ڪراچي(ويب ڊيسڪ)ڀاڻ جون عالمي قيمتون 2025 جي مقابلي ۾ 2026 ۾ 30 سيڪڙو کان وڌيڪ وڌڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي، جڏهن ته يوريا جي قيمتن ۾ ان کان به تيز اضافي جو امڪان آهي، ڇاڪاڻته تڪرار سبب هرمز مان شپنگ ۾ رڪاوٽون عالمي فراهمي کي محدود ڪري رهيون آهن۔
آڪسفورڊ اڪنامڪس جي هڪ رپورٽ موجب، هن اهم آبي رستي مان ٽرئفڪ تي جاري پابنديون ڀاڻ جي دستيابي کي وڌيڪ مهانگو بڻائي رهيون آهن، اهڙي وقت ۾ جڏهن اناج ۽ ڀاڻ جي قيمتن جو تناسب تاريخي گهٽ سطح تي اچي ويو آهي، جنهن سان زرعي منافعي ۽ فصلن جي پيداوار تي دٻاءُ وڌي رهيو آهي۔
رپورٽ موجب، اناج-ڀاڻ قيمت جو هي تناسب ڏيکاري ٿو ته جيتوڻيڪ معمولي طور ڀاڻ جون قيمتون اڳين چوٽين کان گهٽ آهن، پر فصلن مان آمدني جي مقابلي ۾ انهن جي لاڳت گذريل 60 سالن کان به وڌيڪ ٻوجھ بڻجي چڪي آهي، جنهن سان ڀاڻ جي گهٽ استعمال ۽ پيداوار ۾ گهٽتائي جو خطرو وڌي ويو آهي۔
آڪسفورڊ اڪنامڪس جي چيف اقتصاديات دان ڪرن احمد چيو، “اسان جنگ جي شروعات کان پوءِ ڀاڻ جي قيمتن بابت اڳڪٿيون مٿي ڪيون آهن ۽ هاڻي اميد آهي ته ڀاڻ جون قيمتون گذريل سال جي مقابلي ۾ 30 سيڪڙو کان وڌيڪ وڌنديون، جڏهن ته يوريا جي قيمتن ۾ ان کان به تيز واڌ ٿي سگهي ٿي۔”
آڪسفورڊ اڪنامڪس هاڻي اميد ڪري ٿو ته هرمز آبنائي مان ٽرئفڪ 2026 جي ٻئي ٽه ماهي تائين محدود رهندي، جڏهن ته جولاءِ کان پوءِ آهستي آهستي شپنگ بحال ٿيندي۔ پر بندرگاهن ۾ رش ۽ لاجسٽڪ مسئلا سال جي آخر تائين ڀاڻ جي فراهمي کي متاثر ڪندا رهندا، خاص طور تي جيڪڏهن توانائي وارين شين کي ترجيح ڏني وئي.
رپورٽ ۾خبردار ڪيو ته ان جو اثر مختلف فصلن ۽ علائقن تي مختلف هوندو، خاص طور تي چانور، مڪئي ۽ ڪڻڪ وڌيڪ متاثر ٿيندا، ڇوته اهي يوريا ڀاڻ تي وڌيڪ دارومدار رکن ٿا۔ چانور خاص طور تي وڌيڪ خطري ۾ آهن، جڏهن ته ايشيا جا حصا، آسٽريليا ۽ برازيل به وچ اوڀر مان ڀاڻ جي درآمد تي گهڻو دارومدار رکن ٿا۔
هڪ اهم ماپ “اناج-يوريا قيمت تناسب” 1960 کان وٺي سڀ کان گهٽ سطح تي اچي ويو آهي، جنهن سان واضح ٿئي ٿو ته معمولي قيمتون گهٽ هجڻ باوجود به هارين تي لاڳت جو بار تاريخي طور وڌي ويو آهي۔
رپورٽ چيو ته امڪان آهي ته ڀاڻ جي قيمتن ۾ واڌ جو اثر عالمي استعمال تي وڌيڪ وسيع هجي، ڇوته فصلن جون قيمتون به گهٽ آهن، جنهن سبب هارين لاءِ ڀاڻ خريد ڪرڻ وڌيڪ مشڪل ٿي ويو آهي۔
تازو مارڪيٽ ڊيٽا موجب يوريا 22 مئي تي 502.50 ڊالر في ٽن تي وڪرو ٿيو، جيڪا گذريل ڏينهن کان 7.37 سيڪڙو گهٽ هو ۽ هڪ مهيني ۾ 27 سيڪڙو کان وڌيڪ گهٽتائي ڏيکاري ٿي، پر سالانه بنياد تي اڃا به تقريباً 10 سيڪڙو وڌيڪ آهي۔
ترقي يافته زرعي ملڪ عام طور تي سبسڊي، مالي سهولتن، اسٽاڪ ۽ اڳواٽ خريداري سبب وڌيڪ مضبوط هوندا آهن۔
ان جي ابتڙ ايشيا، سب-سهارا آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا جا درآمد تي دارومدار رکندڙ ملڪ وڌيڪ متاثر ٿين ٿا، خاص طور تي نائٽروجن تي ٻڌل فصلن جهڙوڪ چانور ۽ مڪئي ۾۔
متبادل سپلائي رستن ۾ به لاڳت وڌي ٿي، جهڙوڪ ڊگها شپنگ رستا، وڌيڪ فريٽ ۽ انشورنس خرچ، ۽ بندرگاهي گنجائش جا مسئلا۔
ان ڪري پيدا ڪندڙ يا هاري گهٽ ڀاڻ استعمال ڪرڻ، گهٽ ڀاڻ وارا فصل چونڊڻ، پوک ۾ دير ڪرڻ يا وڌيڪ منافعي وارن برآمدي فصلن ڏانهن رخ ڪرڻ جهڙا قدم کڻي سگهن ٿا۔
رپورٽ جو نتيجو اهو آهي ته شروعاتي سپلاءِ رڪاوٽ آهستي آهستي عالمي زرعي مارڪيٽن، خوراڪ جي مهانگائي ۽ ڪمزور ملڪن جي زرعي نظام تي وڌيڪ دٻاءُ وجهي سگهي ٿي۔
آڪسفورڊ اڪنامڪس چيو ته ڀاڻ جي طلب عام طور تي گهٽ لچڪدار هوندي آهي، يعني قيمت وڌڻ باوجود به هاري ان جو استعمال جاري رکندا آهن۔
پر گهٽ آمدني وارن ملڪن ۾ مالي وسيلن جي کوٽ ۽ سرڪاري مدد جي گهٽتائي سبب استعمال گهٽجي سگهي ٿو، جتي 2022 ۾ نائٽروجن ڀاڻ جو استعمال 7.9 سيڪڙو گهٽ ٿيو، جيڪو عالمي اوسط 3.4 سيڪڙو کان به وڌيڪ هو۔
رپورٽ موجب، ترقي يافته ملڪن يا وڏي سبسڊي وارن نظامن جهڙوڪ ڀارت ۾ ڀاڻ جو استعمال 10 کان 15 سيڪڙو گهٽ ٿيڻ باوجود پيداوار تي محدود اثر پوي ٿو، پر غريب ملڪن ۾ ننڍي گهٽتائي به وڏي زرعي نقصان جو سبب بڻجي سگهي ٿي۔
آڪسفورڊ اڪنامڪس خبردار ڪيو ته هرمز ۾ ڊگهي رڪاوٽ جو خطرو برقرار آهي، ۽ جيڪڏهن ان جي مڪمل بحالي ۾ وڌيڪ دير ٿي ته عالمي خوراڪ جي قيمتن، فصلن ۽ معاشي واڌ تي وڌيڪ دٻاءُ وڌي سگهي ٿو۔
