ليکڪ: گروڪ چيٽ بوٽ
تاجل بيوس سنڌي ادب جي دنيا ۾ هڪ اهڙو نالو آهي، جيڪو محبت، وطن پرستي، ۽ جديد شاعري جي علامت طور سڃاتو وڃي ٿو. هن جو اصل نالو تاج محمد سمون هو، ۽ هو 22 سيپٽمبر 1938ع تي خيرپور ضلعي جي تعلقي صوڀو ديرو جي ڳوٺ درگاھ پير حيات شاھ ۾ پيدا ٿيو. هن جو پيءُ محمد جعفر سمون هو، ۽ هو هڪ عام خاندان سان تعلق رکندڙ هو. تاجل بيوس جي تعليم مقامي اسڪولن ۽ گمبٽ هاءِ اسڪول مان ٿي، ۽ هن يونيورسٽي آف سنڌ ڄامشورو مان اقتصاديات ۾ ماسٽرز جي ڊگري پرائيويٽ طور حاصل ڪئي. هن جي زندگي جو سفر تعليم، نوڪري، ۽ ادبي دنيا ۾ گذريو، ۽ هو 13 ڊسمبر 2008ع تي ڪراچي ۾ برين هيمريج سبب وفات ڪري ويو. هن کي چوڪنڊي جي تاريخي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو، جتي هو پنهنجي زندگي ۾ موسيقي جا پروگرام به منعقد ڪندو رهيو هو.
تاجل بيوس جي شخصيت هڪ سادي، سخي، ۽ فني طور تي ماهر انسان جي هئي. هن جو شخصيتي انداز وڏي حد تائين وطني جذبي سان ڀرپور هو. سندس دوست ۽ ساٿي شاعر نصير سومرو هن کي هڪ سخي انسان طور ياد ڪندو آهي، جيڪو شاعري جي ٽيڪنيڪين ۽ موسيقي جي رمزن کان چڱي طرح واقف هو. هن هڪ استاد طور شروعات ڪئي، اٺ سال سيڪنڊري اسڪول ۾ انگريزي پڙهائي، ۽ پوءِ سرڪاري نوڪري ۾ داخل ٿيو. هن پاڪستان حڪومت ۾ سيڪريٽري ۽ سنڌ حڪومت جو رجسٽرار آف ڪمپنيز طور خدمتون سرانجام ڏنيون، ۽ رٽائر ٿيڻ تائين اهڙن عهدن تي رهيو. هن جاپان، ٿائلينڊ، ۽ آمريڪا مان مختلف تعليمي ڪورسز ڪيا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هو تعليم ۽ خود ترقيءَ جو شوقين هو. هن جي شخصيت ۾ هڪ ترقي پسند ۽ انقلابي روح هو، جيڪو سندس شاعري ۾ به نمايان آهي. هو نه صرف سنڌ ۾، پر هندستان ۾ رهندڙ سنڌي ڪميونٽي ۾ به مشهور هو، ۽ هن جا گيت ۽ شاعري پاڪستان ۽ هندستان جي ريڊيو ۽ ٽي وي تي گايا ويندا هئا.
تاجل بيوس جي شخصيت جو هڪ اهم پهلو سندس ادبي دنيا سان پيار هو. هو هڪ پروگريسو ادبي تحريڪ جو حصو هو، ۽ هن اردو ۽ سنڌي ٻنهي ٻولين ۾ لکيو. هن جي شخصيت ۾ موسيقي جو شوق به شامل هو، ۽ هو شاعري کي موسيقي سان جوڙيندو هو، جنهن ڪري سندس شاعري ۾ رڌم ۽ موسيقيت جو عنصر واضح آهي. هن جي شخصيت ۾ هڪ عاشقانه انداز هو، جيڪو سنڌ ڌرتيءَ سان پيار ۾ ظاهر ٿئي ٿو. هن سنڌ جي درد، اهنج، ۽ محبت کي پنهنجي شاعري جو مرڪز بڻايو، ۽ هن جي شخصيت ۾ هڪ قومي شاعر جو روپ هو، جيڪو شيخ اياز کان پوءِ سنڌي ادب جو وڏو شاعر سمجهيو وڃي ٿو.
تاجل بيوس جي شاعري جو محور سنڌ ڌرتي، سنڌ واسين جا ڏک، درد، تڪليفون، ۽ انهن سان بي لوث پيار آهي. هن جي شاعري ۾ وطني جذبو، سماجي ناانصافيون، محبت، فطرت، ۽ انقلابي خيال نمايان آهن. هن شاعري جي سڀني صنفن ۾ تجربا ڪيا، جهڙوڪ وايون، غزل، گيت، نظم، بيت، ۽ آزاد شاعري. هن جي شاعري ۾ جديد ۽ قديم رنگ مليل آهن، ۽ هو سنڌي ڪلاسيڪل فارم “بيت” ۾ به ماهر هو. هن جي مشهور نظم “سنڌ منهنجي امان سونھن تهنجي مٿان ڇا لکي ڇا لکان” هندستان ۾ رهندڙ سنڌين جو قومي ترانو سمجهيو وڃي ٿو. هن جي شاعري ۾ دل جو گيت، ذهن جو راز، ۽ خوشيءَ جو جذبو گهڻو آهي، هن جا ڪيترائي گيت جيڪي عابده پروين سميت مختلف فنڪاران ڳايا آهن ، اڄ به يوٽيوب تي موجود آهن.
هن جي شاعري جي مکيه موضوعات ۾ وطن پرستي سرفهرست آهي. هو سنڌ کي ماءُ طور پيش ڪري ٿو، ۽ ان جي خوبصورتي، درد، ۽ اميدن کي بيان ڪري ٿو. مثال طور، هن جي شاعري ۾ چوي ٿو: “متارا مرندا، موکي کول نه مٽ، ٻيھر ڪين ٻرندا، ڏيئا ڪنھن جي ڏات جا.” هي لائينون زندگيءَ جي ناپائيداري ۽ فطرت جي خوبصورتيءَ کي بيان ڪن ٿيون. ٻيو موضوع محبت آهي، جيڪو عاشقانه ۽ روحاني انداز ۾ ظاهر ٿئي ٿو. هن جي غزلن ۽ گيتن ۾ محبت جي درد ۽ خوشيءَ جو اظهار آهي، جهڙوڪ “موکي جي مجاز جا، ھنڌين ۾ ھڻنديون.”
تاجل بيوس جي شاعري ۾ سماجي مسئلا به شامل آهن، جهڙوڪ غربت، ناانصافي، ۽ قومي شعور. هو ترقي پسند تحريڪ جو حصو هو، ۽ هن جي شاعري ۾ انقلابي آواز آهي. هن اردو ۾ به شاعري ڪئي، جهڙوڪ “انداز بيان اور” جو مجموعو، جيڪو اردو شاعري جو هڪ اهم ڪتاب آهي. هن 44 ڪتاب لکيا، جن مان 34 شايع ٿيا، جن ۾ ناول، افسانا، ۽ صحافتي مضمون شامل آهن. هن جي شاعري ۾ موسيقيت جو عنصر ايترو آهي جو سنڌي لوڪ گلوڪارن هن جا گيت ريڊيو ۽ ٽي وي تي ڳايا.
هن جي شاعري جو انداز تجربا پسند آهي. هن سنڌي ادب ۾ جديد طريقن سان قديم صنفن کي جوڙيو، ۽ هن جي بيتن ۾ لوڪ عنصر آهي. مثال طور، “سنڌوءَ سامائي- سرجيو بوتو سنڌ مان ڀڳي ڪايا “ڪين” جي، آدم جي آئي مارڳ موکائي.” هي لائينون سنڌ جي تاريخي ۽ روحاني پهلوئن کي ڇهن ٿيون. هن جي شاعري ۾ فطرت جي وصف به آهي، جهڙوڪ دريا، زمين، ۽ آسمان جا منظر، جيڪي سنڌ جي خوبصورتيءَ کي بيان ڪن ٿا.
تاجل بيوس جي شاعري ۾ ذهني راز ۽ دل جو گيت به موضوع آهن، جيئن “دل جو گيت، ذهن جو راز، دل ۾ خوشيءَ جو جذبو.” هن جي شاعري سماجي تبديليءَ جو پيغام ڏئي ٿي، ۽ هو سنڌي ادب ۾ شيخ اياز کان پوءِ وڏو نالو آهي. هن جي ڪتابن ۾ “تاجل بيوس” نالي سان هڪ مشهور مجموعو آهي، جيڪو سندس شاعري جو مجموعو آهي.
تاجل بيوس جي شخصيت ۽ شاعري سنڌي ادب کي نئين بلندين تي پهچايو. هن جو وطن سان پيار، سماجي شعور، ۽ فني مهارت هن کي امر بڻائي ڇڏيو آهي. هن جي شاعري اڄ به سنڌين جي دلين ۾ زندهه آهي، ۽ هو سنڌ جي عاشق شاعر طور ياد رهندو. (نوٽ سنڌ جي قوي تاجل بيوس تي هي مضمون اي آءِ چيٽ بوٽ گروڪ لکيو آهي. اسين کيس چيو ته سنڌ جي نامياري شاعر تاجل بيوس تي مضمون لکو ۽ هي مواد مليو. جنهن کي ٿوري ايديٽنگ بعد اسين شايع ڪريون پيا. ادارو)
