ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)آسماني نظارن ۾ دلچسپي رکندڙن کي هڪ ناياب فلڪياتي ميلاپ دوران شاندار شهابي برسات کي مڪمل سج گرهڻ سان گڏ اڄ اربع تي ڏسڻ جو موقعو ملي سگهي ٿو.
سي اين اين جي رپورٽ موجب پرسيڊس (Perseids) شهابي برسات 12 آگسٽ تي اربع جي رات ۽ خميس جي صبح سج اڀرڻ کان اڳ ڏسڻ ۾ ايندي. ارٿ اسڪاءِ موجب، ان جي متوقع عروج، يعني شهابين جي سرگرمي جي وڌ ۾ وڌ نقطو، خميس ڏينهن صبح 10:53 وڳي مشرقي وقت (ET) يعني 7.53 شام پاڪستاني وقت تي ٿيندي. ناسا موجب، ان کي اتر اڌ گول مان ڏسڻ سڀ کان بهتر آهي. ساڳئي وقت اربع ڏينهن اتر اڌ گول جي ڪجهه علائقن مان مڪمل سج گرهڻ به گذرندو.
مڪمل سج گرهڻ ان وقت ٿيندو آهي، جڏهن چنڊ زمين ۽ سج جي وچ مان گذرندي سج جي روشني کي مڪمل طور ڍڪي ڇڏي ٿو ۽ ٿوري دير لاءِ آسمان اونداهو ٿي وڃي ٿو. هن مرحلي کي مڪمل گرهڻ (Totality) چيو ويندو آهي.
لکين ماڻهن کي ان جي رستي ۾ ايندڙ مختلف هنڌن، جهڙوڪ آئس لينڊ، اتر اسپين ۽ اتر اوڀر پرتگال جي ڪجهه علائقن مان مڪمل سج گرهڻ ڏسڻ جو موقعو ملندو. دنيا جا ٻيا علائقا، جن ۾ اتر آمريڪا، ڪينيڊا، اتر اولهه آفريڪا ۽ يورپ جو وڏو حصو شامل آهن، جزوي سج گرهڻ ڏسندا، جنهن دوران سج جي روشني جو رڳو ڪجهه حصو چنڊ ڍڪيندو.
آمريڪن ميٽئور سوسائٽي جي فائر بال رپورٽ ڪوآرڊينيٽر رابرٽ لنسفورڊ چيو ته ٽٽندڙ تارن يعني شهاب ثاقب جي برسات جو عروج ۽ سج گرهڻ جو ايترو ويجهو وقت ۾ ٿيڻ انتهائي ناياب واقعو آهي.
سج گرهڻ هميشه نئين چنڊ دوران ٿيندو آهي. هي چنڊ جو اهو مرحلو آهي، جڏهن چنڊ سج ۽ زمين جي وچ ۾ هوندو آهي. ان ڪري چنڊ جي روشني تمام گهٽ يا بلڪل نه هوندي، جنهن سان شهابين کي ڏسڻ وڌيڪ آسان ٿيندو.
ارٿ اسڪاءِ موجب، جيڪي ماڻهو انهن هنڌن تي موجود هوندا جتي مڪمل سج گرهڻ ٿيندو، اهي شايد مڪمل گرهڻ دوران به شهابين کي ڏسي سگهن.
پرسيڊس ڇا آهن؟
ناسا موجب، پرسيڊس شهابي برسات ڏسڻ لاءِ بهترين شهابي برساتن مان هڪ سمجهي وڃي ٿي. پرسيڊس بابت مشاهدا 2,000 سالن کان به وڌيڪ عرصي کان ٿيندا رهيا آهن. انهن شهابين جو ظاهري سرچشمو پرسيئس (Perseus) نالي تاري واري جھرمٽ مان نظر اچي ٿو.
هي شهابي برسات فائر بالز لاءِ پڻ مشهور آهي. فائر بال اهڙا شهِابا آهن جيڪي غيرمعمولي طور تي وڌيڪ روشن هوندا آهن ۽ ٻين شهابين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وقت تائين نظر اچن ٿا.
لنزفورڊ موجب، جڏهن اهي فائر بالز تمام تيز رفتاري سان سفر ڪن ٿا ته اهي بخارات بڻيل مٽيءَ جي ذرڙن مان چمڪندڙ ۽ رنگين دونهين جون ليڪون پيدا ڪن ٿا، جيڪي آسمان تي ڊگها نشان ڇڏين ٿيون.
لنزفورڊ موجب، اتر آمريڪا جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ ماڻهو هڪ ڪلاڪ دوران لڳ ڀڳ 30 کان 50 شهِابا ڏسي سگهن ٿا، جڏهن ته شهري علائقن ۾ 15 کان 25 شهِابا نظر اچي سگهن ٿا.
EarthSky موجب، گذريل سالن ۾ هڪ ڪلاڪ دوران 90 تائين شهِابا ڏسڻ جون رپورٽون پڻ سامهون آيون آهن. پر ماهرن جو چوڻ آهي ته شهِابن کي ڏسڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي انتهائي تيز رفتار سان سفر ڪن ٿا.
مشي گن اسٽيٽ يونيورسٽي جي ابرامز پلانيٽيريئم جي ڊائريڪٽر ڊاڪٽر شينن شمول چيو: ”جيڪڏهن توهان هڪ ئي طرف ڏسندا ته توهان جي پٺيان گذرندڙ شهِابا وڃائي ويهندا. وڌيڪ حقيقت پسندانه انداز ۾، جيڪڏهن توهان اونداهي آسمان واري هنڌ تي آهيو ته توهان 30 کان 50 شهِابا ڏسي سگهندا.“
پرسيڊس جو اصل دُم دار تارو (Parent Comet)، يعني اهو دُم دار تارو جيڪو اهي ذرڙا ڇڏي ٿو جن مان شهابي برسات پيدا ٿئي ٿي، 109P/Swift-Tuttle آهي. اهو لڳ ڀڳ هر 133 سالن ۾ سج جي چوڌاري چڪر لڳائي ٿو. خود هي دُم دار تارو هن موقعي تي نظر نه ايندو.
پرسيڊس هن وقت سرگرم واحد شهِابي برسات ناهي. سدرن ڊيلٽا ايڪويريڊز ۽ الفا ڪيپريڪورنيڊز جولاءِ جي آخر ۾ پنهنجي عروج تي پهتيون هيون، پر آگسٽ جي وچ کان آخر تائين سرگرم رهنديون.
شهابي برساتن مان اسان ڇا سکي سگهون ٿا؟
شهابي برساتون آسمان جا شاندار منظر پيش ڪرڻ سان گڏ ماهرن ۽ آسمان ڏسندڙن کي اسان جي شمسي نظام بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ جو موقعو پڻ فراهم ڪن ٿيون.
دُم دار تارن جي نگراني ڪرڻ سان محققن کي خلا ۾ حرڪت ۽ رستي بابت سمجهڻ ۾ مدد ملي سگهي ٿي.
ڊاڪٽر شمول چيو: ”اهي اسان جي شمسي نظام جي ٺهڻ کان بچيل ٽڪرا آهن. جيترو وڌيڪ اسان انهن جو مطالعو ڪري سگهنداسين ۽ ڄاڻنداسين ته اهي ڪڏهن واپس ايندا، اوترو ئي اسان کي انهن بابت ۽ ان ڳالهه بابت سمجهڻ ۾ مدد ملندي ته اهي اسان جي ڪيترو ويجهو ايندا. ڇا اسان کي انهن جو رستو تبديل ڪرڻ لاءِ ڪي قدم کڻڻ جي ضرورت پوندي؟“
شهابي برساتون آسمان ڏسندڙن کي پنهنجي شمسي نظام سان تعلق محسوس ڪرڻ جو موقعو پڻ ڏين ٿيون. ڊاڪٽر شمول چيو ته اها هڪ اهڙي ”ياد ڏياريندڙ ڳالهه آهي ته اسان رڳو پنهنجي ڌرتيءَ تي اڪيلا ناهيون، پر ڪنهن وڏي نظام جو حصو آهيون.“
هن سال ايندڙ ٻيون شهابي برساتون
آمريڪن ميٽئور سوسائٽي موجب، هن سال اڃا وڌيڪ شهابي برساتون اچڻيون آهن. انهن جون متوقع عروج واريون تاريخون هي آهن: اورينڊس: 21-22 آڪٽوبر، سدرن ٽوريڊس: 4-5 نومبر، ناردرن ٽوريڊس: 11-12 نومبر، ليونڊس: 16-17 نومبر، جيمنيڊس: 13-14 ڊسمبر ۽ ارسيڊس: 21-22 ڊسمبر تي ٿينديون.
