ليکڪ: محمد عامر رانا
پاڪستان جا اندورني سلامتي وارا مسئلا وڌيڪ پيچيده ۽ خطرناڪ ٿيندا پيا وڃن، جيتوڻيڪ سرڪاري ادارا انهن سان منهن ڏيڻ لاءِ مختلف طريقا آزمائي رهيا آهن، پر پنهنجي منصوبن تي سنجيدگي سان ٻيهر غور ڪرڻ بدران اهي سخت ۽ دفاعي طريقا استعمال ڪندي نظر اچن ٿا۔
جيتوڻيڪ طاقت جو استعمال ڪڏهن ڪڏهن ضروري به ٿي سگهي ٿو، خاص طور تي تڏهن جڏهن اهو وڏي سياسي حڪمت عملي جو حصو هجي، پر سخت قدمن تي حد کان وڌيڪ ڀروسو اڳ ۾ ٿيل سموري ترقي کي ضايع به ڪري سگهي ٿو ۽ اهو سلامتي وارن مسئلن کي وڌيڪ خراب ڪري سگهي ٿو۔
هن دليل کي وڌيڪ گهري سطح تي سمجهڻ کان اڳ اهو ڏسڻ ضروري آهي ته پاڪستان جا سيڪورٽي ۽ سلامتي جا ادارا ٻن وڏن شهرن جي حفاظت لاءِ ڪيئن ڪوشان آهن، يعني وفاقي گاديءَ جو هنڌ اسلام آباد ۽ بلوچستان جي گاديءَ جو هنڌ ڪوئيٽا۔ بلوچستان هڪ ڊگهي عرصي کان جاري شورش، قومپرست ۽ اسلامسٽ هٿياربند گروهن جي خطرن کي منهن ڏئي رهيو آهي۔
هتي مقصد لنڊن ۽ پيرس جو مقابلو ڪرڻ نه آهي، جيئن چارلز ڊڪنز ڪيو هو، پر اهو سمجهڻ آهي ته ٻنهي پاڪستاني شهرن کي هڪ جهڙا وسيلا ملڻ باوجود انهن کي مختلف نوعيت جا سلامتي خطرا ڇو درپيش آهن؟
هڪ شهر وڌيڪ محفوظ آهي، جڏهن ته ٻيو نه آهي. رياست خفيه ڄاڻ، فورسز جي تعيناتي ۽ چيڪ پوسٽن تي وڏا وسيلا لڳائي ٿي، پر ان جي باوجود دهشتگرد ڪمزوريون ڳولي انهن مان فائدو وٺڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃن ٿا۔
اسلام آباد ۾ حملن جو تعداد گهٽ آهي، جڏهن ته ڪوئيٽا وڌيڪ شدت پسندن جي نشاني تي آهي۔ ٻنهي شهرن جا رهواسي سلامتي ادارن جي دهشتگردي خلاف حڪمت عملين کان مطمئن ناهن، ڇو ته اهي قدم سندن روزاني زندگي ۾ رڪاوٽ بڻجن ٿا ۽ ڪاروبارن تي به منفي اثر وجهن ٿا۔ عام طور تي سلامتي ادارا پنهنجي حڪمت عملي ٺاهڻ وقت عوامي شڪايتن کي گهٽ ئي نظر ۾ رکندا آهن.
اسلام آباد ۽ ڪوئيٽا ۾ تازن دهشتگردي جي واقعن جا انگ اکر ظاهر ڪن ٿا ته سلامتي ادارن کي پنهنجين حڪمت عملين جو ٻيهر جائزو وٺڻ ۽ انهن کي جديد بڻائڻ جي سخت ضرورت آهي۔
جنوري 2021ع کان اڄ تائين اسلام آباد ۾ 6 دهشتگرد حملا ٿي چڪا آهن جن ۾ 21 ماڻهو ماريا ويا۔ انهن ۾ هن سال 11 نومبر جو حملو سڀ کان وڌيڪ موتمار هو، جنهن ۾ ضلعي ڪچهري کي نشانو بڻايو ويو ۽ 12 ماڻهو مارجي ويا۔ ان کان اڳ جا حملا نسبتاً ننڍي پيماني تي هئا، گهڻو ڪري شهر جي ٻاهرين علائقن ۾ ۽ سندن هدف پوليس اهلڪار هئا، جن جو گهڻو تعلق تحريڪ طالبان پاڪستان سان هو۔
ٻئي پاسي ڪوئيٽا ۾ ساڳئي عرصي دوران 152 دهشتگرد حملا ٿيا جن ۾ 264 ماڻهو مارجي ويا۔ ڪوئيٽا ۾ هدف تمام گهڻا مختلف رهيا—عام شهري، سرڪاري اهلڪار، سلامتي فورسز، قبائلي سردار، مذهبي برادريون، اُن جا اڳواڻ ۽ سياسي ڪارڪن۔
حملو ڪندڙ به مختلف رهيا—قوم پرست باغي جهڙوڪ بلوچ ري پبلڪن گارڊز، بلوچ لبريشن آرمي، بلوچ لبريشن فرنٽ ۽ بي آر اي ايس، ۽ ساڳئي وقت اسلامسٽ دهشتگرد تنظيمون جهڙوڪ داعش خراساں، لشڪرِ جهنگوي، ٽي ٽي پي ۽ يونائيٽيڊ بلوچ آرمي۔
هي رجحان جاري آهي۔ صرف جنوري ۾ ڪوئيٽا ۾ 32 حملا ٿيا جن ۾ 32 ماڻهو ماريا ويا ۽ هدف ۽ حملو ڪندڙ ساڳئي نموني مختلف رهيا۔
اهي انگ اکر واضح ڪن ٿا ته شدت پسند گروهن، انهن جي هدفن ۽ حڪمت عملين ۾ وقت سان گڏ وڏيون تبديليون آيون آهن، ۽ اهي تبديليون ظاهر ڪن ٿيون ته موجوده دهشتگردي خلاف حڪمت عمليون ايتريون اثرائتيون ناهن، ڇو ته اهي گهڻو ڪري چيڪ پوسٽن، سيف سٽي ڪيمرائن ۽ انٽرنيٽ جام ڪرڻ تي ڀاڙين ٿيون۔
اسلام آباد ۾ تازو حملو تلخ ياد ڏياريندڙ آهي ته دهشتگرد قانون نافذ ڪرڻ وارن ادارن جي حفاظتي حصارن کي ٽوڙي سگهن ٿا۔
ڪوئيٽا ۾ قدرتي طور خطرو وڌيڪ آهي، پر اسلام آباد وارا رهواسي به گهڻن سببن جي ڪري پريشان رهن ٿا۔ انهن کي سخت سڪيورٽي، چيڪ پوسٽن ۽ ڪرڪيٽ ٽيمز، غير ملڪي مهمانن ۽ سرڪاري عملدارن جي آمد و رفت سبب ڪلاڪن تائين روڊ بند ٿيڻ جو عذاب ڀوڳڻو پوي ٿو۔
شهر جي زندگي بار بار رڪجي ٿي پوي، جيڪا خراب انتظام ۽ منتظمين جي ناڪاميءَ جي نشاني آهي، جيتوڻيڪ رياستي وسيلا موجود آهن۔ پر حڪومت پنهنجي منصوبن تي ٻيهر غور ڪرڻ لاءِ تيار نظر نٿي اچي۔
جڏهن سلامتي جا ادارا سخت پروٽوڪولز تي ضرورت کان وڌيڪ ڌيان ڏين ٿا، ته هو بي ڌيانيءَ سان دهشتگردن کي موقعو ڏين ٿا ته هو پنهنجون حڪمت عمليون بدلائي انهن قدمن کي ٽوڙي اڳتي وڌن۔ ٻنهي شهرن جا انگ اکر ان ڳالهه جي تصديق ڪن ٿا۔
جڏهن دهشتگرد پاڻ کي وڌيڪ مضبوط محسوس ڪرڻ لڳن ٿا ته اها ڳالهه رياست جي سخت حڪمت عملي کي ڪمزور ڪري ٿي۔ انهن ۾ ٻين ملڪن تي دٻاءُ وجھڻ، سياسي تعلقات قائم يا ختم ڪرڻ ۽ شدت پسندن جي مدد بند ڪرائڻ جهڙا طريقا شامل آهن۔
جڏهن عوام کي روزانو جي زندگي ۾ بلڪل مختلف حقيقت ڏسڻ ۾ اچي ٿي ته سرڪار جي دهشتگردي خلاف بيانيي تي اعتماد ختم ٿيڻ لڳي ٿو۔
پاڪستان، افغانستان جي طالبان حڪومت تي دٻاءُ وجهي رهيو آهي ته هو دهشتگرد نيٽ ورڪن، خاص طور تي ٽي ٽي پي، جي مدد بند ڪري۔ تازو پرڏيهي کاتي چيو ته افغانستان سان واپار تڏهن بحال ٿيندو جڏهن ڪابل سرحد پار دهشتگردي روڪيندو۔ انهن علائقائي توانائي منصوبن کي به طالبان جي روين سان مشروط ڪيو آهي۔
هي ردعمل هو افغان نائب وزيراعظم عبدالغني برادر جي هڪ پريس ڪانفرنس جو، جنهن ۾ هن افغان واپارين کي چيو ته هو پاڪستان رستي سامان نه موڪلن ۽ متبادل رستا ڳوليا وڃن۔ لڳي ٿو ته هي طريقو ڪامياب نه پيو ٿئي، ڇو ته مخالف محسوس ڪن ٿا ته پاڪستان ڪيترو مجبور آهي۔
قانون نافذ ڪندڙ ادارن کي پنهنجي افرادي قوت، مالي وسيلن، ٽيڪنالاجي ۽ سائبر صلاحيتن کي وڌيڪ اثرائتي نموني استعمال ڪرڻ جي ضرورت آهي ۽ پنهنجن آپريشنز کي نئين سر ترتيب ڏيڻ گهرجي۔ چيڪ پوسٽن ۽ وڏي رڪاوٽن تي حد کان وڌيڪ ڀروسو عوام جي زندگي ۾ رڪاوٽ بڻجي ٿو۔
ٽيڪنالاجي جي بهتر استعمال سان چيڪ پوسٽن کي گهٽ ڪري سگهجي ٿو بغير سلامتي لاءِ خطري کي وڌائڻ جي۔ ڇو ته دهشتگرد کليل ۽ لڪل ٻنهي حفاظتي قدمن مان رستو ڳولڻ جي ڪوشش ڪندا رهن ٿا، تنهنڪري ادارن کي سڀني شعبن ۾ پنهنجون ڪوششون وڌائڻيون پونديون۔
غير ملڪي ۽ اهم شخصيتن جي آمد و رفت لاءِ وڏن روڊن کي بند ڪرڻ سان خطرا گهٽ نٿا ٿين، ڪڏهن ڪڏهن اهي خطرا وڌيڪ وڌن ٿا ۽ عوام ۾ خوف وڌي ٿو۔ اهڙي مايوسي اسلام آباد ۾ وڌيڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جڏهن ته ڪوئيٽا ۾ عدم تحفظ جو احساس مسلسل موجود آهي۔
آخر ۾ انگ اکر واضح ڪن ٿا ته رياست کي پنهنجي دهشتگردي خلاف حڪمت عملين جو جامع جائزو وٺڻ جي ضرورت آهي، جنهن ۾ سياسي، آپريشنل ۽ حفاظتي پهلو هم آهنگ هجن۔
جيئن عوام ۾ مايوسي ۽ خوف، دهشتگردي جيترو نقصانڪار ٿي سگهي ٿو، پر حڪومت انهن انساني پهلوئن تي تمام گهٽ ڌيان ڏئي ٿي۔ رياستي ادارا اڪثر اميد رکن ٿا ته عام ماڻهو شهرن کي محفوظ رکڻ لاءِ قربانيون ڏين.
اها به تلخ حقيقت آهي ته عوام ڏسي ٿو ته سرڪاري اهلڪار پنهنجي علائقن جي حفاظت تي سڀ کان وڌيڪ وسيلا لڳائين ٿا، ريڊ زونز ٺاهين ٿا، وڏي تعداد ۾ فورسز مقرر ڪن ٿا، ۽ جڏهن به اهم عملدار يا اشرافيا گذري ٿي ته روزمره زندگي متاثر ٿئي ٿي۔ (نوٽ هي مضمون ڊان اخبار ۾ شايع ٿيو، جيڪو سندن ٿورن سان پنهنجي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪريون ٿا. ادارو)
