ڪراچي(ويب ڊيسڪ)يمن جي حوثي ويڙهاڪن ڇنڇر ڏينهن سعودي عرب جي گاديءَ واري شهر رياض جي عالمي هوائي اڏي تي ميزائل حملو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 12 ڄڻا مارجي ويا ۽ سوين زخمي ٿي پيا. هي هڪ ڏهاڪي کان وڌيڪ عرصي دوران سعودي عرب تي ٿيل سڀ کان وڌيڪ جاني نقصان وارو حملو آهي.
هلندڙ هفتي ڪنگ خالد انٽرنيشنل ايئرپورٽ تي اهو ٽيون ميزائل حملو هو. حملي کانپوءِ هوائي اڏي کي گهٽ ۾ گهٽ آچر جي رات دير تائين بند رکيو ويو، جنهن سبب 600 کان وڌيڪ اڏامون رد ڪيون ويون.
سعودي عرب جي شهري هوابازي واري اداري آچر ڏينهن ٻڌايو ته ميزائل ٽرمينل جي عمارت سان ٽڪرايو، جنهن جي نتيجي ۾ چار سعودي، ٻه بنگلاديشي، هڪ آمريڪي، هڪ مصري، هڪ اردني، هڪ شامي، هڪ فلسطيني ۽ هڪ سوڊاني شهري مارجي ويا. اداري موجب، حملي ۾ 309 ڄڻا زخمي پڻ ٿيا.
حملي کانپوءِ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو ته هو يمن ۾ حوثين خلاف سعودي حملن ۾ آمريڪا جي شامل ٿيڻ تي غور ڪري رهيو آهي. ان کان اڳ هو سعودي عرب جي سڌي فوجي مداخلت لاءِ ڪيل درخواستن جي مخالفت ڪندو رهيو هو.
هڪ مسافر خبرون ڏيندڙ اداري رائٽرز کي ٻڌايو ته هن هوائي اڏي جي ٻاهران آسمان ۾ ڪنهن شيءِ کي اڏامندي ڏٺو، جنهن کانپوءِ روانگيءَ واري دروازي ڀرسان ڇت جو هڪ حصو ڪري پيو.
هڪ ٻئي مسافر ٻڌايو ته هن ڌماڪي جو آواز ٻڌو ۽ پوءِ ڪيترن ئي ماڻهن کي زمين تي زخمي حالت ۾ پيل ڏٺو.
رائٽرز پاران جاري ڪيل هڪ اکين ڏٺي شاهد جي وڊيو ۾ ٽرمينل جي فرش تي وڏا تختا ۽ ملبي جا ٽڪرا پکڙيل نظر آيا، جڏهن ته ماڻهو مٽيءَ سان ڀريل هال مان گذري رهيا هئا.
ڪنگ خالد انٽرنيشنل ايئرپورٽ سعودي عرب جو ٻيو نمبر مصروف ترين هوائي اڏو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 80 لک آباديءَ واري گاديءَ جي شهر رياض جي ضرورت پوري ڪري ٿو.
حوثين جي هڪ سينيئر اڳواڻ نصرالدين عامر سوشل ميڊيا پليٽ فارم ايڪس تي لکندي بظاهر حملي جي ذميواري قبول ڪئي. هن لکيو ته ”اسان رياض جي عالمي هوائي اڏي کي بند ڪري ڇڏيو آهي.“
آمريڪا، برطانيا، اسپين ۽ ڪينيڊا سميت ڪيترن ئي ملڪن پنهنجن شهرين کي هن هوائي اڏي جي استعمال کان پاسو ڪرڻ جي هدايت ڪئي آهي.
ڇنڇر واري واقعي سعودي عرب جي دفاعي صلاحيتن ۾ موجود ڪمزورين کي ظاهر ڪيو آهي. سعودي عرب يمن جي عالمي سطح تي تسليم ٿيل حڪومت جي مدد لاءِ هوائي فوجي مهم هلائي رهيو آهي، جيڪا زمين تي حوثين سان وڙهي رهي آهي.
ايران جي مدد سان حوثين ميزائلن جو وڏو ذخيرو گڏ ڪيو آهي، جنهن ۾ بيلسٽڪ ميزائلن سان گڏ مختلف قسم جا بنا پائليٽ جهاز (ڊرون) به شامل آهن.
حوثين جي فوجي بيان ۾ آچر ڏينهن هڪ ڀيرو ٻيهر سڀني هوائي ڪمپنين ۽ مسافرن کي سعودي هوائي اڏن ۽ فضائي حدن جي استعمال کان خبردار ڪيو ويو. بيان ۾ چيو ويو ته اهي هدف بڻجڻ جي خطري هيٺ آهن، سواءِ مڪي ۽ مديني جي هوائي اڏن جي.
حوثين جي بيان موجب، ميزائلن کي روڪڻ جي ڪنهن به ناڪام ڪوشش جي ذميواري سعودي عرب تي هوندي. بيان ۾ وڌيڪ چيو ويو ته هو ”ناڪابنديءَ جو جواب ناڪابنديءَ سان ۽ ڇڪتاڻ جو جواب وڌيڪ ڇڪتاڻ سان“ ڏيندا رهندا.
حوثين هوائي جهازن کي سعودي عرب جي فضائي حدن مان گذرڻ خلاف به خبردار ڪيو آهي.
”اسان فيصلو ڪنداسين“
آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ ڇنڇر ڏينهن چيو ته هو حملي کانپوءِ سعودي ولي عهد محمد بن سلمان سان ڳالهائيندو.
سعودي عرب حوثين جي حملن کان پنهنجو بچاءُ ڪري سگهي ٿو؟ ان سوال جي جواب ۾ ٽرمپ چيو ته ”سعودي پنهنجو بچاءُ ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا. سعودي سٺا ويڙهاڪ آهن، پر منهنجي خيال ۾ هي حملو انتهائي خراب واقعو هو.“
وائيٽ هائوس ٻاهران صحافين سان ڳالهائيندي، جڏهن کانئس پڇيو ويو ته ڇا واشنگٽن ايران جي حامي حوثي مليشيا خلاف سعودي حملن ۾ شامل ٿيڻ جو ارادو رکي ٿو، ته ٽرمپ چيو: ”ٿي سگهي ٿو. اسان ان جو جائزو وٺنداسين.“
هن وڌيڪ چيو ته ”اسان کي هن تازي حملي بابت هاڻي ئي ڄاڻ ملي آهي، تنهنڪري اسان فيصلو ڪنداسين. اسان تمام تيزيءَ سان قدم کڻون ٿا.“
گذريل مهيني ٽرمپ سعودي ولي عهد محمد بن سلمان پاران حوثين خلاف آمريڪي حملن لاءِ ڪيل ٻه درخواستون رد ڪري ڇڏيون هيون.
آمريڪي پرڏيهي وزير مارڪو روبيو تصديق ڪئي ته مارجي ويلن ۾ هڪ آمريڪي شهري پڻ شامل هو. هن ايڪس تي هڪ بيان ۾ حملن جي مذمت ڪندي چيو ته اهي بيگناهه شهرين جي زندگين جي ”کليل نموني بي قدري“ ظاهر ڪن ٿا.
معاملي جي ڄاڻ رکندڙ ماڻهن رائٽرز کي ٻڌايو ته ڇنڇر ڏينهن زخمين کي، جن ۾ ڪجهه جي حالت ڳڻتيءَ جوڳي هئي، ايمبولينسن ۽ هيليڪاپٽرن ذريعي اسپتالن ڏانهن منتقل ڪيو ويو.
هلندڙ هفتي هوائي اڏي تي ٿيل ٻن اڳوڻن حملن ۾ چار ڄڻا مارجي ويا هئا ۽ سعودي عرب جي هڪ تجارتي جهاز کي به وڏو نقصان پهتو هو.
يمن لاءِ گڏيل قومن جي خاص نمائندي هانس گرنڊبرگ ايڪس تي لکيو ته اهي حملا ”ڇڪتاڻ ۾ سنگين واڌ“ آهن، جيڪي علائقائي سلامتيءَ لاءِ وڏو خطرو بڻجن ٿا.
گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل انتونيو گوتريس به تازي حملي جي مذمت ڪئي. هن ايڪس تي لکيو ته ”شهرين ۽ شهري بنيادي ڍانچي تي حملا عالمي قانون جي ڀڃڪڙي آهن.“
سعودي عرب جا غلط اندازا
يمن ۾ گهرو ويڙهه، ڪيترن سالن جي نسبتاً سڪون کانپوءِ، هن اونهاري ۾ ٻيهر ڀڙڪي اٿي ۽ گذريل مهيني ان ۾ نمايان شدت اچي وئي.
يمن جي گاديءَ واري شهر صنعا جي سعودي ناڪابنديءَ جي جواب ۾ حوثين جولاءِ ۾ اعلان ڪيو هو ته هو ڳاڙهي سمنڊ ۾ سعودي جهازن کي نشانو بڻائيندا. ان کانپوءِ هنن سعودي بنيادي ڍانچي، جنهن ۾ تيل صاف ڪرڻ وارا ڪارخانا به شامل آهن، تي ميزائل حملن جي مهم شروع ڪئي.
گذريل مهيني حوثين يمن جي ڳاڙهي سمنڊ واري سامونڊي پٽيءَ تي اوچتو ۽ تيز فوجي ڪارروائي ڪئي، جنهن دوران هنن المخا بندرگاهه تي قبضو ڪيو ۽ يمن جي ٽئين وڏي شهر تعز جي ويجهو پهچي ويا.
ان جي جواب ۾ عدن ۾ قائم سعودي عرب جي حمايت يافته يمن حڪومت وڏي فوجي ڪارروائي شروع ڪئي، پر ان کي حوثين کان گهڻو علائقو واپس وٺڻ ۾ ڏکيائي پيش اچي رهي آهي.
سعودي عرب گذريل 11 سالن کان پنهنجي ڏاکڻي سرحد تي هلندڙ تڪرار کي فوجي طاقت ۽ سفارتڪاريءَ ذريعي محدود رکڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي. شروعات ۾ سعودي عرب حوثين خلاف جنگ ڪئي، پوءِ انهن سان امن ڳالهين جو رستو اختيار ڪيو ۽ حوثين جي حامي ايران سان به سفارتي رابطا بحال ڪيا.
ماهرن جو چوڻ آهي ته انهن ڪوششن باوجود ڪيترن ئي غلط اندازن سبب رياض ٻيهر يمن جي تڪرار جي لپيٽ ۾ اچڻ جي خطري کي منهن ڏئي رهيو آهي.
سعودي عرب گذريل سال جي آخر ۾ يمن ۾ هڪ مخالف ڌر جي حمايت ڪرڻ واري معاملي تي گڏيل عرب امارات سان پنهنجو ڊگهي عرصي وارو اتحاد ختم ڪري ڇڏيو. ان کانسواءِ رياض اهو اندازو لڳائڻ ۾ به غلطي ڪئي ته ضرورت پوڻ تي ٽرمپ ڪيتري حد تائين سندس مدد ڪندو. سعودي عرب کي حوثين خلاف وڙهندڙ ورهايل هٿياربند ڌڙن کي منظم ڪرڻ ۾ پڻ ڏکيائي پيش اچي رهي آهي.
تڪرار ۾ شدت سعودي عرب جي انهن وڏن مقصدن لاءِ به خطرو بڻجي رهي آهي، جن تحت ملڪ کي عالمي واپار ۽ سياحت جو اهم مرڪز بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي.
آچر ڏينهن سعودي توانائي واري وزارت چيو ته عالمي پيٽروليم ڪانگريس رياض ۾ پنهنجي مقرر ڪيل پروگرام موجب شروع ٿي وئي آهي، پر اڃا واضح ناهي ته ان ۾ ڪيترا نمائندا شرڪت ڪري رهيا آهن.
