”مون کي ايوارڊ نه ڏيو پر منهنجي سنڌو درياهه، سنڌوءَ کي بچايو. هي سنڌو درياهه منهنجي ثقافت، روايتن جو امين ۽ روزگار جو ذريعو آهي. ان جي تباهي هڪ پوري تاريخ، قوم، تهذيب ۽ خطي جي تباهي آهي“. اها ڳالهه اڄوڪي دور جي نامور سرائيڪي اديب ۽ شاعر ڊاڪٽر اشو لال فقير جي آهي. هنن احتجاج ڪندي پاڪستان اڪيڊمي آف ليٽرز پاران ملڪ جو اعليٰ ترين ادب ۽ شاعريءَ جو ايوارڊ ”ڪمال فن“ ۽ 10 لک رپيا نقد وٺڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو آهي. ڊاڪٽر اشو لعل فقير سان گڏ هي ايوارڊ مستنصر حسين تارڙ کي به ڏيڻ جو اعلان ڪيو ويو آهي. ايوارڊ وٺڻ کان انڪار ڪندي ڊاڪٽر اشو لال فقير چيو ته هن سڄي زندگي شاعري ذريعي عوام جي جذبن جو اظهار ڪيو آهي. ”منهنجي شاعري مزاحمتي شاعري آهي. جنهن ۾ مون پنهنجي ماحول، پکين، جانورن، ريگستانن، پاڻي، ثقافت، ٻولي، ثقافت جي تباهي جو ذڪر ڪيو آهي. هاڻي ان تي رياست کان ايوارڊ وٺڻ جو مطلب آهي رياست جي عوام دشمن پاليسين کي قبول ڪرڻ، جيڪو مان نه ٿو ڪري سگهان.
ياد رهي ته مستنصر حسين تارڙ به هڪ وڊيو پيغام ۾ ايوارڊ نه وٺڻ جو اعلان ڪيو هو. پنهنجي پيغام ۾ هن ايوارڊ ڏيڻ جي انداز تي سوال اٿاريندي چيو ته ايوارڊ ٻن ماڻهن کي شيئر نٿو ڪري سگهجي، اهو قاعدن ۽ ضابطن جي خلاف آهي جيڪو ڪيترن سالن کان هلي رهيو آهي.
ڊاڪٽر اشو لال فقير ڪير آهي؟
ڊاڪٽر اشو لال فقير جو اصل نالو محمد اشرف آهي. سندس تعلق پنجاب جي ضلعي ليه سان آهي. هو سرائڪي شاعريءَ جي ڇهن ڪتابن ۽ مختصر ڪهاڻين جو هڪ ڪتاب جو مصنف آهي. هو ٻڌائي ٿو ته سندس والد هڪ رٽائرڊ سپاهي هو ۽ هڪ وچولي ۽ مڊل ڪلاس خاندان مان هو. گهر ۾ منهنجي ماءُ پيار سان مون کي اشو لال جي نالي سان سڏيندي هئي. اهو ئي نالو آهي جيڪو مشهور ٿيو ۽ پوءِ مون پاڻ اهو نالو اختيار ڪيو.’ڊاڪٽر اشوڪ لال فقير ايم بي بي ايس جي ڊگري قائداعظم ميڊيڪل يونيورسٽي بهاولپور مان حاصل ڪئي. سندس چوڻ آهي ته ڪاليج جي ڏينهن ۾ اردو زبان ۾ شاعري ڪندو هئس، جنهن ۾ سندس تخلص ”شعاع“ هو. سرائڪي ۾ شاعريءَ جي شروعات سوچ ويچار سان ڪيم. مون فقير جي لقب جي چونڊ مرشد شاهه حسين عرف ماڌو لال حسين ۽ ٻين اهڙن شاعرن کان متاثر ٿي ڪئي. ڊاڪٽر اشو لعل فقير جو چوڻ آهي ته هو ڊاڪٽر بڻجي ويو ۽ ان کان پوءِ سيني جي بيمارين ۾ به مهارت حاصل ڪيائين ۽ سڄي زندگي مشق ڪيائين، پر سندس اندر ۾ اهڙو باغي ۽ انقلابي آهي، جنهن کيس ڪڏهن به سڪون سان رهڻ نه ڏنو. ”جڏهن مان پنهنجي ڌرتيءَ جي تباهي، پنهنجي ماڻهن جي لاچاري، پنهنجي ڌرتي ۽ ماحول جي تباهي ڏسان ٿو، تڏهن نه صرف افسوس پر احتجاج به ڪريان ٿو. احتجاج جو هڪ ذريعو منهنجي شاعري آهي، جنهن سبب ڪافي تڪليفون به سٺيون آهن.
نظم لکڻ تي فوجي عدالت پاران سزا
ڊاڪٽر اشوڪ لال فقير جو چوڻ آهي ته هو قائداعظم ميڊيڪل ڪاليج بهاولپور جو ٻئي سال جو شاگرد هو. هي ضياءُ الحق جو دور هو. ان وقت هو اڪثر اردو ۾ شاعري ڪندو هو. ان دوران هن ”لال صبح“ جي عنوان سان هڪ نظم لکيو. اهو نظم سندس هڪ ساٿي شاگرد ڪاليج جي ڀت تي لڳايو هو. جنهن بعد وڏو شور ٿي ويو ۽ مونکي گرفتار ڪيو ويو ۽ پوءِ ان وقت جي شاعرن اديبن ۽ دانشورن سان جيڪو ڪجهه ٿيو اهو مون سان به ٿيو. “مون تي ڪيس هليو ۽ ٻن سالن لاءِ ڪاليج مان نيڪالي ملي. ” هن چيو ته ان سزا به سندس حوصلو پست نه ڪيو. ”انهن ٻن سالن دوران مون پنهنجي ترجيحات کي پرکيو، ڏٺو ۽ سمجهي ورتو ۽ فيصلو ڪيم ته مان پنهنجي مادري زبان ۾ شاعري لکندس. هي پهريون ڀيرو ناهي ته ڊاڪٽر اشو لال فقير ڪنهن سرڪاري ايوارڊ وٺڻ کان انڪار ڪيو آهي پر ان کان اڳ به پرائيڊ آف پنجاب ايوارڊ وٺڻ کان انڪار ڪري چڪو آهي. ڊاڪٽر اشو لال فقير چيو ته سندس ساٿي شاعر ۽ ليکڪ رفعت عباس به ايوارڊ وٺڻ کان انڪار ڪيو هو. ان جو سبب اهو هو ته اسان چاهيون ٿا ته سرائيڪي وسيب کي قومي تشخص ۽ ان جا جائز حق ملن. ٻي صورت ۾، اهو انعام حاصل ڪرڻ جو ڪو جواز نه هوندو. ڊاڪٽر اشو لعل فقير جو چوڻ آهي ته، ”منهنجي سموري شاعري ۾ سنڌو درياهه، ريگستان، ماحول، حسن ۽ فطرت جو ذڪر آهي. هاڻي مان ايوارڊ ڪيئن حاصل ڪري سگهان ٿو جڏهن اهو سڀ ڪجهه تباهه ٿي رهيو آهي.’هن چيو ته ڪو وقت هو جڏهن جبلن مان نڪرندڙ منهنجي سنڌو سمنڊ ۾ ڇوڙ ٿيڻ تائين لکين، ڪروڙين ماڻهن جي روزگار جو ذريعو هئي. ان جي ڪنارن تي آباديون مختلف ڪم ڪندا هئا. ڪي ٽوڪرا ۽ برتن ٺاهيندا هئا ته ڪي مڇيون پڪڙيندا هئا پر هاڻ رياست جي پاليسين سبب اها سهولت مقامي ماڻهن کان کسي وئي آهي. ڊاڪٽر اشو لال فقير جو چوڻ آهي ته ٺيڪيداري نظام سبب نه رڳو مقامي ماڻهو پنهنجن حقن کان محروم آهن پر سنڌوءَ کي به تباهه ڪيو پيو وڃي. ”جڏهن به سنڌو جبلن مان لهندو هو ۽ ڊيلٽا ۾ ڪرندو هو ته ان جي ايراضي اٽڪل اڍائي سؤ ڪلوميٽر هوني هئي جيڪا هاڻي فقط 25 ڪلوميٽر آهي“. هن چيو ته سمنڊ ۾ گهربل مقدار ۾ پاڻي نه وڃڻ سبب سمنڊ سنڌ جي زرخيز زمين ڳڙڪائي رهيو آهي جنهن سان ماڻهو بيروزگار ٿي رهيا آهن. ”منهنجو صحرا به اهڙي ئي صورتحال کي منهن ڏئي رهيو آهي. منهنجو صحرا به غائب ٿي رهيو آهي. ”انهن حالتن ۾، جيڪڏهن مون کي چيو وڃي ته ايوارڊ وٺان ۽ ڪنهن صدر يا وزير اعظم کان ايوارڊ وٺان، جنهن کي منهنجو نالو به نه ايندو هجي ۽ اهو به نه ڄاڻي ته مان ڇا چئي رهيو آهيان، اهو مون کي ڪنهن به حالت ۾ قبول نه آهي.(اشو لال فقير جو هي انٽريو صحافي محمد زبير خان ڪيو جيڪو بي بي سي اردو تي شايع ٿيو، اسين سندن ٿورن سان سنڌيار جي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪري رهيا آهيون.)
