ڪراچي(ويب ڊيسڪ) فاسٽ فوڊ کان وٺي مهانگن ۽ شاندار ريسٽورنٽس تائين، شايد ئي ڪا اهڙي ساٿي ڊش طور پيش ڪئي ويندڙ کاڌي جي شيءِ هجي، جيڪا فرينچ فرائيز جيتري عام هجي. آلوءَ جون اهي ڪِرڪِريون، گهري تيل ۾ تريل لٺين جهڙيون ٽڪيون، آمريڪي کاڌي ۽ مشهور ثقافت جو اهم حصو بڻجي چڪيون آهن. اهي آمريڪي طرزِ زندگي سان ايتريون ئي لاڳاپيل آهن، جيترا هيمبرگر ۽ هاٽ ڊاگ.
پر آمريڪا ۾ ايتري مقبوليت باوجود فرينچ فرائيز جي شروعات اتي نه ٿي هئي. اهي اصل ۾ ڪٿي ٺهيون، اهو سوال حيرت انگيز طور تي پيچيده آهي. اچو ته ڏسون ته فرينچ فرائيز آمريڪا جي کاڌي جو لازمي حصو ڪيئن بڻيون ۽ انهن بابت مشهور ڪهڙيون ڳالهيون حقيقت کان مختلف آهن.
فرينچ فرائيز جو اصل ڪٿي آهي؟
نالي مان ته لڳي ٿو ته فرينچ فرائيز فرانس مان شروع ٿيون، پر 1980ع واري ڏهاڪي کان هڪ ڳالهه وڏي پيماني تي ورجائي ويندي رهي آهي ته فرينچ فرائيز بيلجيم ۾ ايجاد ٿيون هيون.
کاڌي جي تاريخدان ۽ History of the French Fry ڪتاب جي ليکڪ پيئر ليڪليرڪ موجب، هڪ مشهور ڪهاڻي اها آهي ته 17هين صديءَ ۾ بيلجيم جا اهي هاري، جيڪي ميز نديءَ جي ڪنارن تي رهندا هئا، سي ندي ڄمي وڃڻ ۽ مڇي نه ملڻ جي صورت ۾ ”آلوءَ کي ننڍين مڇين جي شڪل ۾ ڪٽي“ تري کائيندا هئا.
پر ليڪليرڪ چوي ٿو ته اها ڪهاڻي اصل ۾ 1980ع واري ڏهاڪي ۾ ئي وڏي پيماني تي گردش ڪرڻ شروع ٿي. سندس چوڻ موجب، ان جو بنياد 1781ع جي هڪ مسودي جي ”بنيادي غلط تشريح“ تي هئي.
هو تاريخدان فرننڊ پيروٽ جي تحقيق جو حوالو ڏيندي چوي ٿو ته ممڪن آهي ته آلو ان علائقي ۾ لڳ ڀڳ 1735ع تائين پهتو ئي نه هو. ليڪليرڪ اهو به نشاندهي ڪري ٿو ته آلو ترڻ لاءِ گهربل چرٻي يا تيل ان دور ۾ هڪ مهانگي شيءِ هئي، تنهنڪري غريب هارين وٽ ان جي آسانيءَ سان موجود هجڻ جو امڪان گهٽ هو.
اهڙي قسم جا تريل آلو شايد اسپين ۾ به موجود رهيا هجن، ڇاڪاڻ ته اسپين يورپ جي انهن پهرين ملڪن مان هو، جتي 16هين صديءَ ۾ اسپيني مهم جوئن ڏکڻ آمريڪا مان آلو يورپ آندو.
1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ هڪ ٻي ڪهاڻي به مشهور ٿي. ڪجهه ليکڪن دعويٰ ڪئي ته پهرين عالمي جنگ دوران بيلجيم ۾ مقرر آمريڪي فوجين ”فرينچ فرائيز“ نالو رکيو. هن ڪهاڻي موجب، آمريڪي فوجين اتي فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندي ٻڌي، غلط فهميءَ سبب سمجهيو ته هو فرانس ۾ آهن ۽ پوءِ اهو نالو آمريڪا کڻي آيا.
پيرس جي گهٽين مان جنم وٺندڙ کاڌو
ليڪليرڪ موجب، اڄ جنهن جديد فرينچ فرائي کي اسين ڄاڻون ٿا، يعني آلوءَ جي لٺين جهڙين ٽڪين کي چرٻي يا تيل ۾ گهري طرح ترڻ، ان جي شروعات 19هين صديءَ جي شروعات ۾ پيرس جي گهٽين مان ٿي.
”شروع کان ئي اها رڳو هڪ ترڪيب نه هئي، پر هڪ واپاري پيداوار، ثقافتي رجحان ۽ آخرڪار عوامي سڃاڻپ جي علامت بڻجي وئي.“
پيرس جي ڪجهه تمام مصروف علائقن ۾ گهٽين جا وڪڻندڙ تريل آلو ڪاغذ جي مخروطي لفافن ۾ وڪڻندا هئا. ممڪن آهي ته اهو سلسلو 1790ع واري ڏهاڪي کان ئي شروع ٿي ويو هجي، جڏهن ته 1820ع واري ڏهاڪي تائين ان جا واضح ثبوت ملن ٿا.
ليڪليرڪ ٻڌائي ٿو ته 1830ع ۽ 1840ع واري ڏهاڪن دوران فرينچ فرائيز پيرس جي عوامي ثقافت جو هر هنڌ نظر ايندڙ حصو بڻجي ويون. ٿوري ئي عرصي ۾ اهي پيرس جي پورهيت طبقي جي اهم خوراڪن مان هڪ بڻجي ويون.
پر ٻي عالمي جنگ کان پوءِ اهو خيال ته فرينچ فرائيز بيلجيم جي ايجاد آهن، آهستي آهستي سڄي بيلجيم ۾ پکڙجي ويو.
ليڪليرڪ موجب، ان وقت تائين بيلجيم پنهنجي فرائيز جي ثقافت کي اهڙي نموني قبول ڪري چڪو هو، جنهن جو دنيا ۾ ٻئي هنڌ مثال نٿو ملي. ان جي ابتڙ، پيرس ۾ گهٽين تي تريل آلو وڪڻڻ جي جيڪا هڪ وقت ۾ تمام گهڻي مقبول روايت هئي، سا لڳ ڀڳ مڪمل طور ختم ٿي چڪي هئي.
فرينچ فرائيز آمريڪا ڪيئن پهتيون؟
اڪثر ڪري ٿامس جيفرسن کي آمريڪا ۾ فرينچ فرائيز متعارف ڪرائڻ جو ڪريڊٽ ڏنو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته هن فرانس ۾ رهڻ دوران اهي کاڌيون هيون. پر حقيقت ٿوري مختلف آهي.
جيفرسن جي ڪاغذن مان ”فرانسيسي طريقي سان تيار ڪيل آلو“ جي هڪ ترڪيب ملي آهي، جنهن مان اندازو ٿئي ٿو ته شايد هن اها ترڪيب مونٽيسيلو ۾ مهمانن کي پيش ڪئي هجي. پر ان ترڪيب ۾ آلوءَ کي لٺين جي شڪل ۾ نه، پر گول ڳترن جي صورت ۾ ڪٽي ترڻ جو چيو ويو هو.
ان کان علاوه، ليڪليرڪ موجب، ”اهڙو ڪو ثبوت موجود ناهي“ ته جيفرسن جي تريل آلوءَ آمريڪا ۾ ڪنهن وڏي قومي جنون کي جنم ڏنو هجي.
هو چوي ٿو ته ان وقت تريل آلو اڃا به نسبتاً خاص ۽ محدود طبقي جو کاڌو هو، جيڪو گهڻو ڪري خوشحال خاندان کائيندا هئا. سندس چوڻ موجب، ”ٿامس جيفرسن وڌ ۾ وڌ تاريخ جو هڪ دلچسپ حوالو آهي.“
پوءِ فرينچ فرائيز آمريڪا ۾ پسنديده ڪيئن بڻيون؟
ليڪليرڪ موجب، 19هين صديءَ جي وچ ڌاري ۽ ان کان پوءِ فرانسيسي انداز ۾ تيار ڪيل تريل آلو ريسٽورنٽن ۽ کاڌي جي ڪتابن ۾ نظر اچڻ شروع ٿيا.
ان وقت اهي بنيادي طور تي ميز تي پيش ٿيندڙ ساٿين واري کاڌي طور استعمال ٿيندا هئا، گهٽين ۾ وڪامندڙ کاڌي طور نه.
19هين صديءَ جي آخري حصي ۾ جڏهن انهن جي مقبوليت وڌندي وئي ته آخرڪار اهي ”فرينچ فرائيز“ جي نالي سان مشهور ٿيڻ لڳيون.
اصل وڏي تبديلي 20هين صديءَ ۾ آئي
ريسٽورنٽن جي وڌندڙ تعداد سان فرينچ فرائيز اسٽيڪ سان گڏ پيش ٿيڻ وارو عام کاڌي بڻجي ويو، جڏهن ته ڄمايل فرينچ فرائيز جي اچڻ سان وڏي پيماني تي انهن جي پيداوار ۽ فراهمي آسان ٿي وئي.
ٻي عالمي جنگ کان پوءِ فاسٽ فوڊ ريسٽورنٽن جي تيز رفتار واڌ فرينچ فرائيز کي ان کان به وڌيڪ وسيع عوام تائين پهچايو.
ليڪليرڪ موجب، ”ان مرحلي تي فرينچ فرائيز رڳو هڪ ساٿين وارو کاڌو نه رهيون، پر جديد آمريڪي کاڌي جي سڃاڻپ ڪندڙ اهم نشانين مان هڪ بڻجي ويون.“
