نيويارڪ: (ويب ڊييسڪ)گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل يمن تي لاڳو پابندين ۾ واڌ ڪري ڇڏي ۽ حوثي مليشيا کي ڊرون ۽ ميزائل ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻٽي استعمال وارن حصن ۽ ڪيميائي مادن جي فراهمي روڪڻ لاءِ قدم کڻڻ جو فيصلو ڪيو.
عرب نيوز موجب سلامتي ڪائونسل جي ميمبرن پاران گڏيل طور منظور ڪيل ٺهراءَ ۾ يمن اندر حوثي گروپ جي فوجي سرگرمين ۾ واڌ ۽ سعودي عرب تي سرحد پار حملن جي پڻ سخت لفظن ۾ مذمت ڪئي وئي.
سلامتي ڪائونسل اتفاقِ راءِ سان ٺهراءُ منظور ڪيو، جنهن جو مطلب آهي ته ووٽنگ کان سواءِ، ڇاڪاڻ ته ڪنهن به ميمبر باضابطه اعتراض نه ڪيو. ٺهراءَ ۾ حوثين کان مطالبو ڪيو ويو ته اهي يمن اندر پنهنجو فوجي حملو، سعودي عرب تي حملا ۽ واپاري جهازن لاءِ ڌمڪيون بند ڪن.
ٺهراءَ تحت مليشيا جي ميمبرن جا اثاثا منجمد ڪرڻ ۽ سندن سفر تي پابنديءَ جي مدي ۾ 14 نومبر 2027ع تائين واڌ ڪئي وئي، جڏهن ته پابندين جي نگراني ڪندڙ ماهرن جي پينل جي مدي ۾ پڻ 15 ڊسمبر 2027ع تائين واڌ ڪئي وئي. اپريل 2015ع ۾ سلامتي ڪائونسل جي ٺهراءَ 2216 تحت حوثين تي لاڳو ڪيل هٿيارن جي پابنديءَ جي ڪا مقرر آخري تاريخ ناهي.
گڏيل قومن ۾ برطانيا جي مستقل نمائندي سارا ميڪنٽوش چيو ته ”اڄ اتفاقِ راءِ سان ٺهراءُ منظور ٿيڻ مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي ڪائونسل يمن، سعودي عرب جي بادشاهت ۽ وسيع خطي خلاف حوثين جي لاپرواهيءَ وارن حملن تي فيصلائتا قدم کڻڻ لاءِ پرعزم آهي.“
يمن بابت سلامتي ڪائونسل ۾ ٺهراءُ پيش ڪرڻ جي بنيادي ذميواري برطانيا وٽ آهي، جنهن جو مطلب آهي ته ان معاملي سان لاڳاپيل ڪائونسل جي سرگرمين جي اڳواڻي برطانيا ڪري ٿو.
هن چيو ته ”اسان انهن حملن کي منهن ڏيڻ ۾ يمن جي حڪومت ۽ سعودي عرب جي بادشاهت سان گڏ بيٺل آهيون ۽ عالمي قانون موجب پنهنجي سلامتي ۽ خودمختياريءَ جي حفاظت ڪرڻ واري سندن حق جي ٻيهر تصديق ڪريون ٿا.“
هن ٺهراءَ جو مقصد مليشيا جي هٿياربند ٿيڻ جي وڌندڙ صلاحيت کي منهن ڏيڻ هو. ميڪنٽوش چيو ته ان سان پابندين جو نظام ”حوثين پاران پيدا ٿيندڙ بدلجندڙ خطري سان گڏ اڳتي وڌندو رهندو.“
ان خطري ۾ مقامي سطح تي هٿيار ٺاهڻ لاءِ ٻٽي استعمال وارن حصن ۽ بنيادي ڪيميائي مادن تي حوثين جو وڌندڙ دارومدار پڻ شامل آهي، جيڪو کين ”سڄي خطي ۾ عدم استحڪام پيدا ڪندڙ حملا ڪرڻ جي صلاحيت“ فراهم ڪري ٿو. ٻٽي استعمال وارين شين مان مراد اهڙا حصا آهن، جن جا عام شهري استعمال جائز هوندا آهن، پر انهن کي فوجي ڪاررواين ۾ پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو.
گڏيل قومن جي نگراني ڪندڙ ماهرن معلوم ڪيو آهي ته مليشيا اسمگلنگ ۽ مارڪيٽ ۾ آسانيءَ سان دستياب حصن کي غيرقانوني طور حاصل ڪري پنهنجو هٿيارن جو ذخيرو برقرار رکندي اچي ٿي. ان طريقي سان آهستي آهستي ان جو ٻاهرين مدد تي دارومدار گهٽ ٿيو آهي ۽ ان کي مقامي سطح تي حملا ڪندڙ ڊرون تيار ڪرڻ جي صلاحيت حاصل ٿي آهي.
سلامتي ڪائونسل چيو آهي ته ماهرن جي پينل پاران تيار ڪيل فهرست جي بنياد تي اهو 11 جنوري تائين فيصلو ڪرڻ چاهي ٿي ته حوثين کي مخصوص شيون حاصل ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ ميمبر ملڪن کي ڪهڙا قدم کڻڻ گهرجن.
ميڪنٽوش چيو ته لنڊن ايندڙ مهينن ۾ سلامتي ڪائونسل جي ميمبرن سان گڏجي ”ٻٽي استعمال وارين شين جي اهڙي فهرست تي اتفاق ڪرڻ لاءِ ڪم ڪندو، جن تي پابنديون لاڳو ڪري سگهجن.“
ٺهراءَ ۾ ماهرن جي پينل کي اهو پڻ چيو ويو ته هو يمن جي اهم معاشي شعبن تي ڪنٽرول ذريعي حوثين کي حاصل ٿيندڙ آمدنيءَ جو جائزو وٺي. ان آمدنيءَ سبب اثاثا منجمد ڪرڻ واري پابنديءَ جو اثر گهٽجي ويو آهي. پينل کي اها سفارش ڪرڻ لاءِ پڻ چيو ويو ته ان رقم کي فوجي مقصدن لاءِ استعمال ٿيڻ کان ڪيئن روڪي سگهجي ٿو.
سلامتي ڪائونسل ٻيهر تصديق ڪئي ته حوثين پاران گڏيل قومن، سفارتي ۽ انساني همدرديءَ جي عملي کي بنا جواز حراست ۾ رکڻ وڌيڪ پابندين جو سبب بڻجي سگهي ٿو. بحرين، جنهن کي آمريڪا جي حمايت حاصل هئي، ٺهراءَ ۾ اها شق شامل ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي.
اهو قدم گڏيل قومن جي انساني حقن واري آفيس ۾ ڪم ڪندڙ يمن جي شهري ملازم محمد الشامي جي حوثين جي حراست ۾ فوت ٿيڻ کان پوءِ کنيو ويو. کيس 6 جون 2024ع کان مليشيا بنا جواز حراست ۾ رکيو هو ۽ سندس خاندان کي تازو ئي اطلاع ڏنو ويو ته هو هڪ مهيني کان وڌيڪ وقت اڳ فوت ٿي چڪو هو.
ميڪنٽوش چيو ته ”برطانيا گڏيل قومن، انساني همدرديءَ جي تنظيمن، سول سوسائٽي ۽ سفارتي عملي کي حوثين پاران مسلسل حراست ۾ رکڻ جي مذمت ڪري ٿو.“ هن انهن ماڻهن جي ”فوري ۽ غيرمشروط آزاديءَ“ لاءِ برطانيا جو اڳ ۾ ڪيل مطالبو پڻ ورجايو.
جيتوڻيڪ آخرڪار ٺهراءُ اتفاقِ راءِ سان منظور ٿيو، پر ان تي ڳالهين دوران ڏکيائيون پيش آيون. برطانيا ٺهراءَ ۾ اهڙا لفظ ٻيهر شامل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جن ۾ حوثين کي ”دهشتگرد گروپ“ قرار ڏنو ويو هو. اهي لفظ 2022ع کان پوءِ پابندين بابت اڳوڻن ٺهرائن ۾ استعمال ڪيا ويا هئا.
روس جي اعتراض کان پوءِ برطانيا اها ڪوشش ڇڏي ڏني، ڇاڪاڻ ته روس جو موقف هو ته اهڙي اصطلاح سان سياسي ڳالهين ۾ رڪاوٽ پيدا ٿيندي. سلامتي ڪائونسل جي عرب ميمبر بحرين، آمريڪا جي حمايت سان، اهي لفظ ٻيهر شامل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر اها درخواست قبول نه ڪئي وئي.
چين، روس جي حمايت سان، ٻٽي استعمال وارين شين جي فهرست ۽ ماهرن جي پينل ۾ واڌ جي تجويز جي مخالفت ڪئي. صوماليا ۾ الشباب سان حوثين جي لاڳاپن بابت متن پڻ ڪائونسل جي آفريقي ميمبرن، چين ۽ روس جي اعتراضن کان پوءِ ڪڍيو ويو.
گڏيل قومن ۾ يمن جي سفير عبدالله السعدي حوثين جي مذمت ڪرڻ تي سلامتي ڪائونسل جي فيصلي جي آجيان ڪئي، پر افسوس جو اظهار ڪيو ته ڪائونسل ”شين کي انهن جي اصل نالن سان سڏڻ تي اتفاق نه ڪري سگهي.“
هن مليشيا جي ان رڪارڊ جو حوالو ڏنو، جنهن کي هن ”دهشتگرديءَ جي ڀرپور تاريخ“ قرار ڏنو. ان ۾ شهرين تي حملا، سرحد پار حملا ۽ عالمي سامونڊي جهازن کي نشانو بڻائڻ شامل آهن.
السعدي چيو ته ”ٺهراءَ ۾ انهن سڀني ڳالهين جو ذڪر نه ڪرڻ سان حوثين جي حمايت ڪندڙ ڌريون پنهنجي ذميوارين کان آجيون نٿيون ٿي سگهن.“ هن مليشيا تي ”بک کي جنگي هٿيار طور استعمال ڪرڻ“ جو الزام پڻ لڳايو ۽ طائز شهر جو حوثين پاران ڪيترن سالن کان جاري گهيرو ختم ڪرڻ جو مطالبو ڪيو.
سلامتي ڪائونسل ۾ اهو فيصلو اهڙي وقت ٿيو آهي، جڏهن يمن ۾ تازن هفتن دوران جنگ ٻيهر شدت اختيار ڪري ورتي آهي. ايران جي حمايت يافته حوثين سيپٽمبر جي شروعات ۾ فوجي حملو شروع ڪيو ۽ سرڪاري فوجن سان ڪيترن ڏينهن جي ويڙهه کان پوءِ ڳاڙهي سمنڊ جي اهم بندرگاهه مخا تي قبضو ڪري ورتو. ان سان گڏ هنن يمن جي ڳاڙهي سمنڊ واري پوري سامونڊي ڪناري تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو ۽ باب المندب سامونڊي لنگهه جي ڀرپاسي ۾ پنهنجي پوزيشن وڌيڪ مضبوط ڪري ورتي.
مليشيا ميزائلن ۽ ڊرون حملن جي هڪ سلسلي ذريعي سعودي عرب جي علائقن کي پڻ نشانو بڻائڻ شروع ڪيو. انهن حملن ۾ ڳاڙهي سمنڊ جي ڪناري تي ينبع ۾ شهري هوائي اڏا ۽ تيل جا ٺڪاڻا پڻ شامل هئا. آمريڪا ۽ اسرائيل سان فيبروريءَ ۾ شروع ٿيل جنگ دوران ايران پاران آبنائي هرمز جي بندش کان پوءِ ينبع سعودي عرب جي برآمدات جو مکيه رستو بڻجي ويو هو.
ميڪنٽوش نشاندهي ڪئي ته هن وقت يمن جي 22.3 ملين کان وڌيڪ ماڻهن کي انساني همدرديءَ جي بنياد تي امداد جي ضرورت آهي، جڏهن ته رڳو تازي ويڙهه سبب 330,000 کان وڌيڪ ماڻهو بي گهر ٿي چڪا آهن.
هن چيو ته ”پابنديون پاڻ ۾ ڪو آخري مقصد ناهن، پر اهي انهن ماڻهن کي محدود ڪرڻ جو هڪ ذريعو آهن، جيڪي يمن جي امن ۽ سلامتيءَ لاءِ خطرو بڻجن ٿا.“
السعدي چيو ته هن ٺهراءَ جي حقيقي اهميت جو دارومدار ”زمين تي ان تي عملدرآمد“ ۽ سلامتي ڪائونسل جي ان صلاحيت تي هوندو ته اها ان جي شقن کي اهڙن قدمن ۾ تبديل ڪري، جيڪي ”هٿيارن جي فراهميءَ جي وهڪري کي روڪي سگهن.“
