ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)آمريڪا ۾ محققن 10 لک آمريڪي ڊالرن جو هڪ منصوبو شروع ڪيو آهي، جنهن تحت هيرن ۾ موجود انتهائي ننڍڙين خامين کي استعمال ڪندي ڪوانٽم سينسر تيار ڪيا ويندا، جيڪي غيرمعمولي حساسيت سان برقي مقناطيسي ميدانن کي ماپڻ جي صلاحيت رکندا.
هي ڪوشش آمريڪا جي رياست اليناءِ ۾ قائم آمريڪي توانائي واري کاتي جي ارگون نيشنل ليبارٽري (ANL) ۾ شروع ڪيل نئين ٽن سالن واري منصوبي جو حصو آهي. محقق اهڙا ننڍا سينسر تيار ڪندا، جيڪي برقي مقناطيسي ميدانن جو انتهائي درست نقشو تيار ڪري سگهندا.
اهي اوزار پارٽيڪل ايڪسيليٽرز ۽ ٻين سائنسي تجربن ۾ پڻ لڳائي سگهجن ٿا. سائنسدانن موجب، برقي مقناطيسي قوتون ذرڙن تي ڪيئن اثرانداز ٿين ٿيون، ان کي سمجهڻ پارٽيڪل فزڪس لاءِ انتهائي اهم آهي.
ANL جي محقق ۽ منصوبي جي گڏيل سربراهه نذر ڊيليگن، پي ايڇ ڊي چيو: ”هي ممڪنه ڪوانٽم انقلاب لاءِ هڪ ٻيو محاذ آهي. پنج يا ڏهه سال اڳ اها ڳالهه ڪنهن حد تائين سائنس فڪشن لڳندي هئي. پر هاڻي اسان سمجهون ٿا ته اهي اهڙا عملي رستا آهن، جن ذريعي اهي اوزار ٻين سائنسدانن ۽ اسان لاءِ به ڪارآمد بڻجي سگهن ٿا.“
هيرن جون انتهائي ننڍڙيون خاميون
منصوبي لاءِ محققن هيرن ۾ موجود انتهائي ننڍڙين خامين جو مطالعو ڪيو، جن کي نائٽروجن-ويڪنسي سينٽرز يا NV سينٽرز چيو وڃي ٿو.
اهي خاميون ان وقت پيدا ٿين ٿيون، جڏهن هيري جي ڪرسٽل ڍانچي ۾ هڪ ڪاربان ايٽم جي جاءِ نائٽروجن ايٽم وٺي ٿو ۽ ان جي ڀرسان هڪ خالي جاءِ موجود رهي ٿي، جيڪا ڪاربان ايٽم جي غائب ٿيڻ سبب ٺهي ٿي.
انهن خامين ۾ ڪوانٽم توانائي جون مخصوص حالتون هونديون آهن، جيڪي انهن جي چوڌاري موجود مقناطيسي ۽ برقي ميدانن جي جواب ۾ تبديل ٿين ٿيون.
انهن تبديلين کي معلوم ڪرڻ لاءِ محقق روشني ۽ مائيڪرو ويوز استعمال ڪندا آهن. اهڙي طريقي سان اهي ننڍڙيون خاميون انتهائي حساس برقي مقناطيسي سينسرز ۾ تبديل ٿي سگهن ٿيون.
ANL ڪيترن ئي سالن کان NV سينٽر ٽيڪنالاجي تي ڪم ڪري رهي آهي، پر نئين منصوبي تحت هاڻي هن ٽيڪنالاجي کي خاص طور تي اعليٰ توانائي واري فزڪس لاءِ ترتيب ڏنو ويندو.
ڊيليگن چيو ته هي پليٽ فارم پهريون ڀيرو ڪوانٽم سينسرز کي موجوده مائيڪرو اليڪٽرانڪ سسٽمز ۾ سڌي طرح ضم ڪرڻ جي اجازت ڏيندو.
هن وڌيڪ چيو ته ”انجنيئرنگ ۽ سائنس جي نقطه نظر کان اسان وٽ ڪافي وسيع لچڪ موجود آهي.“
اهو ٽيڪنالاجي کي مختلف پارٽيڪل فزڪس تجربن لاءِ ڪارآمد بڻائي سگهي ٿو، خاص طور تي اهڙن تجربن ۾ جتي تابڪاري جي سطح تمام گهڻي هجي، انتهائي درست ماپون ڪرڻيون هجن يا سامان لڳائڻ لاءِ جاءِ محدود هجي.
هيرا تابڪاري کي برداشت ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا، تنهنڪري اهڙا سينسر سخت ۽ مشڪل ماحول ۾ به بهتر نموني ڪم ڪري سگهن ٿا.
ڪائنات جي راز کي سمجهڻ جي ڪوشش
منصوبي جي حصي طور سائنسدان ڪيترين ئي ٽيڪنالاجين کي ترقي ڏيڻ جو ارادو رکن ٿا، جن ۾ انتهائي اعليٰ درستگي وارا NV ڪوانٽم سينسرز ۽ اهڙا سسٽم شامل آهن، جيڪي وڏي علائقي ۾ مقناطيسي ميدانن جو نقشو تيار ڪري سگهن.
محقق اهڙن سينسرز جي مجموعن (Sensor Arrays) تي پڻ تحقيق ڪندا، جيڪي انهن ماحولن ۾ ڪم ڪري سگهن جتي برقي مقناطيسي ميدان تمام تيزيءَ سان تبديل ٿيندا رهن ٿا.
پهريون مرحلو هيري جي مواد کي اعليٰ توانائي واري فزڪس جي ضرورتن مطابق تيار ڪرڻ تي ڌيان ڏيندو.
ان کان پوءِ سينسرز کي ليبارٽري ۽ عملي ماحول ۾ آزمايو ويندو، جن ۾ طاقتور مقناطيسي ميدانن ۽ بلند تابڪاري وارا هنڌ پڻ شامل هوندا.
آخر ۾ ٽيم اهڙا عملي استعمال لاءِ تيار پروٽوٽائپس ٺاهڻ جو ارادو رکي ٿي، جن کي مستقبل جي سائنسي تجربن ۾ ضم ڪيو ويندو.
ANL جي فزڪس دان ۽ منصوبي جي سربراهه پيٽر ونٽر، پي ايڇ ڊي هڪ پريس رليز ۾ چيو: ”اسان هڪ اهڙو انتهائي متنوع پليٽ فارم تيار ڪرڻ چاهيون ٿا، جيڪو مختلف حالتن ۾ هن شعبي جي ميدانن جي نقشي سازي کي ممڪن بڻائي سگهي.“
سينسرز جي ننڍڙي جسامت تجربن جي چوڌاري گهربل ڪيبلن ۽ ٻين اوزارن جي مقدار کي به گهٽائي سگهي ٿي.
جيڪڏهن هي منصوبو ڪامياب ٿيو ته ان سان سائنسدان وڌيڪ درست ماپون ڪري سگهندا ۽ هيرن جي ننڍڙين خامين جي ڪوانٽم خاصيتن کي استعمال ڪندي ڪائنات جي بنيادي فطرت ۽ ان جي راز کي سمجهڻ جا نوان رستا کلي سگهن ٿا.
آمريڪي توانائي وارو کاتو هن منصوبي جي مالي مدد پنهنجي آفيس آف هاءِ انرجي فزڪس جي ڪوانٽم انفارميشن سائنس پروگرام ذريعي ڪندو.
