ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)هڪ جديد فوٽو وولٽائڪ سولر پينل نظام ۾ ڊبل ايڪسز ٽريڪنگ يعني ٻن رخن واري خودڪار پيروي، ٽيڪنالاجي استعمال ڪئي وئي آهي، جيڪا سج جي حرڪت جي مسلسل پيروي ڪندي آهي. ان جي نتيجي ۾ صبح سوير ۽ شام دير سان، جڏهن سج هيٺ هوندو آهي، تڏهن به بجلي جي پيداوار ۾ نمايان اضافو ٿئي ٿو.
آسٽريا جي گراز يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي (TU Graz) جي انسٽيٽيوٽ آف اليڪٽريڪل ميرمينٽ اينڊ سينسر ٽيڪنالاجي هن نئين نظام کي تيار ڪيو آهي، جنهن جو نالو FLAPTrack (Face-to-Face Lay-Down Anti-Degradation Protection) رکيو ويو آهي.
هن نظام جي سڀ کان خاص خوبي اها آهي ته اهو پاڻ کي خراب موسم کان بچائڻ جي صلاحيت رکي ٿو. جڏهن طوفان، وڏا ڳڙا يا برفباري جو خطرو پيدا ٿئي ٿو ته سولر پينل پاڻمرادو هڪ ٻئي سان ويجها ٿي ويڙهجي وڃن ٿا، جنهن سان انهن کي وڌ کان وڌ تحفظ ملي ٿو.
هن خيال کي عملي طور ثابت ڪرڻ لاءِ محققن 1.8 ڪلوواٽ پيڪ (kWp) جي گنجائش وارو هڪ نمونو اڳ ئي TU Graz جي اِنفيلڊگاس ڪيمپس ۾ هڪ آفيس جي عمارت جي ڇت تي نصب ڪري ڇڏيو آهي.
ڊبل ايڪسز ٽريڪنگ ڪيئن ڪم ڪري ٿي؟
سولر پينل تڏهن سڀ کان وڌيڪ بجلي پيدا ڪن ٿا، جڏهن سج جون ڪرڻون انهن تي 90 ڊگري جي سڌي زاويه سان پون ٿيون. جيڪڏهن روشني ڪنڊائتي انداز ۾ پوي ته اها پکڙجي وڃي ٿي يا موٽي واپس ٿي وڃي ٿي، جنهن سبب قيمتي توانائي ضايع ٿئي ٿي.
ٽريڪنگ سسٽم هن مسئلي جو حل پيش ڪري ٿو. اهو سج جي حرڪت مطابق پاڻمرادو پينلن جو رخ تبديل ڪندو رهي ٿو، جنهن سان پينل سڄو ڏينهن سج جي سامهون بهترين زاويه تي رهن ٿا ۽ وڌ کان وڌ بجلي پيدا ڪن ٿا.
هي نظام هڪ پيٽنٽ ٿيل لينيئر ايڪچويٽر ذريعي سج جي افقي ۽ عمودي حرڪت جي مسلسل پيروي ڪري ٿو.
هي واحد جديد حصو نه رڳو روزاني سج جي پيروي ڪري ٿو، پر خراب موسم دوران پينلن کي ويڙهڻ واري حفاظتي عمل کي به هلائي ٿو. ٻنهي ڪمن کي هڪ ئي نظام ذريعي انجام ڏيڻ سان انسٽاليشن ۽ سار سنڀال جا خرچ گهٽجن ٿا ۽ مجموعي منافعي ۾ اضافو ٿئي ٿو.
FLAPTrack نظام ۾ زمين جي سطح تي لڳل هڪ انجنيئرنگ ڊزائن استعمال ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ بيلٽ ڊرائيو گول ريل تي گهمندي پينلن کي افقي رخ ۾ ڦيرائي ٿي، جڏهن ته هڪ عمودي ايڪچويٽر پينلن کي مٿي يا هيٺ جهڪائي ٿو. اهڙي طرح پينل سڄو ڏينهن سج جي سامهون صحيح رخ ۾ رهن ٿا.
انهيءَ جو نتيجو اهو نڪري ٿو ته هي نظام مقرر رخ وارن روايتي سولر پينلن جي ڀيٽ ۾ سراسري طور 40 سيڪڙو وڌيڪ توانائي پيدا ڪري ٿو، جڏهن ته بهترين موسمي حالتن ۾ اها واڌ 56 سيڪڙو تائين پهچي وڃي ٿي.
محقق آرمين بخروئٿنر جو چوڻ آهي: “صبح ۽ شام، جڏهن عام طور تي بجلي جي گهرج سڀ کان وڌيڪ هوندي آهي، FLAPTrack پنهنجي بهترين سج ٽريڪنگ جي ڪري روايتي سولر نظامن جي ڀيٽ ۾ ٻه ڀيرا وڌيڪ بجلي پيدا ڪري ٿو، جنهن سان قومي بجلي گرڊ تي پوندڙ دٻاءُ به گهٽجي وڃي ٿو.”
هي نظام خاص طور تي سياري جي مهينن ۽ انهن علائقن ۾ وڌيڪ ڪارآمد ثابت ٿئي ٿو، جتي سج افق جي ويجهو رهندو آهي. ان کان علاوه، پينلن کي ويڙهڻ واري طريقي سان انهن تي برف نه بيهندي آهي ۽ سياري دوران ڪارڪردگي ۾ ايندڙ گهٽتائي به گهٽجي ويندي آهي.
موسم کان پاڻمرادو بچاءُ
هاڻوڪي دور ۾ تيز ڳڙن، شديد طوفانن ۽ غير متوقع موسمي تبديلين سبب سولر منصوبن جي حفاظت انتهائي اهم بڻجي وئي آهي.
عام سولر نظام مڪمل طور تي کليل آسمان هيٺ لڳل هوندا آهن ۽ موسم جي رحم و ڪرم تي هوندا آهن. جڏهن وڏا ڳڙا وسن يا تيز هوائون سولر پينلن کي ڇت تان پٽڻ جو خطرو پيدا ڪن، ته روايتي پينل پاڻ کي بچائڻ لاءِ ڪجهه به نٿا ڪري سگهن.
پر آسٽريا جي سائنسدانن اهڙو نظام تيار ڪيو آهي، جيڪو موسم جي خطرن جو فعال نموني مقابلو ڪري ٿو.
هي نظام مقامي موسميات کاتي ۽ علائقائي موسمي اڳڪٿين سان ڳنڍيل هوندو آهي، جتان ايندڙ طوفان، برفباري يا ڳڙن بابت اڳواٽ اطلاع ملي ويندو آهي.
خطري جي صورت ۾ FLAPTrack پاڻمرادو پنهنجا پينل “منهن سامهون” واري حالت ۾ ويڙهي زمين سان لڳائي ڇڏي ٿو. رات جو به اهو ساڳيو عمل ڪندو آهي.
ان سان هوا جو زور گهٽ لڳندو آهي ۽ ڳڙا پينلن جي اندر موجود سليڪان جي نازڪ حصن کي ٽوڙڻ کان بچي ويندا آهن، جيڪي عام طور تي “هاٽ اسپاٽس” پيدا ڪري ڪارڪردگي گهٽائيندا آهن.
پينلن جي پٺئين حصي کي هڪ مضبوط ۽ گهٽ خرچ واري حفاظتي ڄاري سان ڍڪيو ويندو آهي، جيڪا جسماني نقصان ۽ برف جي تهه کان تحفظ فراهم ڪري ٿي، جيڪي روايتي سولر نظامن لاءِ وڏو مسئلو بڻجن ٿا.
في الحال 1.8 ڪلوواٽ پيڪ وارو هي آزمائشي نظام گراز يونيورسٽي جي هڪ عمارت جي ڇت تي نصب آهي، جتي اهو هوا جي مزاحمت ۽ مختلف موسمي حالتن بابت ڊيٽا گڏ ڪري رهيو آهي.
هي ننڍو آزمائشي منصوبو هڪ وڏي مقصد لاءِ تيار ڪيو ويو آهي: اهو ثابت ڪرڻ ته مستقبل جي سائي توانائي واري نظام کي بدلجندڙ موسمي حالتن ۽ بجلي جي وڌندڙ گهرج مطابق پاڻ کي وڌيڪ ذهين ۽ محفوظ بڻائڻو پوندو.
