ڪراچي(ويب ڊيسڪ)آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو آهي ته عرب ملڪن سان گڏ پاڪستان ۽ ترڪي کي به ايران سان ڪنهن به امن معاهدي جي حصي طور ’ابراهام اڪارڊز‘ ۾ شامل ٿيڻ گهرجي، جيڪا آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ اڳ ئي سست رفتاري سان هلندڙ امن ڳالهين ۾ هڪ نئين شرط طور سامهون آيو آهي ۽ جنهن سبب جلد ڪنهن معاهدي تي پهچڻ جا امڪان وڌيڪ پيچيده ٿي سگهن ٿا۔
ٽرمپ سومر ڏينهن سوشل ميڊيا تي پنهنجي پوسٽ ۾ چيو ته سعودي عرب، گڏيل عرب امارات (يو اي اي)، قطر، پاڪستان، ترڪي، مصر، اردن ۽ بحرين لاءِ اسرائيل سان لاڳاپا بهتر بڻائڻ خاطر انهن معاهدن ۾ شامل ٿيڻ “لازمي” هجڻ گهرجي۔
گ_يل عرب امارات ۽بحرين اڳ ئي ابراهام اڪارڊز جو حصو آهن، جيڪي آمريڪا جي سرپرستي هيٺ اسرائيل سان ٿيل معاهدا آهن ۽ ٽرمپ جي پهرين صدارتي دور دوران ڪيا ويا هئا۔ انهن کي وڏي پيماني تي ٽرمپ جي سڀ کان اهم پرڏيهي پاليسي ڪاميابي سمجهيو ويندو آهي۔
پر سعودي عرب جهڙن علائقائي اثر رکندڙ ملڪن لاءِ ابراهام اڪارڊز ۾ شامل ٿيڻ سياسي طور ڏکيو آهي، ڇاڪاڻته اهي فلسطيني رياست جي حمايت سان وابسته آهن، جنهن کي 2023 جي آخر کان غزه ۾ اسرائيلي جنگ سبب نقصان پهتو آهي۔
ٽرمپ چيو ته ضروري ناهي ته ڄاڻايل سڀئي ملڪ انهن معاهدن ۾ شامل ٿيڻ تي راضي ٿين، “پر گهڻن کي تيار، خواهشمند ۽ قابل هجڻ گهرجي ته جيئن ايران سان هي ٺاهه وڌيڪ تاريخي واقعي ۾ تبديل ٿي سگهي۔” صدر چيو ته هن آمريڪي عملدارن کي هدايت ڏني آهي ته اهي انهن ملڪن کي ان عمل ۾ شامل ڪن۔
آمريڪي سينيٽر لنڊسي گراهم، جيڪو ٽرمپ جو اتحادي آهي، چيو ته ٽرمپ جو بيان “انتہائي شاندار” آهي ۽ ان سان “هزارين سالن ۾ وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڏي تبديلي” اچي سگهي ٿي۔
پر پهرين ابراهام اڪارڊز تي اتفاق ٿيڻ لاءِ سالن جي غير رسمي ڪوششن جي ضرورت پئي هئي، ۽ آمريڪا اڳ ئي اشارو ڏئي چڪو آهي ته امن ڳالهين ۾ اڃا گهڻو وقت لڳي سگهي ٿو، ڇاڪاڻته انهن ۾ ايران جي جوهري پروگرام ۽ آبنائي هرمز جي واپاري رستي کي ٻيهر کولڻ جهڙا انتهائي پيچيده مسئلا شامل آهن۔
آمريڪا ۽ ايران اڃا تائين ان ڳالهه تي متفق ناهن ته تهران کي يورينيم افزودگي جي اجازت ڏني ويندي يا نه، جڏهن ته ايران آبنائي هرمز تي پنهنجي ڪنٽرول کي نرم ڪرڻ کان به پاسو ڪري رهيو آهي، جنهن کي هن تقريبن ٽن مهينن کان مؤثر نموني بند ڪري رکيو آهي، جنهن سبب عالمي تيل جون قيمتون وڌي ويون آهن ۽ عالمي مارڪيٽن ۾ بيچيني پيدا ٿي آهي۔
ابراهام اڪارڊز ڇا آهن؟
ابراهام اڪارڊز اهي معاهدا آهن جيڪي ٽرمپ جي پهرين صدارتي دور دوران ڪيا ويا ۽ جن تحت اسرائيل ۽ ڪيترن عرب ملڪن وچ ۾ لاڳاپا معمول تي آندا ويا۔ انهن جو نالو حضرت ابراهيم عليه السلام جي حوالي سان رکيو ويو، جيڪي عيسائيت، يهوديت ۽ اسلام ۾ اهم مذهبي شخصيت آهن۔
يو اي اي انهن معاهدن تي صحيحون ڪندڙ پهريون ملڪ هو، جنهن کان پوءِ بحرين به جلدي شامل ٿيو۔ جيتوڻيڪ سوڊان 2020 جي آخر ۾ اسرائيل سان لاڳاپا معمول تي آڻڻ تي راضي ٿيو هو، پر ملڪ جي خراب حالتن سبب ان معاهدي تي باضابطه صحيحون ملتوي ٿي ويون۔
مراڪش ڊسمبر 2020 ۾ اسرائيل سان لاڳاپا قائم ڪيا، جڏهن ته قزاقستان نومبر 2025 ۾ ابراهام اڪارڊز ۾ شامل ٿيو۔ بهرحال، قزاقستان جا اسرائيل سان اڳ ئي پراڻا لاڳاپا هئا ۽ ان قدم کي آمريڪا کي خوش ڪرڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو۔
شروعاتي معاهدو 2020 ۾ وائيٽ هائوس ۾ صحيح ڪيو ويو هو، ۽ انهن معاهدن کي ٽرمپ انتظاميا جي پرڏيهي پاليسي جا “تاج جا هيرا” سمجهيو ويندو هو۔
امن معاهدو “ڪجهه ڏينهن” ۾ ٿي سگهي ٿو
آمريڪي پرڏيهي وزير مارڪو روبيو اڱاري ڏينهن چيو ته ايران سان معاهدي لاءِ ڳالهين ۾ “ڪجهه ڏينهن” لڳي سگهن ٿا، جنهن سبب جلدي پيش رفت جون اميدون گهٽجي ويون، خاص طور جڏهن آمريڪا سومر رات دير سان ايران تي حملا ٻيهر شروع ڪيا۔
آمريڪي سينٽرل ڪمانڊ سينٽڪام جي ترجمان ڪيپٽن ٽم هاڪنس موجب، آمريڪي فوجن ڏکڻ ايران ۾ ميزائل لانچ سائيٽن ۽ بارودي سرنگهون وڇائڻ جي ڪوشش ڪندڙ ايراني جهازن کي “دفاعي حملن” دوران نشانو بڻايو۔
آمريڪي ميڊيا رپورٽ ڪيو ته آمريڪا ٻه ايراني جهاز ٻوڙي ڇڏيا ۽ ايران آمريڪي جهازن تي ميزائل فائر ڪيا، جنهن لاءِ نامعلوم آمريڪي عملدارن جا حوالا ڏنا ويا۔ بعد ۾ آمريڪا ايراني ميزائل لانچرز تي حملا ڪيا، جيڪي ڏکڻ ايراني بندرگاهه شهر بندر عباس ڀرسان آبنائي هرمز جي ويجهو هئا۔
لنڊن جي ٿنڪ ٽينڪ رائل يونائيٽيڊ سروسز انسٽيٽيوٽ (RUSI) ۾ وچ اوڀر سيڪيورٽي بابت سينيئر ريسرچ فيلو برجو اوزيلڪ چيو ته فوجي حملن جي ٻيهر شروعات ۽ وڌيڪ ملڪن کان ابراهام اڪارڊز ۾ شامل ٿيڻ جو مطالبو ڏيکاري ٿو ته ٽرمپ “لالچ ۽ دٻاءَ” واري حڪمت عملي استعمال ڪري رهيو آهي۔
هن نيوزويڪ کي ٻڌايو ته انهن معاهدن کي وڌيڪ وسيع بڻائڻ ٽرمپ لاءِ وڏي سياسي ڪاميابي هوندي ۽ ان سان آمريڪا اندر اها تنقيد گهٽجي سگهي ٿي ته ٽرمپ تهران سان حد کان وڌيڪ نرم رويو اختيار ڪيو آهي۔
پر هن وڌيڪ چيو ته جيڪڏهن امن ڳالهيون ناڪام ٿي وڃن ۽ آمريڪا ايران تي نوان حملا ڪري، ته ٽرمپ ذميواري خليجي ملڪن تي به وجهي سگهي ٿو، اهو چوندي ته انهن کي علائقي ۾ امن لاءِ هڪ معاهدي جي آڇ ڪئي وئي هئي، پر انهن انڪار ڪيو۔
ايران جي پاسدارن انقلاب ’آءِ آر جي سي‘، جيڪو ايراني فوج جي طاقتور شاخ آهي، اڱاري ڏينهن چيو ته جنگبندي جي ڀڃڪڙي جي جواب ۾ ايران لاءِ جوابي ڪارروائي ڪرڻ “جائز” هوندو۔
آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ جنگبندي اپريل جي شروعات کان لاڳو آهي۔ ان دوران وقت بوقت فائرنگ جا واقعا ٿيندا رهيا آهن، پر اهو واضح ناهي ته اهي نوان حملا ان نازڪ جنگبندي تي ڪهڙو اثر ڇڏيندا۔
آءِ آر جي سي اهو به چيو ته هن هڪ MQ-9 ريپر ڊرون تباهه ڪيو ۽ ايراني فضائي حدن ۾ هڪ F-35 جنگي جهاز ۽ ٻئي ڊرون تي فائرنگ ڪئي۔
ارنا نيوز ايجنسي موجب ايراني فوج جي ترجمان بريگيڊيئر جنرل ابوالفضل شيڪارچي پڻ چيو ته ڪنهن به نئين آمريڪي حملي جو تهران طرفان جواب “تباهه ڪندڙ” هوندو.
