سياسي ڇڪتاڻ بعد آمريڪي ٽيڪ ڪمپنيون چين ڇڏڻ لڳيون

ڪراچي(ويب ڊيسڪ)مائيڪروسافٽ هڪ وقت چين مان پنهنجو ڪاروبار ختم ڪري نڪرڻ واري خيال کي ناقابلِ تصور سمجهندي هئي.
سال 2010 هو ۽ گوگل سينسرشپ ۽ سائبر حملن بابت خدشن سبب چين مان نڪرڻ وارو هو. ان فيصلي کي جمهوريت پسند ڪارڪنن ساراهيو، پر بل گيٽ ۽ ان وقت مائيڪرو سافٽ جي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر اسٽيو بالمر ان سان متفق نه هئا. انهن جو خيال هو ته گوگل حد کان وڌيڪ ردعمل ڏيئي رهيو آهي.
پر گذريل پنجن سالن دوران چين ۾ مائيڪرو سافٽ جون گهٽ ۾ گهٽ 15 برانچ آفيسون ۽ گڏيل منصوبا بند ٿي چڪا آهن، ڪمپني جي ڪارپوريٽ دستاويزن مان ظاهر ٿئي ٿو. ڪمپني هاڻي اهڙي حڪمتِ عملي اختيار ڪري رهي آهي، جنهن کي مائڪرو سافٽ جي پنجن ذريعن پوئتي هٽڻ جي حڪمتِ عملي قرار ڏنو آهي.
هڪ ذريعي موجب، ڪمپني 2023ع ۾ چين جي مارڪيٽ مان نڪرڻ تي غور ڪيو هو، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اعليٰ عملدارن جو خيال هو ته تمام گهٽ معاشي فائدي جي بدلي ۾ ڪمپني تمام گهڻو جيوپوليٽيڪل خطرو کڻي رهي آهي. تنهن هوندي به، ان ذريعي زور ڏنو ته ڪمپني وٽ هن وقت چين مان نڪرڻ جو ڪو منصوبو ناهي.مائيڪرو سافٽ موجب 2024ع ۾ چين مان حاصل ٿيندڙ آمدني سندس عالمي آمدني جو صرف 1.5 سيڪڙو هئي.
پنجن ئي ڄاڻو ماڻهن موجب، واشنگٽن ۽ بيجنگ وچ ۾ اعتماد ۾ آيل گهٽتائي مائيڪرو سافٽ کي وڏو ڌڪ رسايو. چين 2017ع کان ملڪي سافٽ ويئر جي استعمال کي هٿي ڏئي رهيو آهي، جنهن کي بيجنگ وڌيڪ محفوظ سمجهي ٿو ۽ جنهن جو معيار به آفس ۽ ونڊوز سان وڌندڙ مقابلي جي قابل ٿي رهيو آهي. ٻئي طرف، جديد ٽيڪنالاجي جي برآمد تي آمريڪي پابندين سميت مختلف قدمن چين ۾ مائيڪرو سافٽ جي منافعي بخش AI ۽ ڪلائوڊ ڪاروبار کي وڌائڻ وارين ڪوششن ۾ رڪاوٽ وڌي آهي.
چين ۾ پنهنجي مستقبل بابت مائيڪرو سافٽ اندر ٿيل غور ويچار جا تفصيل ان کان اڳ سامهون نه آيا هئا.
چين ۾ وڏو ڪاروبار رکندڙ ٻين آمريڪي ٽيڪنالاجي ڪمپنين به جيوپوليٽيڪل ڇڪتاڻ وچ ۾ پنهنجي چين سان وابستگي تي ٻيهر غور شروع ڪري ڇڏيو آهي. Apple 2026ع جي آخر تائين آمريڪي صارفين لاءِ وڪرو ٿيندڙ اڪثر آءِ فون ڀارت ۾ تيار ڪرڻ جو منصوبو رکي ٿي، جڏهن ته ايلون مسڪ گذريل مهيني انهن رپورٽن کي رد ڪيو ته ٽيسلا پنهنجي چين واري ڪاروبار کي الڳ ڪرڻ تي غور ڪري رهي آهي.
ٽن ڄاڻو ماڻهن موجب، مائيڪرو سافٽ آخرڪار چين ۾ رهڻ جو فيصلو ان ڪري ڪيو، ڇاڪاڻ ته هن چيني ڪمپنين، جهڙوڪ ٽڪ ٽاڪ جي مالڪ بائيٽ ڊانس، کي خدمتون فراهم ڪندي هڪ منافعي بخش ڪاروبار قائم ڪري ورتو هو. اهڙين ڪمپنين کي پنهنجي پرڏيهي ڪاروبار هلائڻ لاءِ مغربي ٽيڪنالاجي جي ضرورت هوندي آهي. انهن مان ٻن ماڻهن چيو ته ڪمپني اهو پڻ سمجهندي هئي ته چين جي عالمي معيار جي انجنيئرنگ صلاحيتن تائين رسائي برقرار رکڻ لاءِ اتي موجودگي ضروري آهي.
مائيڪرو سافٽ جي چين ۾ اڳوڻي سربراهه ايلن ڪروزيئر رائٽرز کي ٻڌايو ته ڪمپني چيني حڪومت سان به اهڙو تعلق قائم ڪيو هو، جيڪو ڪنهن به ٽيڪنالاجي ڪمپني جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو گهرو هو. هن چيو ته، ”جيوپوليٽڪس سبب ڪجهه ڏينهن معاملو ٿورو ڏکيو هوندو آهي، پر اسان کي ڪڏهن به ڪو بحران پيش نه آيو.“
مائيڪرو سافٽ جي ترجمان ڪمپني جي چين بابت اندروني غور ويچار بابت سوالن جو جواب نه ڏنو، پر چيو ته ڪمپني اهڙي ضابطن واري ماحول ۾ ڪم ڪري ٿي، جيڪو ”هر عالمي سپلائر تي لاڳو ٿئي ٿو“ ۽ اها چيني مارڪيٽ لاءِ پنهنجي وابستگي برقرار رکندي.
ڪمپني چيو ته چين ۾ مائيڪرو سافٽ جي ڪاروبار جي صورتحال مارڪيٽ ۾ مقابلي، ضابطن جي گهرجن ۽ ٽيڪنالاجي جي رجحانن جي عڪاسي ڪري ٿي.
بائيٽ ڊانس به مائيڪرو سافٽ سان پنهنجي لاڳاپن بابت سوالن جو جواب نه ڏنو.
رائٽرز ڊسمبر 2023ع کان مئي 2026ع تائين جاري ڪيل چيني حڪومت جي ڪمپيوٽر سسٽم جي خريداري بابت ڇهه رهنما دستاويز ڏٺا. انهن مان پنجن ۾ مائيڪرو سافٽ جي سفارش نه ڪئي وئي هئي. ڇهين ۾ Windows 10 China Government Edition شامل هو، پر چيو ويو ته ان جو استعمال ”اضافي انتظامي گهرجن“ سان مشروط آهي، جن جي وڌيڪ وضاحت نه ڪئي وئي.
چين جي ٽيڪنالاجي ۽ ناڻي وارين وزارتن مائيڪرو سافٽ جي ڪاروبار تي انهن ضابطن جي اثر بابت سوالن جو جواب نه ڏنو.
چين ۾ ڪم ڪندڙ آمريڪي ڪمپنيون گهڻي عرصي کان غير برابري واري مقابلي جي شڪايت ڪنديون رهيون آهن. هاڻي چين ۽ آمريڪا وچ ۾ لاڳاپن ۾ خرابي سبب انهن جو اعتماد وڌيڪ متاثر ٿيو آهي. آمريڪي چيمبر آف ڪامرس اِن چائنا جي تازي ڪاروباري ماحول واري سروي ۾ صرف 52 سيڪڙو جواب ڏيندڙن چيو ته چين عالمي سطح تي سيڙپڪاري لاءِ سندن اهم ترين ترجيحن مان هڪ آهي، جڏهن ته 2019ع ۾ اهو انگ 62 سيڪڙو هو.
ٽن ڄاڻو ماڻهن موجب، 2020ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين چيني ڪمپنين کي عالمي سطح تي ڪاروبار وڌائڻ ۾ مدد ڪرڻ مائيڪرو سافٽ جو چين سان لاڳاپيل سڀ کان وڏو ڪاروبار بڻجي چڪو هو. انهن مان ٻن ماڻهن زور ڏنو ته ڪمپني جون اهي وڪرو عالمي معيارن مطابق اڃا به ننڍيون هيون.
تنهن هوندي به، ڪمپني لاءِ ڊولپرز کي چين ڇڏڻ تي آماده ڪرڻ ڏکيو ثابت ٿيو. ذريعن موجب، 2024ع ۾ مائيڪرو سافٽ پنهنجي 1,000 اعليٰ انجنيئرن کي آمريڪا ۽ ٽن ٻين مغربي ملڪن ڏانهن منتقل ٿيڻ جي آڇ ڪئي، پر صرف لڳ ڀڳ ٽن مان هڪ انجنيئر ان تي راضي ٿيا.
ٻنهي ذريعن موجب ڪيترائي سينيئر انجنيئر ان جي بدران چيني يونيورسٽين ۽ ٽيڪنالاجي ڪمپنين ڏانهن هليا ويا، جتي هو پنهنجي خاندانن جي ويجهو رهندي اعليٰ سطح جي تحقيق ڪري سگهن ٿا.