ڪراچي (ويب ڊيسڪ)ايلون مسڪ جمعي تي دنيا جو پهريون ٽريلينئر يعني کرب پتي بڻجي ويو، جڏهن سندس اسپيس ايڪس ڪمپني جي شيئرز ۾ وڏي واڌ ٿي، جيڪا اسٽاڪ مارڪيٽ جي تاريخ جي سڀ کان وڏي لسٽنگ دوران ڏٺي وئي.
بي بي سي موجب ٽيسلا ۽ اسپيس ايڪس جو باني ايلون مسڪ هاڻي دنيا جي امير ترين شخص جي حيثيت مضبوط ڪري چڪو آهي، ۽ بلومبرگ اميرن جي فهرست مطابق سندس ڪل دولت 1.11 ٽريلين ڊالر (828 ارب پائونڊ) تائين پهچي وئي آهي.
اهو سڀ ڪجهه ان وقت ٿيو جڏهن راڪيٽ، ٽيليڪميونيڪيشن ۽ مصنوعي ذهانت (AI) سان لاڳاپيل ڪمپني اسپيس ايڪس نيسڊاڪ اسٽاڪ ايڪسچينج تي 2.2 ٽريلين ڊالر جي ماليت سان لسٽ ٿي.
ڪمپني چيو هو ته شيئرز 135 ڊالر في شيئر جي حساب سان ملندا، پر واپار 150 ڊالر تي شروع ٿيو ۽ ٿوري دير لاءِ 176.50 ڊالر تائين پهچي ويو، جيڪو سيڙپڪارن جي وڏي دلچسپي کي ظاهر ڪري ٿو.
جمعي تي اسپيس ايڪس جا شيئر تقريباً 161 ڊالر تي بند ٿيا.
ابتدائي پبلڪ آفرنگ (IPO) دوران ڪمپني 75 ارب ڊالر سيڙپڪارن ۽ انڊر رائيٽرز کان گڏ ڪيا، ان کان پوءِ شيئرز اوپن مارڪيٽ ۾ آيا.
مسڪ جي اسپيس ايڪس ۾ 42 سيڪڙو ملڪيت کيس ڪمپني تي مڪمل ڪنٽرول جهڙي حيثيت ڏئي ٿي، جنهن سان هو سيڙپڪاري جا پيسا پنهنجي مرضي سان استعمال ڪري سگهي ٿو.
بلومبرگ مطابق، اسپيس ايڪس ۾ سندس حصيداري 767.1 ارب ڊالر جي برابر آهي، جڏهن ته سندس وٽ 53.8 ارب ڊالر جا اسپيس ايڪس آپشنز به آهن. ان کان علاوه ٽيسلا شيئرز ۾ سندس ملڪيت 168 ارب ڊالر ۽ اضافي 116.4 ارب ڊالر جا آپشنز موجود آهن.
مسڪ جو پهريون ٽريلينئر بڻجڻ عالمي سطح تي دولت جي عدم برابري بابت بحث کي ٻيهر جنم ڏئي ڇڏيو آهي. سندس دولت پولينڊ يا سوئٽزرلينڊ جي سڄي معيشت جي برابر ٿي وئي آهي.
اهڙي بي مثال دولت کيس عالمي سياست ۾ هڪ طاقتور ۽ تڪراري شخصيت بڻائي ڇڏيو آهي.
هن آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي ٻيهر چونڊ مهم ۾ سوين ملين ڊالر ڏنا، ۽ گذريل سال ڪجهه عرصي لاءِ هن حڪومت جي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ واري کاتي (DOGE) جي قيادت به ڪئي.
هن سخت سرڪاري خرچن ۾ ڪٽوتي ڪئي، جنهن سبب آمريڪي ايجنسي USAID جي بندش به ٿي. تحقيق مطابق اهڙيون ڪٽوتيون 2030 تائين 14 ملين کان وڌيڪ اضافي موتن جو سبب بڻجي سگهن ٿيون.
مسڪ برطانيا ۽ ٻين ملڪن جي قيادت تي به تنقيد ڪندو رهيو آهي، خاص طور تي اميگريشن ۽ نسلي ورهاست جهڙن موضوعن تي.
هن برطانيا جي وزيراعظم سر ڪيئر اسٽارمر سان به ڪيترائي دفعا تڪرار ڪيو، جنهن ۾ 18 ورهين جي برطانوي شاگرد هينري نوواڪ جي قتل جو معاملو به شامل آهي.
آمريڪي سينيٽرن برني سينڊرز ۽ ايلزبيٿ وارن سميت ڪيترن سياستدانن هن ٽريلينئر حيثيت تي تنقيد ڪئي ۽ ان کي “جاڳڻ جو سگنل” قرار ڏيندي دولت تي ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جو مطالبو ڪيو.
پر ماهرن جو چوڻ آهي ته مسڪ عملي طور اڃا مڪمل طور تي ٽريلينئر ناهي، ڇو ته سندس دولت گهڻي ڀاڱي اسٽاڪ جي قدر تي ٻڌل آهي، ۽ هو اسپيس ايڪس جا شيئر هڪ سال تائين وڪرو نٿو ڪري سگهي.
اسپيس ايڪس جي لسٽنگ سان 4,400 کان وڌيڪ موجوده ۽ اڳوڻن ملازم به امير ٿي ويا آهن. ڪمپني جي ماليت گهڻو ڪري مستقبل جي امڪاني آمدني تي ٻڌل آهي، نه ته موجوده منافعي تي.
ڪمپني 2025 ۽ 2026 ۾ 9 ارب ڊالر کان وڌيڪ نقصان ڪيو آهي، جنهن جو سبب مصنوعي ذهانت ۽ ٻين انفراسٽرڪچر ۾ وڏو خرچ آهي. اسپيس ايڪس جو بنيادي ڪاروبار ٻيهر استعمال لائق راڪيٽ ٺاهڻ ۽ لانچ ڪرڻ آهي.
اهو اسٽارلنڪ انٽرنيٽ سيٽلائيٽس به ٺاهيندو ۽ هلائيندو آهي، ۽ هن سال xAI جي خريداري سان اهو مصنوعي ذهانت جي شعبي ۾ به داخل ٿي ويو آهي.
ڪمپني جو چوڻ آهي ته اها رقم راڪيٽ، سيٽلائيٽس، اسٽارلنڪ ۽ AI جي توسيع لاءِ استعمال ڪئي ويندي، جنهن ۾ خلا ۾ ڊيٽا سينٽر ٺاهڻ جا منصوبا به شامل آهن.
سيڙپڪاري ماهر نينسي ٽينگلر هن AI شعبي کي “پئسا ساڙڻ وارو منصوبو” قرار ڏنو، پر باوجود ان جي هوءَ ڊگهي مدي واري امڪانن تي سيڙپڪاري ڪري رهي آهي.
ڪمپني جو وڏو مقصد صرف ڌرتي تائين محدود ناهي، پر انسانيت کي “ملٽي پلينيٽري” بڻائڻ آهي. اسپيس ايڪس پنهنجي مستقبل کي چنڊ ۽ مريخ تي معيشت ٺاهڻ سان به جوڙي رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪمپني پاڻ به مڃي ٿي ته اهو انتهائي غير يقيني آهي.
ماهرن خبردار ڪيو آهي ته شيئرز جي واڌ جو سبب بنيادي ڪارڪردگي کان وڌيڪ اميد ۽ هائپ آهي.
ڪجهه سيڙپڪار پينشن فنڊز ۽ سيونگز اسڪيمز ذريعي اڻ سڌي طرح هن ڪمپني ۾ شامل ٿي سگهن ٿا، جنهن سان خطرا به وڌن ٿا.
ماهرن موجب اصل اهم سوال اهو آهي ته IPO کان پوءِ ڊگهي مدي ۾ شيئرز جي قيمت ڪيئن برقرار رهندي.
