دبئي(ويب ڊيسڪ)تيل پيدا ڪندڙ ۽ قيمتن جو تعين ڪندڙ تنظيم اوپيڪ مان گڏيل عرب امارت جو نڪرڻ دنيا جي سڀ کان وڏن تيل پيدا ڪندڙ ملڪن جي هن اتحاد کي وڏي حد تائين لوڏي ڇڏيندو۔ جيڪڏهن اوپيڪ ٻين ملڪن کي الڳ ٿيڻ کان روڪڻ لاءِ ڪا اهم تبديلي نه ڪئي، ته اهو هن اتحاد لاءِ تباهه ڪن ثابت ٿي سگهي ٿو۔
آمريڪي انرجي انفرميشن ايڊمنسٽريشن موجب گذريل سال، اوپيڪ تيل جي وڪري مان 455 ارب ڊالر ڪمايا، انهن مان 77 ارب ڊالر يو اي اي جا هئا، جيڪو لڳ ڀڳ 17 سيڪڙو ٿئي ٿو۔
هي حقيقت ته اوپيڪ جو ٻيو نمبر وڌيڪ تيل پيدا ڪندڙ ملڪ وڃائي رهيو آهي، ٻين ملڪن کي به اهڙو قدم کڻڻ تي سوچڻ لاءِ مجبور ڪري سگهي ٿي۔ اوپيڪ اڳ ئي ڪمزور ٿي رهيو هو، ۽ جنگ سبب علائقي ۾ ٿيندڙ خلل، جنهن ۾ اوپيڪ ميمبر ايران طرفان ان جي انفراسٽرڪچر تي ڪيترا حملا به شامل آهن، شايد هن اتحاد جي ٽٽڻ جو سبب بڻجن۔
ڪيپيٽل اڪنامڪس جي چيف ڪلائيميٽ اينڊ ڪموڊٽيز جو اقتصادي ماهر آهي، تنهن جو چوڻ آهي ته ’اوپيڪ جي ميمبر ملڪن کي گڏ رکڻ وارا لاڳاپا ڪمزور ٿي ويا آهن‘.
اوپيڪ ڇڏڻ سان يو اي اي کي وڌيڪ تيل پيدا ڪرڻ جي آزادي ملندي، جيڪا اڳ اتحاد طرفان محدود ڪئي وئي هئي۔ پر ان جو فوري اثر نه ٿيندو: تازن هفتن ۾ قيمتن وڌڻ سبب طلب گهٽجي وئي آهي، ۽ هرموز لنگهه بند ٿيڻ ڪري اسٽوريج به مڪمل ڀرجي وئي آهي۔
پر ڊگهي مدي ۾، يو اي اي اوپيڪ ڇڏڻ بعد روزانو وڌيڪ 10 لک بيرل تيل پيدا ڪري سگهي ٿو، جيڪو دنيا جي روزاني طلب جو لڳ ڀڳ 1 سيڪڙو آهي، ڊيوڊ آڪسلي چوي ٿو ته اهو عمل ٻين ملڪن کي به اوپيڪ ڇڏڻ لاءِ آماده ڪري سگهي ٿو۔
اڳتي هلي، جيڪڏهن اوپيڪ ٽٽي وڃي، ته عالمي تيل جون قيمتون گهٽجي سگهن ٿيون،پر ساڳئي وقت قيمتن ۾ وڌيڪ لاهه چاڙهه به اچي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته پوءِ هي اتحاد گڏجي پيداوار وڌائڻ يا گهٽائڻ لاءِ ڪو گڏيل قدم نه کڻي سگهندو۔
اوپيڪ جا ميمبر ۽ قيام جي تاريخ
اوپيڪ تنظيم 1960 ۾ قائم ٿي ته جيئن “پنهنجن ميمبر ملڪن جي تيل پاليسين کي هم آهنگ ۽ گڏيل بڻايو وڃي ۽ تيل جي مارڪيٽن کي مستحڪم رکيو وڃي، جيئن صارفين کي موثر، معاشي ۽ باقاعده تيل جي فراهمي يقيني بڻائي سگهجي.
شروعات ۾ رڳو پنج ميمبر سعودي عرب، ڪويت، ايران، عراق ۽ وينيزولا هئا. ان کان پوءِ ميمبرن جو انگ وڌي 12 ٿي ويو، جيڪي گڏجي دنيا جي لڳ ڀڳ 36.17سيڪڙو خام تيل جي پيداوار فراهم ڪن ٿا۔ اوپيڪ جا ميمبر دنيا جي ڪل ثابت ٿيل تيل جي ذخيرن جو لڳ ڀڳ 79.22سيڪڙو ڪنٽرول ڪن ٿا۔ يو اي اي هن ۾ 1967 ۾ شامل ٿيو هو. هي هڪ وڏو اتحاد آهي، جنهن ۾ اوپيڪ جا ميمبر ۽ ٻيا تيل پيدا ڪندڙ اتحادي ملڪ شامل آهن، جن ۾ روس به شامل آهي۔
اوپيڪ جا ميمبر ملڪ مارڪيٽ تي نظر رکن ٿا ۽ گڏيل طور فيصلو ڪن ٿا ته تيل جي پيداوار وڌائجي يا گهٽائجي، جيئن قيمتن ۽ فراهمي کي مستحڪم رکيو وڃي۔ پيداوار وڌائڻ يا گهٽائڻ لاءِ متفقه ووٽ ضروري هوندو آهي۔
يو اي اي وڌيڪ پيداواري ڪوٽا چاهي ٿو، ڇو ته ان وٽ موجوده حد کان وڌيڪ تيل پيدا ڪرڻ جي صلاحيت آهي۔ يو اي اي چيو آهي ته هو اوپيڪ ڇڏي، 1 مئي کان پنهنجا پيداوار جا سطح پاڻ مقرر ڪري سگهندو۔
اوپيڪ جا تيل ۽ توانائي جا وزير عام طور سال ۾ ٻه ڀيرا ملن ٿا ته جيئن پيداوار جي سطح طئي ڪن، ۽ ضرورت پوڻ تي خاص اجلاس به ٿيندا آهن۔
هن خبر سبب تيل جي قيمتن ۾ ڪا وڏي تبديلي نه آئي، جيڪي اڳ ئي ايران ۾ جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ وڌي ويون آهن۔ ڪيترائي ماهر سمجهن ٿا ته يو اي اي جو اوپيڪ ڇڏڻ عالمي فراهمي وڌائيندو، جنهن سبب قيمتون گهٽجي سگهن ٿيون۔
صدر ٽرمپ اڳ به اوپيڪ تي الزام لڳايو هو ته هو مارڪيٽ ۾ تيل جي فراهمي کي محدود ڪري قيمتن کي “مصنوعي طور تي وڌيڪ” رکندو آهي۔
