار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي.
هي ڪيمپس هانگزو شهر جي ٻاهرئين حصي ۾ واقع آهي. هانگزو چين جو اڳوڻو شاهي گاديءَ جو هنڌ رهيو آهي، جڏهن ته ان جي جديد ۽ مستقبل جهڙي بلند عمارتن واري منظرنامي مان اندازو ٿئي ٿو ته اهو عالمي ٽيڪنالاجي مرڪز طور ڪيتري اهميت اختيار ڪري رهيو آهي.
سڄي چين ۾ ڪارخانن ۾ 20 لک کان وڌيڪ روبوٽ ڪم ڪري رهيا آهن، جيڪي دنيا جي ڪنهن به ٻئي ملڪ کان وڌيڪ آهن، ۽ انهن جو انگ غيرمعمولي تيزيءَ سان وڌي رهيو آهي.
هي هڪ اهڙو عزم آهي، جيڪو يقيني طور دنيا کي تبديل ڪندو، بلڪل ان وقت وانگر جڏهن چيني معيشت ۾ وڏي پيماني تي تبديلي آئي هئي. چين اڳ ئي پنهنجا روبوٽ سڄي دنيا ڏانهن موڪلي رهيو آهي: دنيا جا اڌ کان وڌيڪ صنعتي روبوٽ هاڻي چين ۾ تيار ٿين ٿا.
پر اهو اڃا واضح ناهي ته عالمي پيداوار، واپار ۽ جدت جي مرڪز ۾ موجود ملڪ ۾ اهڙي وڏي پيماني تي آٽوميشن جا ڪهڙا اثر پوندا. مثال طور، چين جي انساني افرادي قوت لاءِ ان جو ڇا مطلب هوندو؟ ۽ اهڙي ملڪ ۾، جتي معلومات تي سخت ڪنٽرول آهي، اسان هن تبديلي جي حقيقي قيمت ڪيئن ماپي سگهنداسين؟
چين جي مزدورن جو مستقبل ان صنعتي انقلاب ۾ غيريقيني آهي، جنهن کي دنيا ڏسي رهي آهي: چمڪندڙ سولر گرڊ، بجليءَ وارين گاڏين سبب خاموش ٿيندڙ رش وارا وقت، ۽ اهڙيون مشينون جيڪي يوسين بولٽ کان به وڌيڪ تيزيءَ سان ڪم ڪن ٿيون.
گذريل هفتي چين ۾ ورلڊ هيومنائيڊ گيمز جو ٻيو ايڊيشن منعقد ٿيو، جنهن ۾ روبوٽن باڪسنگ ڪئي، تيز ڊوڙون، مارچ ڪيو ۽ مختلف مقابلن ۾ حصو ورتو.
هن شاندار منظر جي پويان هڪ ٻيو، گهٽ نظر ايندڙ انقلاب به جاري آهي، جيڪو ڪارخانن ۽ ڪلاس رومن اندر جنم وٺي رهيو آهي.
بي بي سي اهڙن صنعتي هنڌن جو دورو ڪيو، جتي اهڙا روبوٽ ڏيکاريا ويا، جيڪي انسانن جهڙا نظر نٿا اچن، نه ئي اسٽيج تي ناچ ڪن ٿا يا ٽپا ڏين ٿا، پر ويلڊنگ، رنگ ڪرڻ، شيون کڻڻ، اسمبل ڪرڻ ۽ بنا وقفي يا مراعتن جي چوويهه ڪلاڪ ڪم ڪن ٿا. انهن مان ڪجهه روبوٽ ته وڌيڪ روبوٽ ٺاهڻ لاءِ تيار ڪيا ويا آهن.
بي بي سي انهن اڪيڊمين جو پڻ دورو ڪيو، جتي چين انهن ماڻهن کي تربيت ڏئي رهيو آهي، جيڪي روبوٽڪ افرادي قوت سان گڏ ڪم ڪندا.
هي ان ڳالهه جو سڌو مشاهدو آهي، جنهن کي شي جن پنگ چين جون ”نئين پيداواري قوتون“ سڏي ٿو، ۽ اهو ڏسڻ جو موقعو پڻ ته اهي قوتون ملڪ کي ڪيئن نئين شڪل ڏئي سگهن ٿيون.
چينگدو جي ڪارخاني ۾ پراڻي ۽ نئين ٽيڪنالاجي
ڏکڻ واري شهر چينگدو جي هڪ ڪارخاني ۾ پراڻي ۽ نئين ٽيڪنالاجي گڏجي ڪم ڪري رهي آهي.
لڳ ڀڳ 30 وچين عمر جا مرد ۽ عورتون هڪ اسيمبلي لائن تي اسڪرو لڳائي، سوراخ ڪري ۽ پالش ڪري رهيا آهن. اهي CRP ٽيڪنالاجي جي مشهور پراڊڪٽ، يعني مختلف صنعتي ڪم سرانجام ڏيندڙ روبوٽڪ ٻانهن، تيار ڪري رهيا آهن.
ساڳئي ڪمري ۾ چار نوجوان انجنيئر هڪ ڪنسول جي چوڌاري گڏ ٿيل آهن ۽ هڪ پروٽوٽائپ جي ڪوڊ کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. اهو هڪ نئون روبوٽ آهي، جنهن بابت کين اميد آهي ته اهو اڳتي هلي ٻيا روبوٽ ٺاهڻ ۾ مدد ڪندو.
انهن مان هڪ، 31 ورهين جو پانگ ڪائي، جيڪو تحقيق ۽ ترقي واري ٽيم جو حصو آهي، ڪمري ۾ ان سهڻي ۽ سنهي ڍانچي واري روبوٽ کي ڌڪي اڳتي وٺي وڃي ٿو.
چين جي مستقبل جي روبوٽڪ افرادي قوت اڃا مڪمل طور تي تيار ناهي. في الحال اهو صرف سادي ۽ ورجائتي حرڪتون ڪري سگهي ٿو، جيئن QR ڪوڊ اسڪين ڪرڻ.
پانگ مرڪندي ڪجهه اداس لهجي ۾ چوي ٿو: ”شايد وڌيڪ ڇهن مهينن ۾ اهو ڪو ٻيو ڪم به ڪري سگهندو.“ اهو هڪ ڊگهو سفر آهي ۽ ٽيم هر ننڍڙي ڪاميابي کي به جشن طور ملهائي ٿي.
CRP ٽيڪنالاجي، جيڪا لڳ ڀڳ 300 ماڻهن کي روزگار ڏئي ٿي، گذريل نون سالن کان روبوٽڪ ٻانهون تيار ڪري رهي آهي. هر روبوٽڪ ٻانهن کي ڪنهن به ڪارخاني جي ضرورتن مطابق ترتيب ڏئي سگهجي ٿو، جيئن گاڏيون، اليڪٽرانڪس يا هوائي بجليءَ جا ٽربائن ٺاهڻ ۾ مدد ڪري.
ڪمپني جو چوڻ آهي ته هڪ روبوٽڪ ٻانهن کي اهڙي طرح پروگرام ڪري سگهجي ٿو، جو اها 90 سيڪڙو کان وڌيڪ ورجائتو ڪم انجام ڏئي سگهي.
انجنيئر اهو به سوچي رهيا آهن ته ڇا هڪ ڏينهن اهي ڪمپني جي انساني افرادي قوت کي به روبوٽن سان تبديل ڪري سگهندا.
پانگ چوي ٿو: ”اسان چاهيون ٿا ته اسان جو نئون روبوٽ انسانن جهڙو هجي. اسان اميد رکون ٿا ته اهو پاڻ سوچڻ جي قابل هجي. اسان کي اهڙي قسم جي روبوٽن جي ضرورت آهي، ڇاڪاڻ ته شايد 10 سالن کانپوءِ چين ۾ ڪم ڪندڙ ماڻهو ڪافي تعداد ۾ موجود نه هجن.“
چين جي گهٽ ٿيندڙ آبادي
آبادي ۾ گهٽتائي ۽ عمر رسيده ٿيندڙ افرادي قوت به هڪ اهم سبب آهي، جنهن ڪري بيجنگ پنهنجي ڪارخانن ۾ انقلاب آڻڻ لاءِ تڪڙ ڪري رهيو آهي.
سرڪاري اندازن موجب 2035ع تائين چين جي آبادي جو ٽيون حصو کان وڌيڪ 60 سالن کان مٿي عمر جو هوندو.
ڪجهه اندازن موجب ايندڙ ڏهاڪي دوران چين جي آبادي ۾ لڳ ڀڳ 6 ڪروڙ ماڻهن جي گهٽتائي ٿيندي، جيڪا تقريباً فرانس جي موجوده آبادي جي برابر آهي.
اميد اها آهي ته وڌندڙ آٽوميشن، مزدورن جي هن ايندڙ کوٽ کي ان وقت کان اڳ پورو ڪري ڇڏيندي، جڏهن اها اڳ ئي سست رفتار معيشت تي اثر وجهڻ شروع ڪري.
پر تبديلي جي رفتار انتهائي اهم آهي. اڃا تائين لڳ ڀڳ 12 ڪروڙ ماڻهو پيداواري شعبي ۾ ڪم ڪن ٿا.
جيڪڏهن چين تمام تيزيءَ سان آٽوميشن ڏانهن وڌيو ته روزگار ختم ٿيڻ جو سلسلو شروع ٿي سگهي ٿو، جنهن سان انهن لکين ماڻهن لاءِ تباهي واري صورتحال پيدا ٿي سگهي ٿي، جيڪي ڪارخانن مان ملندڙ اجرت تي ڀاڙين ٿا.
ليپ موٽر نالي برقي گاڏيون ٺاهيندڙ ڪمپني جي نائب صدر ڪائو لي چوي ٿو: ”نظرياتي طور مشينون ڏينهن جا 24 ڪلاڪ ڪم ڪري سگهن ٿيون، جيڪو يقيني طور انساني مزدورن جي مقابلي ۾ هڪ فائدو آهي. پر مشينن کي سار سنڀال جي به ضرورت هوندي آهي. هر روز ان لاءِ وقت گهرجي، ۽ هر مهيني پيداواري لائن جي جاچ ۽ مرمت پڻ ضروري آهي.“
ڇا روبوٽ انسانن جي جاءِ وٺندا؟
يورپ ۽ برطانيا ۾ وڌندڙ مقبوليت حاصل ڪندڙ هن ڪمپني جون گهٽ قيمت ۽ ٽيڪنالاجي تي ٻڌل گاڏيون هانگزو جي ڪارخاني ۾ تيار ٿين ٿيون، جتي هر مرحلي تي روبوٽ مدد ڪن ٿا.
پر اسيمبلي لائن جي آخري حصي ۾ اڃا به انسان نظر اچن ٿا. ڪمپني وٽ 25 هزار کان وڌيڪ ملازم آهن ۽ انهن مان سوين ماڻهو آخري مرحلي ۾ گاڏين جي جاچ ڪن ٿا، جڏهن نيون چمڪندڙ گاڏيون سندن سامهون گذرن ٿيون.
ڇا ڪو اهڙو ڏينهن ايندو جڏهن انهن ماڻهن جي ضرورت نه رهندي؟
ڪائو لي چوي ٿو: ”اهو مڪمل طور ممڪن آهي. ۽ شايد اهو ڏينهن نسبتاً جلدي اچي وڃي. اسٽيمپنگ، ويلڊنگ ۽ پينٽنگ سميت ورڪشاپن ۾ اسان بنيادي طور تي 100 سيڪڙو آٽوميشن حاصل ڪري چڪا آهيون.“
چين کي آمريڪا تي برتري ڇو حاصل آهي؟
چين وٽ پنهنجي وڏي پيداواري بنياد سبب آمريڪا تي برتري حاصل آهي. موٽر، بيٽريون، اليڪٽرانڪس، گيئر، سينسر ــ روبوٽ جو جسم ٺاهڻ لاءِ گهربل تقريباً هر شيءِ چين ۾ آسانيءَ سان موجود آهي.
انٽرنيشنل فيڊريشن آف روبوٽڪس جي جنرل سيڪريٽري ڊاڪٽر سوزين بيالر چوي ٿي: ”چين وٽ هڪ تصور پڻ آهي. ان وٽ منصوبو آهي. کين خبر آهي ته پنجن سالن ۾ ڪٿي پهچڻو آهي. هو مٿين سطح تي منصوبابندي ڪن ٿا، پر ان کي علائقن ۽ ميونسپلٽين تائين ورهائي ڇڏين ٿا.“
هوءَ وڌيڪ چوي ٿي: ”جيڪڏهن توهان شينزن ۾ روبوٽ ٺاهڻ چاهيو ٿا ته اتي مڪمل ماحول موجود آهي. روبوٽ ٺاهڻ لاءِ گهربل پرزا حاصل ڪرڻ ۾ توهان کي هڪ ڪلاڪ کان به گهٽ وقت لڳي سگهي ٿو. يورپ ۾ اهو ڪم هڪ هفتي تائين ٿي سگهي ٿو.“
پر هوءَ تسليم ڪري ٿي ته جيتوڻيڪ چين روبوٽ جو ”جسم“ ٺاهڻ ۾ بهتر آهي، پر ”دماغ“ ٺاهڻ ۾ آمريڪا اڃا اڳتي آهي. ان ۾ روبوٽن کي پروگرام ڪرڻ لاءِ مصنوعي ذهانت تيار ڪرڻ پڻ شامل آهي.
ان جي باوجود ڊيپ سيڪ (DeepSeek) کان مون شاٽ (Moonshot) تائين چيني ڪمپنيون نوان AI ماڊل متعارف ڪرائي رهيون آهن، جن بابت انهن جو چوڻ آهي ته اهي آمريڪا جي وڏين ڪمپنين جي ماڊلز سان مقابلو ڪري سگهن ٿا.
”اوپن سورس“ طريقيڪار سبب، جنهن ۾ AI اسٽارٽ اپ ڪمپنيون پنهنجو ڪوڊ هڪ ٻئي سان شيئر ڪن ٿيون، چيني جدت آمريڪا پاران جديد ۽ اهم چِپس جي برآمد تي پابندين باوجود توقع کان وڌيڪ تيزيءَ سان اڳتي وڌڻ ۾ ڪامياب ٿي آهي.
هاڻي تجزيه نگارن جو خيال آهي ته هن مقابلي جو ايندڙ مرحلو ان ڳالهه سان طئي نه ٿيندو ته بهترين ٻولي وارو AI ماڊل ڪنهن وٽ آهي، پر ان سان ٿيندو ته ڪير پنهنجي مصنوعي ذهانت کي لکين مشينن اندر استعمال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿئي ٿو.
مستقبل بابت سوال
اڃا واضح ناهي ته بيجنگ جنهن انقلاب کي وڏي ڪاميابي طور پيش ڪري رهيو آهي، اهو انهن مسئلن کي ڪيئن حل ڪندو.
اهو پڻ اندازو لڳائڻ ڏکيو آهي ته جن ماڻهن جون نوڪريون خطري ۾ آهن، اهي ايندڙ تبديلي بابت ڇا محسوس ڪن ٿا.
ڇا روبوٽ انهن لاءِ خوشحالي آڻيندا يا صرف انهن مان ڪيترن جون نوڪريون کسي وٺندا؟
چن چوي ٿو: ”منهنجا شاگرد مون کان پڇن ٿا ته مستقبل ۾ ڇا ٿيندو؟ مان کين چوان ٿو ته مون کي خبر ناهي. ٽيڪنالاجي تمام تيزيءَ سان تبديل ٿي رهي آهي. پر اسان هتي بيهي سمهي نٿا سگهون. اسان کي اڳتي وڌڻو پوندو ته جيئن ڏسي سگهون ته اسان ڇا ڪرڻ جي صلاحيت رکون ٿا.“
