ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)فٽبال جي دنيا تي راڄ ڪندڙ لاطيني آمريڪا جي وڏي ملڪ برازيل ۾ صدارتي چونڊ جي ٻئي مرحلي جي ووٽنگ 25 آڪٽوبر تي ٿيندي. پهرين مرحلي ۾ کاٻي ڌر جي موجوده صدر لوئز اناسيو لولا ڊي سلوا ۽ ساڄي ڌر جي اڳواڻ جايير بولسونارو جي وڏي پٽ فلاويو بولسونارو ۾ آهي. پهرين مرحلي ۾ ٻنهي مان ڪو به گهربل 50 سيڪڙو يا ان کان وڌيڪ ووٽ حاصل نه ڪري سگهيو، پر حقيقت اها آهي ته ٻنهي کي 92 سيڪڙو ووٽ مليا.
بولسونارو جي فتح سان لاطيني آمريڪا وڌيڪ ساڄي ڌر ڏانهن وڃي سگهي ٿي، آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ کي خطي جي سڀ کان وڏي ملڪ ۾ هڪ طاقتور نظرياتي ساٿي ملي سگهي ٿو ۽ چين جي سڄي براعظم ۾ وڌندڙ اثر کي روڪڻ جي واشنگٽن جي ڪوششن ۾ به طاقت اچي سگهي ٿي.
80 ورهين جي لولا لاءِ صدارتي چونڊن جي ٻئي مرحلي ۾ پهچڻ جو مطلب اهو آهي ته لاطيني آمريڪا جي سڀ کان نمايان کاٻي ڌر جي اڳواڻن مان هڪ، جيڪڏهن ڪامياب ٿيو، ته ممڪنه طور پنهنجي آخري صدارتي مدت لاءِ مقابلو ڪندو.
لولا، صدر ٽرمپ جو وڏو ناقد ۽ سوشلسٽ اڳواڻ آهي، تازو سيپٽمبر جي آخر ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسمبلي ۾ خطاب دوران هن چيو هو ته آمريڪا ڪوڙا بهانا بڻائي مختلف ملڪن تي حملا ڪري ٿو، ڇا عراق مان عوامي تباهي جا هٿيار مليا؟ ڪٿي آهن ايران وٽ ايٽمي هٿيار جو مٿن حملو ڪيو ويو؟
هن ڀيري به چونڊن جي صورتحال 2022ع جهڙي نظر اچي ٿي، پر فلاويو بولسونارو پهرين مرحلي ۾ پنهنجي پيءُ کان چار سال اڳ بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري آهي.
اهم سياسي ميدان ڏکڻ اوڀر وارو علائقو هو، جتي ملڪ جي لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو ووٽرن جي آبادي رهي ٿي. اتي فلاويو سائو پائولو ۽ ميناس گيرائس رياستن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي.
ميناس گيرائس ۾ سندس فتح خاص علامتي اهميت رکي ٿي، ڇاڪاڻ ته 1989ع کان وٺي، جڏهن فوجي حڪمراني کانپوءِ برازيل ۾ پهريون ڀيرو سڌيون صدارتي چونڊون ٿيون، هن رياست هر صدارتي چونڊ ۾ ان اميدوار کي ووٽ ڏنو آهي، جيڪو آخرڪار صدر بڻيو.
نتيجن مان ظاهر ٿئي ٿو ته بولسونارو، جنهن چونڊن کان اڳ ڪيل سروي جي اندازن کان بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري، رڳو پنهنجي پيءُ جي سياسي تحريڪ جو وارث نه ٿيو آهي، پر شايد ان جو دائرو به وڌايو آهي.
ڏوهن ۽ معيشت تي ڌيان ڏيندڙ مهم هلائيندي، هن 2022ع جي پهرين مرحلي ۾ پنهنجي پيءُ کان لڳ ڀڳ چار سيڪڙو وڌيڪ ووٽ حاصل ڪيا. هن وڏي حد تائين پنهنجي پيءُ جي سياسي ساک تي ڀروسو ڪيو، پر ساڳئي وقت پاڻ کي وڌيڪ اعتدال پسند اڳواڻ طور پيش ڪرڻ جي ڪوشش به ڪئي.
لولا لاءِ نتيجو هڪ ڏکيو سوال پيدا ڪري ٿو: ڇا سندس سياسي ورثو ۽ اقتدار دوران ڪارڪردگي اڃا به کيس چونڊن ۾ اڪثريت ڏياري سگهي ٿي؟
ميناس گيرائس سندس مشڪل صورتحال کي سمجهڻ ۾ مدد ڪري ٿي. اتي کيس 43.21 سيڪڙو ووٽ مليا، جيڪي 2022ع جي پهرين مرحلي ۾ حاصل ڪيل 48.3 سيڪڙو کان ڪافي گهٽ آهن. اتر اوڀر واري علائقي ۾ به، جيڪو لولا جو بنيادي سياسي مضبوط قلعو آهي، هو اها برتري حاصل نه ڪري سگهيو جنهن جي سندس مهم کي اميد هئي.
مقابلو اڃا ختم ناهي ٿيو
ٻئي مرحلي جو نتيجو ان ڳالهه تي گهڻو ڀاڙيندو ته ختم ٿي ويل اميدوارن جي ووٽرن کي ڪير پنهنجي طرف آڻي سگهي ٿو ۽ ڇا ٻئي ڪيمپ انهن برازيلين کي ووٽ ڏيڻ لاءِ ٻاهر آڻي سگهن ٿا، جيڪي آچر ڏينهن ووٽ ڏيڻ لاءِ گهرن مان نه نڪتا.
خارج ٿيل اميدوارن گڏجي 7.82 سيڪڙو ووٽ حاصل ڪيا هئا.
انهن مان گهڻا ووٽ وچين ساڄي ڌر يا ساڄي ڌر جي اميدوارن ڏانهن ويا، جنهن سان بولسونارو کي وڌيڪ فائدو ملڻ جو امڪان آهي.
پر ووٽ نه ڏيڻ وارا ماڻهو به ممڪنه طور فيصلائتي ووٽن جو وڏو ذخيرو آهن. لڳ ڀڳ 21 سيڪڙو اهل ووٽرن ووٽ نه وڌو، ۽ جيڪڏهن انهن کي ووٽ ڏيڻ لاءِ متحرڪ ڪيو ويو ته سخت مقابلي ۾ نتيجو تبديل ٿي سگهي ٿو.
آچر کان اڳ ٿيندڙ سروي ۾ ٻئي اميدوار ٻئي مرحلي جي امڪاني مقابلي ۾ برابر نظر اچي رهيا هئا.
لولا کي هاڻي پهرين مرحلي ۾ پيدا ٿيل ووٽن جي کوٽ پوري ڪرڻي پوندي. ووٽرن ۾ خريداري جي قوت ۾ گهٽتائي ۽ ڏوهن بابت خدشا موجود آهن، جڏهن ته بولسونارو پنهنجي مهم ۾ ڏوهن کي مرڪزي موضوع بڻايو. ان کان علاوه صدر لولا جي ويجهن اهم شخصيتن سان لاڳاپيل سمجهيل اسڪينڊلن به تڪرار پيدا ڪيو آهي.
ٻئي طرف بولسونارو ٻئي مرحلي ۾ هڪ ٻي برتري سان داخل ٿي رهيو آهي: صدارتي چونڊن کان ٻاهر به سندس سياسي طاقت وڌي آهي. سندس جماعت ۽ اتحادي سينيٽ جون ڪيتريون ئي سيٽون ۽ اهم رياستن جون گورنرشپون کٽي چڪا آهن، جنهن سان بولسونارو جي صدر بڻجڻ جي صورت ۾ کيس قانون سازي ۽ علائقائي سطح تي اهم حمايت ملي سگهي ٿي.
ٻئي مرحلي ۾ اڳ کان به وڌيڪ ورهايل سياسي مقابلي جي اميد آهي. لولا ممڪن طور ووٽ کي جمهوريت بابت ريفرنڊم طور پيش ڪندو، جڏهن ته بولسونارو ڏوهن خلاف سخت پاليسين ۽ لولا ۽ سندس جماعت خلاف ڪرپشن جي الزامن تي زور ڏيندو.
ٽرمپ لاءِ به گهڻو ڪجهه داءَ تي لڳل آهي
برازيل کان ٻاهر شايد ئي ڪو اهڙو شخص آهي، جنهن لاءِ هن مقابلي ۾ ٽرمپ کان وڌيڪ ڪجهه داءَ تي لڳل هجي. آمريڪي صدر مهم جي شروعاتي مرحلي ۾ کليل نموني بولسونارو جي حمايت ڪئي هئي ۽ لولا جي حڪومت سان سندس لاڳاپا ڇڪتاڻ وارا رهيا آهن.
گذريل ڪجهه هفتن دوران ٽرمپ هن معاملي تي نسبتاً خاموش رهيو آهي، پر واشنگٽن لاءِ ڪهڙو نتيجو وڌيڪ مناسب هوندو، ان بابت گهڻو ابهم ناهي.
جڏهن کان ٽرمپ ٻيهر وائيٽ هائوس ۾ آيو آهي، لاطيني آمريڪا ۾ ڪنهن به کاٻي ڌر جي اميدوار صدارتي چونڊ نه کٽي آهي. هاڻي واشنگٽن کي اميد آهي ته خطي جي سڀ کان وڏي معيشت برازيل ۾ اهڙي نظرياتي تبديلي اچي، جيڪا کيس پنهنجي ”ڊونرو نظريي“ کي مڪمل طور لاڳو ڪرڻ ۽ چين جي اثر کي محدود ڪرڻ ۾ مدد ڏئي.
پيرو جي پونٽيفيڪل ڪيٿولڪ يونيورسٽي جي بين الاقوامي لاڳاپن جي ماهر ۽ پروفيسر فريد ڪهت سي اين اين کي ٻڌايو: ”ٽرمپ اڳ ئي بولسونارو کي وائيٽ هائوس جي اوول آفيس ۾ ڀليڪار ڪري چڪو آهي ۽ برازيل تي ڏنڊ واريون درآمدي محصولون لاڳو ڪري چڪو آهي، جن جو واحد مقصد سياسي نظر اچي ٿو.“
هن وڌيڪ چيو ته ٽرمپ جو ٻيهر عوامي طور سامهون نه اچڻ ان حقيقت کي تبديل نٿو ڪري ته هو ماضي ۾ ائين ڪري چڪو آهي ۽ بولسونارو خاندان جي حق ۾ عوامي پاليسي وارا فيصلا به ڪري چڪو آهي.
ڪهت موجب ٽرمپ جي تازي محتاط رويي ۾ به حڪمت عملي شامل ٿي سگهي ٿي.
هن چيو ته شايد آمريڪي ڌر اڳ ئي اهو فيصلو ڪري چڪي آهي ته گهٽ نمايان رهڻ وڌيڪ بهتر هوندو.
احتياط جو سبب به موجود آهي. دنيا جي ڏهين وڏي معيشت برازيل ۾ ٽرمپ جي کليل مداخلت جو ابتڙ اثر ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته برازيل پنهنجي ڪجهه پاڙيسري ملڪن جي ڀيٽ ۾ واشنگٽن تي تمام گهٽ ڀاڙي ٿو.
ڪهت چيو ته شايد آمريڪي ڌر محسوس ڪيو آهي ته برازيل ۾ مداخلت جو ساڳيو اثر نه ٿيندو، جيڪو هنڊوراس يا ڪولمبيا ۾ ٿي سگهي ٿو.
لولا به چونڊ مهم ۾ قومي خودمختياري جو نعرو سياسي هٿيار طور استعمال ڪيو آهي.
پاناما جي انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل اينڊ سوشل اسٽڊيز جي ڊائريڪٽر سياسي ماهر مانوئل الڪانتارا سائز چيو ته ٽرمپ جي ٻي مداخلت آخرڪار لولا لاءِ فائديمند ٿي سگهي ٿي.
هن چيو ته اها لولا لاءِ وڌيڪ فائديمند هوندي، ڇاڪاڻ ته برازيل ۾ آمريڪي مداخلت خلاف جذبو وڌيڪ مضبوط آهي.
ٽرمپ واحد علائقائي اڳواڻ ناهي، جنهن بولسونارو جي حمايت ڪئي آهي. ارجنٽائن جي صدر جاوير ملي پڻ سندس حمايت ڪئي ۽ سندس چونڊ مهم جي شروعاتي تقريب ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن لولا خلاف سخت تنقيدي ٻولي استعمال ڪئي.
اقتصادي ۽ پاليسي تحقيق واري مرڪز جي عالمي پاليسي جي ڊائريڪٽر اليگزينڊر مين سي اين اين کي ٻڌايو ته ان کانپوءِ هن ملي کي چونڊ مهم ۾ ايترو سرگرم نظر نه آيو. سندس خيال ۾ شايد کين محسوس ٿيو ته سندس مداخلت ايتري مددگار ثابت نه ٿي رهي هئي.
پر بولسونارو جي مضبوط ڪارڪردگي تي لاطيني آمريڪا جي ساڄي ڌر ۾ جلد ئي جشن شروع ٿي ويو.
ڪولمبيا جي صدر ابيلاردو ڊي لا اسپريئلا، جيڪو ٽرمپ جي حمايت سان جون ۾ چونڊجي آيو هو، ايڪس تي لکيو: ”خدا اسان جي ڀاءُ ملڪ تي به رحم ڪري، جيئن هن ڪولمبيا تي ڪيو. حقيقي تبديلي کاٻي ڌر کي شڪست ڏيڻ آهي.“
ملي به بولسونارو کي مبارڪباد ڏيندي چيو: ”آمريڪي براعظم انهن شهرين تي ٻڌل آهي، جيڪي آزاديءَ سان زندگي گذارڻ چاهين ٿا.“
ڇا لاطيني آمريڪا واقعي ساڄي ڌر ڏانهن وڃي رهيو آهي يا رڳو حڪمرانن کي ووٽ ذريعي هٽائي رهيو آهي؟
بولسونارو جي ڪارڪردگي پهرين نظر ۾ لاطيني آمريڪا ۾ ساڄي ڌر ڏانهن ٿيندڙ مجموعي سياسي لاڙي سان ٺهڪي اچي ٿي. پر تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته صورتحال ان کان وڌيڪ پيچيده ٿي سگهي ٿي.
الڪانتارا سائز چيو ته جڏهن سياسي حڪمت عمليون مخالفن سان ٽڪراءَ ۽ انهن کي ”رد ڪرڻ“ تي ٻڌل هجن، تڏهن غير فيصلائتي ووٽرن کي قائل ڪرڻ ۾ پاليسي تجويزن ۽ واعدن جي اهميت تمام گهٽ رهجي وڃي ٿي.
هن چيو ته مضبوط سياسي ڪيمپن کان ٻاهر باقي ووٽر ٻين قسمن جي جذبن کان متاثر ٿين ٿا، جن ۾ ٿڪاوٽ ۽ مايوسي به شامل آهن؛ هڪ طرف 80 ورهين جو اميدوار آهي ۽ ٻي طرف اهڙي شخص جو پٽ آهي، جيڪو جيل ۾ آهي ۽ بغاوت جي ڪوشش جي اڳواڻي ڪرڻ جي ڏوهه ۾ سزا يافته آهي.
اها ٿڪاوٽ لاطيني آمريڪا جي هڪ وڏي سياسي رجحان جي عڪاسي پڻ ڪري ٿي: حڪمران جماعتن لاءِ ووٽرن جي بيزاري ۽ مايوسي جي وچ ۾ اقتدار برقرار رکڻ ڏکيو ٿي رهيو آهي.
ڪهت چيو ته جيتوڻيڪ ”هي سڄي خطي ۾ کاٻي ڌر لاءِ بحران جو وقت آهي“، پر ساڄي ڌر جي لڳاتار ڪاميابين کي لازمي طور تي مڪمل نظرياتي تبديلي نه سمجهڻ گهرجي.
هن چيو ته اهو صورتحال تي دارومدار رکي ٿو، پر لازمي ناهي ته ماڻهو کاٻي ڌر جي تحريڪن کي رد ڪري رهيا هجن؛ ممڪن آهي ته اهي وڏي معاشي غيريقيني واري دور ۾ اقتدار ۾ موجود ماڻهن کي رد ڪري رهيا هجن.
انهيءَ ڪري برازيل جو ٻيو مرحلو لاطيني آمريڪا ۾ جاري سياسي تبديلي بابت ٻن مختلف وضاحتن جو امتحان وٺندو: ڇا لاطيني آمريڪا مستقل طور ساڄي ڌر ڏانهن منتقل ٿي رهيو آهي، يا مايوس ووٽر رڳو ان وقت اقتدار ۾ موجود ماڻهن کي سزا ڏئي رهيا آهن؟
الڪانتارا سائز موجب هڪ ٻي ورهائيندڙ لڪير به ايتري ئي اهم ثابت ٿي سگهي ٿي: لاطيني آمريڪي حڪومتون ٽرمپ سان پنهنجا لاڳاپا ڪيئن طئي ڪن ٿيون.
هن چيو ته لولا واضح طور اهڙو اڳواڻ هوندو، جيڪو پنهنجي زندگيءَ ۾ ڪڏهن به ٽرمپ جي تجويز ڪيل ”شيلڊ آف دي آمريڪا“ منصوبي سان گڏ نه بيهندو، جڏهن ته بولسونارو ائين ڪندو.
هن وڌيڪ چيو: ”تنهنڪري منهنجي خيال ۾ ساڄي ڌر ڏانهن تبديلي بدران، اسان کي ان ڳالهه تي وڌيڪ ويجهڙائي سان نظر رکڻ گهرجي ته ڪير آمريڪا جي حمايت ۾ آهي ۽ ڪير آمريڪا جي مخالفت ۾.“
اهڙي صورتحال ۾ 25 آڪٽوبر جي چونڊ رڳو ان ڳالهه جو فيصلو نه ڪندي ته برازيل تي ڪير حڪومت ڪندو. نتيجو اهو به طئي ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو ته خطي جي سڀ کان وڏي طاقت ٽرمپ جي براعظم بابت تصور جي مقابلي ۾ توازن پيدا ڪندڙ قوت بڻجي ٿي يا سندس اهم ترين اتحادين مان هڪ بڻجي وڃي ٿي.
